A N N A L E S ACADEMJAE BHENO-TRAJECTINAE, Ann. CI0ICCCCXXXV--CI3I3CCCX3[XVI. ^ & yr A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAJECTINAE , Ann. CI3I3CCCXXXV — ciddcccsxxvi. ADRIANO CATHARINO HOLTIUS, RECTORE ACADEUIAS MAGNiriCO, HERMANNO JOHANNE ROYAARDS, SENATVS ORAFI2IARIO. TRyilECTI ^D RHEJSVM, APUD lOANNEM ALTIIEEF», ACADE^IIAE TYPOGIlAPmiM. 3n)CCCXX.VTII. vlC.X HOC ANNALIUM FOLVMINE CONTINENTUR : ^^^ Nomina Professorum et Lsctorum in Aca» demia Rheno-Traiectina, J. I. Quaestiones , ad certamen literarium a* cioiocccxxxv. propositae. §, II. Series lectionum habendarum. $. II I. Series disputationum , puhlice et privatim defensarum. §. IV. Solemnia, §. V. Adriani Catharini HoLTitJS, Oratio, Responsiones ad quaestiones propositas Frederici Philippi Theophili van En- SCHUT , ad quaestionem Medicam, Francisci Arnoldi Iohannis Pabst, ad quaestionem Chemicarn, Iani Aapconis GrATAMA, ad quaestio- nem Theologicam, A N N A L E S ACADEMIAE RHENO-TRAIECTINAE , -J ^■. ipaor' ' - Ann. CI0I3CCCXXXV — CI3I3CCCXZXVI. $. I. Inde a die xxvi. m. Martii A. cioiocccxxxv , usquc ad diem xxvi. m. Martii A. cioiocccxxxvi , in Academia Rbeno-Traiectina docuerunt auoivonuj lURlSPRUDENllAM. Hermannus Arntzenius , Ianus Richardus de Brueys. Adrianus Catharinus Holtius, K t, Acad. Rector y Ianus Ackersdyci:, Prof. Extraord» Ioannes MicHAEiiis Franciscus Birn- BAUM. (inde a racnsc Oct. 1835.) VI MEDICINAM. Ianus BLEUliAND , propter aetatem sep- tuagenarium honorifice rude donatus y NlCOLAUS CORNELIUS DE FrEMERY, Bernardus Franciscus Suerman, Ianus Isaacus Wolterbeek, Iacobus LuDovrcus Conradus Schroeder VAN DER KoLK. PHILOSOPHIAM THEORETICAM ET LITERAS HUMANIORES, Philippus Guilielmus van Heusde, Antonius van Goudoever, Iacobus Cornelius Swyghuisen Groene- WOUD, LuDovicus Gerardus Visscher. MATHESIS ET PHILOSOPHIAM NATVRALEM, NicoLAus Cornelius de Fremery, Gerardus Moll, lOHANNES FrIDERICUS LuDOVICUS SCHRODER, Ianus Kops, Theodorus Gerardus van Lidth de Jeude , VII Petrus Ioannes Isaacus de Fremery, Prof. Extraord. RlCHARDUS VAN ReES , CoRNELius Adrianus Bergsm A , Prof.. Ex^ traord. THEOLOGIAM. loDocus Heringa , E.F. GABRiEii VAN OoRDT, hojiorifice et ex poto suo dimissusj Hermannus Bouman , Hermannus Iohannes Royaards , h. t. Senatus Acad. Graphiarius. LE CTORES. SAMUEii Nyhofp , Linguae Graecae , GsRARDUS DornSeiffen, Literaruin Hu- maniorum , CAROliUS Thompson, Literarum Anglica- rum f lusTUS Henricus Koch , Linguae Germa- nicae , Georgius Carolus Verenet, Literarum Gallicarum, MAGISTER ACADEMICVS. Lambertus de France , ArtisGladiatoriae. VIII §. II. Ad certamen literarium, singularum disci- plinarum studiosis in Academiis et Athenaeis patriis, propositae sunt hae quaestiones: qUAESTIO lURIDICA. Nauticum foenus Franeiae proprium , Contrat a la grossc , et Hollanclicum , quod Bodemeria apud nostros homines appella- tury quid differunt? Commixtio utrius- que , sive confusio , in lege , qua utimur, qualis sit enucleate demonstretur. qUAESTIO MEDICA. Accurate exponantur signa^ cum patho- lohica , tum chemica , quibus veneficium arsenicale, in Joro ^ certo prohari possit» Qiiae vero ex chemia petuntur signa, ip- sius auctoris experimentis etiam illustrari cupit facultas. IX QUAESTIO LirERARIA. Descriptio, ex ipsis fontibus ducta^ coii- ditionis politicae ^ qua, regnanle C a r o- to V", septemdecim provinciae Belgicae fueriint. qUAESTIO CHEMICA. Quaeritur accurata expositio principii K r e z o t i , qua ejus parandi ratio , p ro- prietates et usus {medico excepto) indi- centur, et auctorls etiam, si Jteri possit, experimentis illustrentur. -(■ qUAESTIO MATHEMATICOPHYSICA. Exponatur theoria mathematico-physica speculorum causticoi um. QJJAESTIO THEOLOGICA. i ^K'j ♦ Socratis de rebus divinis doctrina, quam Mcmorabilibus Socraticis consignavit Xenophon, accurate exponatur, itlius- que Qum praestantia laudetur, tum defec^ tus notentur. .'■ .r. X, §. III. Lectionum in Academia llheno-Traiectina , inde a die viii Septembris A.cioiocccxxxv, usque ad ferias aestivas A. cioiocccxxxvi, a Professoribus et Lectoribus habendarum, formula : In FACULTATE lURIDICA, docebunt Pandectas , Westenbergio duce, die- bus martis, mercurii, iovis et veneris , horaX, H. ARNTZENIUS , qui , propter aetatem ho- norifice rude donatus, inservire perget com- modis commilitonum , quibus suam operam et consilia in hac aliisque doctrinae partibus offert. Iiis Belgicum , ad diictum linearum lur. Civ. Holland. , descriptarum a Cl. N. Smal- lenburg, LR. deBRUEYS, diebus lunae, martis , mercurii , iovis et veneris , hora 1. Encyclopaediam iuris I. R. deBRUEYS, diebus lunae, hora X, mercurii et veneris, hora XI. Elementa Oeconomiae politicae I. R. de BRUEYS , diebus lunae , martis et iovis , ho- ra XI. XI InstUutiones luslinlanl A. C. HOLTIUS , diebus lunae, martis, mercurii, iovis et vcne- ris, hora IX. Historiam luris Romani privati ad Con- stantinum, secundum sm Lineamenta^ (quac prostant apud Academiae Typographum) A. C. HOLTIUS , diebus lunae et veneris , hora I , die saturni, hora X. Historiam gentium recentiorum politi- cam I.ACKERSDYCK, diebus lunac, mer- curii et veneris , hora XII. Rerumpublicarum^ inprimis patriae , no- fiimml.ACKERSDYCK, diebus martis, io- vis et saturni, hora XII. lus naturae L F. M. BIRNBAUM, diebus martis, mercurii et veneris, hora X. lus publicum et gentium I. F. M. BIRN- BAUM, diebus mercurii et veneris, horaXI, et martis, hora IX. lus Criminale uniuersum et Belgicum LF.M. BIRNBAUM, diebus mercurii, iovis et veneris , hora IX. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus, praeerunt Professores in facultate iuridica. .-■■■*• XII In FACULTATE MEDICA , doccbunt Anatomiam 1. L. C. SCHPiOEi)EK van DER KOLK, quater per dierum hebdoniadem, hora IV. Physiologiam I. L. C. SCHROEDER VAN DER KOLK, diebus lunae, martis et iovis, hora VIII. niatutina , die mercurii hora IX. Anatomiam Pathologicam , bis per dierum hebdomadem, I. L. C. SCHROEDER van DER KOLK, hora auditoribus commoda. Dissectionibus cadaverum Anatomicis , opportuno anni tenipore instituendis , prae- erit quotidic I. L. C. SCHROEDER van der KOLK. Pathologiam exponet B. F. SUERMAN, ter pcr dierum hebdomadem, hora IX. Doctrinam de cogrtoscendis et curandis hominum morbis 1. 1. VVOLTERBEEK, qua- ter, hora XI I. Therapiam generalem et apparatum me- dicaminum, exponet 1. 1. WOLTERBEEK, quater, hora I. Pharmaciam , vernaculo scrmone , N. C. deFREMERY, diebus lunac et martis, hora II. Examen aegrotantium et Semeioticam y 1. 1. WOLTERBEEK , in Nosocomio acade- mico, hora X. XIII Institutionibiis i.linicis morhoruin inter- norum vacabit I.I. WOLTERBEEK, singu- lis diebus, in Nosocomio academico. Praxin chirurgicam tradet B. F. SUER- MAN, quater per dierum hebdomadem, ho- ra VIII Operationes chirurgicas demonstrabit B. F. SUERMAN , tempore hyemali , qua- ter per dierum hebdomadem , hora V. Institutionibus in arte chirurgica^ quo- vis die , vacabit B. F. SUERMAN. Theoriam artis obstetriciae 1. I. WOL- TER.BEEK, die martis, iovis et veneris, ho- ra IX. Institutionibus obstetriciis , in . primis practicis f in Nosocomio habendis vacabit I.I. WOLTERBEEK. :, Politiam medicam tradet N. C. de FRE- MERY, diebus mercurii et saturni , hora VIII. Disputandi exercitationibus , alternis heb- domadibus, Professores in Facultate Medica praeerunt. 1. BLEULAND , licet propter aetatera ho- norifice rude donatus , comrailitonibus , qui ex- plicationem accuratiorem speciminum Anato- niicorum et Pathologicorom , in Museo prae- scnlium , dcsiderabunl , sua officia , quantum valclndo pcniiitlc!;, offert. XIV F. S. ALEXANDEPi, Profr. honorarius, institutionibus clinicis iri Nosocomio militari, diebus et hora deinccps indicandis , vacabit. In FACULTATE PHILOSOPHLAE THEO- RETICAE ET LITEPiARUM HU- MANIORUM, docebunt LiOgicam atque Anlhropologiam I. F. L. SCHRODER, die lunae atque saturni, ho- ra IX. Doctrinam Metaphysicam , in primis locum de veritate cognitionis humanae , I.F.L.SCHRODER, diebus iovis et veneris, hora II. Literas Latinas A. van GOUDOEVER , diebus martis, iovis, veneris et saturni, ho- ra XI. intcrpretando cum Ciceronis libros de Officiis , tum Selecta TibuUi et Horatii carmina. Antiquitatem Ronianam A. VAN GOUD- OEVER, diebus martis, mercurii, iovis et veneris , hora X. .Exercitationes Paedagogicas raoderabitur A. vanGOUDOEVER, die mercurii hora L ct die saturni hora Xll. Exercitationibus Oraturiis praeerit A, VAN GOUDOEVER, alternis dierum hcbdomadi- bus , die saturni , hora L XV Literas Graecas tradet Ph. G. van HEUS- DE, interpretanda Demosthenis oratione de corona, adiunctis Quaestionibus Demosthe- neis, die lunae, hora XI, et diebus martis, iovis et veneris, hora I. Literas Hebraicas I. C. SWYGHUISEN GROENEWOUD, cura interpretanda Gram- maticay tum eiusy ut et Syntaxeos usu in legendis quibusdam V. F. capitibus historicis monstrando, diebus lunae, martis, iovis ct veneris, hora II. Literas, cum ^ramaeasj tum Arabicas, L C. SWYGHUISENGROENEWOUD, die- busmercurii, hora VIII. et veneris, hora I. Antiquitatem Hebraicam, I C SWYG HUISEN GROENE WOUD , diebus lunae' martis, iovis et veneris, hora VIII. Caeterum provectiorum commilitonum de- sid^riis, diebus iovis, hora I. quoad poterit, satis tiaciet libentissirae , I. C. SWYGHUISEN GROENEWOUD. Historiam Gentium, praesertim Graeco- runi et Romanorum, Ph. G. vanHEUSDE, diebus lunae, martis , iovis et veneris, hora XIl! Historiam literariam recentiorum gen-- tium, Ph.G. van HEUSDE, diebus mercu- rii , iiora Xi. et XiJ. LiLeras Bef.gicas et Hterarum Belgica- XVI rnm Tiistoriam L. G. VISSCHEPi , diebus limaa, martis, merciirii et veneris , hora X. Praecepta Styli bene Belg, tradet L. G. VISSCHEPi, diebus martis, mercurii et ve- neris, hora VIII. Historiam Patriae L.G. VISSCHER , die- bus lunae et martis, hora XI. iovis et saturni, hora X. Poetarum principum Belg. selecta loca L. G. VISSl^HER, diebus iovis et veneris, hora IV. Antiquitatem Germanicam exponere per- get L. G. VISSCHER, diebus raartis et mer- curii , hora IV. Disputandi exe rcitationibus sermone ver- naculo habendis, praecrit, alternis hebdoraa- dibus, die lunae, hora IV. L. G. VISSCHER. Disputandi exercitationibus praeerunt, al- tcrnis hebdomadibus, die satnrni hora I. al- tcrnatim Pii. G. van HEUSDE et A. van GOUDOEVER. In FACULTATE MATHESEOS et PHILOSOPHIAE NATURALIS, docebunt Elementa Matheseos, I. F. L. SCHRO- DEPi, dicbus martis, mercurii, iovis et vene- lis, hoia iX. Xvii Stereometriam, Trigojtometriam sphae-^ ricam , adhibitam ad Astronomiam sphae-^ ricam et Geographiam mathematicam I. F, L. SCHRODEPi, die veneris atque saturni, hora VIII. Collocutionibus de ratione docendi disci-^ plinas Mathematicas vacabit I. F. L. SCHRO- DER, hora postea indicanda. Geometriam analyticam R. YANREESy diebus lunae,. raartis, iovis et veneris , hora X. Mechanicam analyticam R. VAnREES,- diebus lunae, martis, iovis et veneris , hora IX. Physices mathematicae capita selecta R. tanREES , diebus mercurii et saturni , hora IX, Physicam experimentalem G. MOLL , die- bus lunae, martis, iovis et veneris, hora I. Astronomiae primas notitias G. MOLLj diebus lunae, martis, iovis et veneris, ho- ra IX. vei alia, auditoribus magis commoda. Astronomiam theoreticajn et practicani G. MOLL, iisdem diebus, hora III. Elementa Hydrotechniae, ad praesentem conditionem Patriae adplicata , si sufficiens numerus auditorum adsit, belgico sermone, exponet G. MOLL , hora deinceps indlcanda* Chemiam generalem et appUcatam N. C< DE FREMEKY, diebus lunac, martis, mer- curii et iovis, hora XII. XVIII Elementa Chemiae regni organici , prae- sertim animalis , P. J. 1. de FREMERY, die- biis vencris et salurni , hora IX. Chemiam , artibus adhihitam , P. J. I. de FREMERY, die martis, hora pomeridiana VI-VII!. lis, qui instituendis operationibus chemicis operam dare cupiunt, praeerit P. J. I. de FREMERY, diebus et horis, auditoribus commodis. Botanicam historiam plantarum medici— nalium et oeconomicarum C. A. BERGSMA, diel)U3 hmae et veneris , hora IX. Anatomiam plantarum C. A. BERGSMA^ diebus et horis, auditoribus commodis. Excursionibus botanicis singulis hebdo- madilms praeerit C.A. BERGSMA. Botanicam et Physiologiam plantarum I. KOPS, diebus lunae, martis, mercurii ct iovis, hora X. Historiam naturalem Mammalium , A~ vium , Reptilium et Piscimn exponet Th. G. VAN LIDTHde JEUDE , dicbus lunae et mar-., tis, hora XI. Caeterorum autem anima- lium , vertebris carentium , historiam , du- ce V. Cl. I. van der Hoevcn, die mercurii, eadem hora. Anatomiam comparatam tradere perget Th.G. vanLIDTHdeJEUDE, die saturni, hora I. Mineralogiam et Geologiam N. C. dB FREMERY, diebus iovis et veneris, hora XL Oeconomiam ruralem I. KOPS , diebus ve- neris et saturni, horaL, vel alia, auditoribus raagis commoda , in Museo regio instrumento- rum ruralium. Disputandi exercitationibus , die saturni , hora I, alternatim praeerunt Professores in Facultate Matheseos et Philosophiae NaturaKs , singuli in partibus, sibi demandatis. In FACULTATE THEOLOGICA. Encyclopaediam theologicam, duce cel» Clarissc epitome, breviter exponet H. 60 U- MAN, diebus iovis et veneris, horalX. Theologiae naturalis historiam recentio-* rem tradet H. BOUMAN , diebus lunae et mar- tis , hora X. Historiam ecclesiasticam tradet H. L ROYAARDS , maxime Jata Societatis Chris^ tianae ac Hierarchiae, ante Reforraationem, et Historiam dogmatum a Gregorio I. ad Lu- therumusque, dicbus Junac et martis , horaXL et diemercurii, hora 11. * * 2 XX Hislorlam ' eccleslae Belgicae cxp.licabit H.I. ROYAAUDS, die limae hora II. et dia iovis hora 1. Repertitorio de Hisloria ecclesiae etdog-' matuin^ cura tuturis Theologiae Candidatis in- stituendo, vacabit H. I. ROYAAPiDS, die marlis, hora 11 aUcrnis hebdoniadibus. Disquisitiojiibus de Hist. Eccl. Christ.y probationi academicae praeviis, vacabit H. I. ROYAAPiDS, dic iovis, hora II. Hermeneuticae sacrae partem priorem ex- ponet H. BOUMAN, diebus iovis et veneris, hora X. lereniiae vaticinia quacdara explicabit H. BOUMAN , dicbus mercurii , hora IX. Paulii Epistulani ad Romanos interpreta- bitur H. BOUMAN, diebus lunae et martis, hora IX. Theologiani dogmaticani docebit I. HE- PiINGA, E. F. diebus hmac, martis , iovis et veneris, hora XII. Collocutionibus de Theologia populari vacabit 1. HERINGA, E. F. die iovis, horis vespertinis a YII. ad IX. Disquisitiouibus , cnm provectioribus insti- tuendis, probationi ecclcsiasticac praeviis, va- cabit I. HERINGA, E, F. die mercurii, ho- ra XII. XXI Ethicam Chrlstianajn, cxponendis officiis Christianis, docebit H. 1. ROYAARDS, die- bus lunae, martis et niercurii, liora I. Repetitorio de Ethica Christiana , cum futuris s. Ministerii Candidatis instituendo, va- cabit H. I. ROYAARDS , die martis, IioraH. alternis hebdoraadibus. Praeccpta homiletica tradet I. HERIN- GA, E. F. diebus lunae et iovis, hora VOI. Exercitationes oratorias sacras raodera- bitur I.HERINGA,E.F. die mcrcurii, ho- ra X. - Officia doctorum et antistitum in Eccle- sia Christiana exponet I. HERINGA , E. F. diebus martis ct veneris, hora VIII, Puerorum , doctrinaeChristianae initiis eru- dioidorum ^ exerdlsitioncm instituet 1. iiERlN- GA, E.F. die veneris, hora XI. Commilitonibus , orationes habentibus sa- cras, praesides aderunt I.HERINGA, E F. die martis, hora I. H. BOUMAN, die lu- nae , hora I. et H. I. ROYAARDS, die ve- neris, hora I. Publicis disputandi excrcitationibus pra6- erunt alternatim , die mcrcurii , hora I. I. HE- RINGA, E.F., H.BOUMAN et H. I. ROY- AARDS. Ccfcrum I. HERINGA, E. F. in:licatum la- XXII boris academici initium, auxiliante Deo, ut sperat, facturus , nondum statuere potest, quas habiturus sit lectiones, ubi septuagesi- mus aetatis annus brevi efTluxerit. G. VAN OORDT , etsi suo rogatu honori- fice a Rege dimissus est, libentissime taraen sua officia et consilia, quoad eius fieri possit, offert coramilitonibus. Orationes sacras ha- bentibus praeses aderit, diebus et horis, et sibi et commilitonibus opportunis. G. DORN SEIFFEN, Lit. Human. Lec^ tor, diebus lunae et iovis, hora V., Gram^ jnaticam Graecam exponet; iisdera diebus hora VI., aut alia, auditoribus magis com- moda, de Rhythmica ratione^ taminGrae- corum, quam Latinoruni poetarum car^ minibus y aget. I. H. KOCH, Linguae Germanicae grani^ maticam et historiam literariam intcrpre- tabitur, hora auditoribus commoda. Literas Francicas tradet G. C. VEPiE-» NET, diebus lunae et iovis, hora V. Literas Anglicas tradet C. THOMPSON, diebus lunae ct iovis, hora IV, XXIII L. DE FRANCE , Academicus gladiatoriae artis Magister , quotidie aptum et elegantem gladii usum docebit. Uibliotheca Academicaj diebus lunae^ martis, iovis et venerisy ab hora I. in II ; diebus mercurii et saturni ab horal. inlV^ ; et feriarum tempore singulis diebus ioviSf ab hora I. in II. unicuique patebit. Mu- seum quoque zoblogicumy tam huius Aca^ demiae y quam privatum in aedibus Pro- fessoris Historiae NaturaliSf cuique roganti patebit, $. IV. Summos honores in singulis Facultatibus , hoc anno Acaderaico, inde a die xxvi Mar- tii A. cioiocccxxxv, ad diem xxvi Mar- tii A. cioiocccxxxri, hoc ordine conse- cuti sunt: Anno cioiocccxxxv. Die i m. Aprilis, Rudolphus Annaeus vANHoevEiiii totNyenhuis, Daveidrien- sis, privatim defensa Disputatione luridica de Antichresi, luris hodierni ac Romani Doc- tor creatus est. ?CX1V Die IX m. Aprilis , Pethus Iacoeus Cos- TERUS , Edamensis , puMicc dcfcnsa Diatribe Literaria in Euripideae Philosophiae locum , qui est de amore , crcatus est Phil. theoreti- qae Magistcr et Literarum humaniorum Doctor m - sum nomen in infamiam vcnit. Utrairiquc if^i- tur libcralitatcm hinccxpungimus : antiquam iil nimis angustam; novam vero tantjuam spu- riauj , incivilem , inuiilem. Institutac sunt ad nnam omncs acadcmiae Batavac hcroica popuii aetalc , qna se \m a polcnii llispaniarum rcge in llberlatcm 6 AbR. CATH. HOLTIUS vindicavit. Quod bellum ut gloriae plenuin tamcn cnm oninium virium huraanarum con- tentione, omniumquc rcrum dispendio gestum cst. Inslituta est Leidcnsis academia Hispa- no castrametantc in medilullio Hollandiae. Se- cutae sunt aliae in cunctis propc regionibus , accisis adhuc opibus , cum vix respirandi spatium intervenisset. Generosis sane, et iu- turae magnitudinis Batavae praesagis animis! Namque in tanta necessitate academias con- derc , quid aliud est quam futuram utilitatem pracscnti , sapientiae Iructuni pecuniac , hu- manitatcm opibus anteponere ? At eorum li- beralem spem confirmavit evenlus. Omnes illae academiae quandoque doctorum discen- liumque proveutu ita floruerunt, ut Europae oculos adverterent. Nec mirum cst tam generoso animo nos- tros homines eo tcmpore fuissc , quos histo- ria oinni aevo vehit libcrtalis rubro signasse vidctur. Tunc vcro pro jure et pro rch'gione arma ceperant , quibus rcbus adcmptis nec civilem vitam csse , nec coelcstem spcrari pos- sc, judicabant. Placcre igitur debuit illis in- slitulum cum rcnata libcrlate ortum , suaque ipsuin natura libcrum , qualc cst Universitas j R A T 1 O. 7 placere debuit academia , (quo nomine magis apud nos appellaturj in qua religiones ct ju- ra, res divinae et huraanac, et cum his artes liberales , Graecorum Pioraanorumque huma- nitas , libera ratione traderentur. Neque proinde scholam instituerunt , sed academiam, neque CoUegia sed Universitatem , neque Uni- versitatem Juris, ut olim Bononiae , aut Theo- logiae , ut Parisiis praecipue fuerat , sed in qua omnes disciplinae quae tum erant, om- nes arte^ ingenuae paiiter docerentur et aequaliter. Talem suam primam Universita- tem esse voluerunt, eamque ipsiipsainstitutio- nislegeappellarunt liberam et publicam. Hacc duo veiba , Auditores , institutionis quam dixi naluram et vira totam complectun- tur, eoruraque interpretatione tota absolvitur loci quem exorsus sura fexplicatio. Eadem vero rae admonent , ut vobiscum in raemo- riam redeam conditionis , qua tura in Europa acadcraiae fuerunt , cura priraura ejusraodi institutum conditura est in Hollandia. Haec enim rccordatio ad majurura consilia perspi- cienda , ipsaquc integro judicio aestimanda , nos sponte adducerc debet. 9 ADR. CATH, HOLTIUS Initio quidcm, id est saeculo duodeciino, cum Eononiensis schola,. itemque Parisina, iu Univeisitatis modum inolescercnt , utraque libera ct crat ct dicebatur; ncc minus reli- quae quae procedente tempore ad altcrutrius cxemplum confoimatae sunt. Namque illud ipsum noraen Universitas corpus .signifi- cat legum el magistratuura jus habcns , quod autonoiniara Veteres appellabant , in qua libertatis vim illos maxime posuisse, vul- gatura est. Ea igitur libertate utraque illa quam nominavi Universitas utebalur, sed dispari modo. Bononicnsis enim deraocra- tica erat , quuni ct legcs ficrcnt , el magis- tratus , veluli rectores , crearcntur suflragio populi, seu potius plebis, scholastici: nam doctores suffragium non habcbant ; quin et professores , sive magistri regentes , ut diu appellabantur , ab ipsis scholaribus plcrura- que optabantur. Parisina vero Universitas crat aristocratica , omni potestate pencs doctofcs et magistros constituta. Itaque hacc Magis- troruni raaxirae, illa Scholarium Uni- versitas dici solcbat. Ceterum Parisina , quac vel sic magna libertate , et vero licentia , ute- })afur , primae suae constitutionis formam re- O [\ A T 1 O. 9 linere non poUiit. Ut omnia in illo popaio ad dominalum prona sunt, sive despotisraum , et futura diu vidcntur, ilia Universilas, sex- todecimo sacculo exeuntc , quamvis cxtrinse- cus nomcn suum ct jus relincrcl , tola des- potica jam evascrat. Invaliierat enim in ea ingens numerus Coilegiorum , adeoque prae- valuerat , ut pcr id tempus ipsa Univcrsitas tota in Collegiis esse diceretur. In his au- tcm liijcrtas non erat , sed monacliisraus, Scholarcs , qui olim per vias et corapitalia vagari, cum militibus digladiari, ct piebem Parisinam puisai e soliti fuerant , nunc Col- legii claustris inclusi ipsi virgis caedcbantur a Dominicanis aut Jesuilis professoribus. Et haec serviiis disciplina Lovanii , cujus Uni- versilas Parisinam iniilabatur , sacculo deci- mo-seplimo insigni adhuc duccbatur et exi- mio privilcgio. Nostri vcro homincs, qui propter vicinitalcm aliasque causas Lova- nium, et Parisios, pluresque Franciae acade- micas civitatcs frequentarc soicbant, Parisi- nae quidcm Universitalis formam adsciverunt, sed antiquam ct incorruptam; collegialem il- lam , seivilem , Jcsuiticam rcpudiarunt. Coi- legiura unum taatum institucrunt , instantisne- 10 A1>1\. CATH. iiOLTlUS cessitaiis causu , Theologicuuj , (cui postea alte- runi minus accessii) ut ex ejus Statutis vi- detur , humanitcr ac libcralitcr. Universitatis autem constitutio placuit quidem aristocrati- ca , at haec rursus non e servili imitatione , imo pro temporis ratione ct libertalis studio prudenter temperata. Non Cancellarium ali- quem praeposuerunt, Pontificiae dominationis opus, in raultis Reforraati norainis Uni- versitatibus retentum , sed Curatores : nomen planuni , ct mite , et Batavae indoli accora- modalum. Quod inslitutum dici non potest quara et ad servandas, et adamplificandas , nostras academias , fuerit omni lenipoie benc- ficum, Primus Curator Leidensis academiae crat Janus Douza, vir genere nobilis et ho- noribus, patriae autem amorc et Musarum nulli secundus, Hujusque cxemplum velut nor- raa fuit, ad quam in posterum Curatorcs per- petuo crearentur. Creabantur quidem a sura- mo imperante , id cst ab Ordinibus Hollandiae : attamen minime crant in raanu Ordinum. Li- bcrtatis corum , qua non uiodo professorum importunitatcml modcrari , juvenum licentiam compesccrc, cleri HoUandici arrogantiam in ordincm cogerc , sed ctiam ipsis Orciinibus, O R A T I O. 11 cum id ex re Universitatis csse vidcictur, resistere , sustinuerunt : eximia quaeque exstant in Leidcnsis academiae annalibus testimonia. Unum hujnsmodi, quod rarae in prirais li- bertatis est , patientibus Vobis , afferam. Haud scio enim an simile sive apud nos, sive apud exteros, repcrtum sit nuUum. Vocaverant Leidam Curatores, ut novam academiam notis nominibus ornarcnt soUici- ti, Hugonem Donellum. Hic vir, niinime quidem comparandus acmulo suo suramo Cu- jacio , clarus tamcn erat Duareni discipulus , jara pcrspicuitalis ct clcgantiae laudc, pos- teaque nova ratione qua jus civile in artem redegit, coramcndatus. Hunc igitur in prclio aliquamdiu liabucrunt , magnaque coluerunt observantia. Vcrum cum primura Leiccstren- si factioni se mancipare, et in rerapublicam conjurare instituerat, non citius cognitum est hoc quara Donellus loco rcmotus est. ISirai- rum Batavam juventutem a factioso homine jura doccri plus quara inutile vidcbatur. Ve- rum admiremur in Curatoribus animi con- stantiam. Hi ncqueDonelliprccibus, neque se- natus academici dcprecatione , neque Ordinum auctoritate, ncque Leistrcnsis Comitis potes- n AD!\. CATII ilOLTiUS tate , ul in inlej^ruin ilium restituereut indu- ci potuerunt. Ordinibus curatoriam esse il- lara reui , scque sui ofFscii ncmini rationes debere, rcsponderunt. (xcnerosac qiiidem li- bertatis responsuni , sed libertatis non magis quam juris: pcrlincl enim hoc ad naturam Uni- vcrsitatis , dc qua paulo anlc commcmoiavimus. Neque id exemplum duriorls ac bellicosac libertatis cssc putcmtis, ab liumaniori et mol- liori tempore alienum. Quibus animis Cura- tores illi Lcistrcnsi ct Ordinibus obstitcraut, iisdem successores eoruin obsequiori aetatc restiterunt Principi Guilicimo Terlio. ilic bo- na niente , ut credibilc est , Curatoribus can- didatos commendarc , quos proressores lacc- rent : bis tamen repulsam lulit. Ncc {^rinci- pis gralia , nec populi invidia , apud illos tantum valuerunt, quantum officii rafio et utilitas publica. Sine dubio iilos viros , prae- ter suam virtutcm , movit quoque cxemplura majorum , ct antiquae intcgrilalis mcmoiia. Quod si quis putct objiciendum, impcrium illud curatorium tani firmiim in suocriorcs , ob cam ipsam rem gravc esse debuisse inferio- ribus : qrod historia confirmarc vidctur : id non planc deuGgabimus. Profcssoribus crr- R A T l 0. n te, non ctiara scholaribus, nonnunqiiam gra- vius fuit , praesertira Dordracenis et Cartesia- nis temporibus. Ucraoli sunt anno saeculi XVII. undevigesimo Barlcus et Vossius. Rc- motus est anno sexto et quinquagesimo post Abrahamus Hcidanus ; alii alias. Attamen non est quod concadamus illam severitatem injustam semper fuisse aut inutilera. Barlcus et Vossius rcmoti sunt a moderamine CoUcgii Theologici, quod publicae rcligionis gratiu conditum erat, non ejus doctrinae quam illi clad viri profiteri coeperant , iege publica damnatae atque proscriptae. Hcidanus quo- que ea aperuerat de rcbus divinis, propter quae academia polerat fieri infrequens ; prae- terea libere sciibendo Curatorcs laeserat. Hoc fortasse eos movcre non debuit; illud vevo: Curatoribus cnim nihil debuit antiquius esse acadcmia. Profcssores autcm qui Heidani tem- pore se in Ordinum , non in Curatorum mann csse contcndebant , hos meminissc oportuit primum quid in more majorum esset , tum Uni- versilalis se professores esse, non reipublicac. Venmi, ut primac academiae constitutio- ncm porro spcctemus, mirabile est, id quod 14 ADR. CATH. HOLTIUS in le gibus aliarum Universitatium utramque paginam facit , disciplinam , a Statutis Leiden- sis Univcrsitatis antiquis et novis prope totum abesse. Nempe de vestitu, incessu, cantu Stu- diosorum , de larvis et phaleris , de equis et canibus , de domicilio et cibo , de aere alieno , de stupris et partu alendo, aliisque non lauda- bilibus rebus , propriae leges nullae apud nos inveniuntur. Si qua res gravior incideret repentinis Ordinum edictis increpabatur; ce- terum Studiosos jurejurando obligare , delicta jurisdictioni permittere , satagebant. Cognos- citur autem ista paucitate, et quasi parcimo- nia , legum , religio quae majoribus nostris fuit, illibatam servare libertatem academicam. In reliquis praeter Curatorum imperium , de quo diximus , quod tam potens erat, mul- toque aiuplius quam apud nos habetur, erat academiae constitutio vix alia quam qua nunc nostrac academiae reguntur. Addiderunt ta- raen majores jurisdictioncm, tam civilem quam criminalem , ct immunitatcm a vectigalibus et murxcribus , cum aliis privilegiis , quac ci- ves academici ex Friderici lege et jure commu- ni habere solent. Quae quidem nunc magni non haUentur, sed tamen declarant Leidensis O U A T I O. 15 academiae fundatorcs noluisse , ut honorc , dig- nitate , jure , libertatc suum novum institutum ulli extero cederet. Adhuc libertatem in forma et constitutione spectavimus; alia illustrior libertas academica est in docendo discendoque posita , quam nunc con- sideremus. llla enim consideranda tantum erat alterius causa,et quod Universitatis , sicut cu- jusque civitatis, instituto, non quidem ipsa liber- tasconsistit, sed tamen libertatis sensus potest cognosci ; haec vero altera , quasi interna liber- tas, uti praestabilior , ita per se aestimabilis cst, cum sine ea academia nuUa sit, sed aut ludus puerorum , scholave vulgaris duntaxat , aut Collegiura , aut Serainarium , aut aliud quodvis nomen , quo scholastica instituta no- minari consuerunt. Liceat igitur et hujus ima- ginem evocare, quam raajores nostri tam be- ne intellexerunt ; eoque magis id cupio , quod his temporibus denuo ad censuram vocari, et vero a nonnuUis tanquam publice daranosa notari coepit. Diflert igitur academica institutio a vulgari in piimis libertate. Discunt qui volunt, quae If) ADa. CATH. HOLIUUS volunt , a quibijs volunt. Docent auteirt qua quisque mavult ratione, Tenipus qui- dcra sludiorum constitulum est , ct cxamina- tio vcl probatio quacdam, vcrum hacc ab iis tantum cxii^untur qui ad officia publica adhiberi cupiunt, aut academicis honoribus ornari ; qui nihil aliud agunt quam ut eru- diantur, ab his nihil tale cxigitur, ct libertas eoruni est infmita. Porro qui studiorum cau- sa in academia sunt suo raore vivunt, tam Rbcri quam reliqui civcs, imo multo liberio- res , ncque famiiia gravati nequc officio. Ni- rairum ut libcri ac soluti studiis incumbant, nnlla alia cura districti. Hinc tam jucunda memoria cst viris ac scnibus vilae academi- cac. Hinc illiid quod Lndovicus Capellcniu.'* praedicabat , cum Lcidcnsem acadcmiam inau- gurarct: „ extra academiam non est vita,ait, ,, vifam nescit, qui studcnlium vitam nescit. „ Sunt enim revera Univcrsitatcs tcrrarum „ orbis compcndium .... ibi habitant Gra- „ tiaedecentes junctae Nymphis, " et reliqua, fortasse oratorum morc amplificata.. IntelHgi- tur tamen quani anliquus sit illc academicae dulcedinis gustus , anfiquior utiquc quam in patria nostra ipsa academiarura primordia. R A T I O. 17 Fateor equidem libertatem, quam dixi, non esse unam omnibus; novi xideo academias , in quibus omnia tam diligenter descripta sunt statutis et legibus publicis , ut cxulante liber- tate, praeter nomen nihil retinuisse videantur, quo eas a vulgari quaque schola discernas. Vc- rum aliae adhuc libertatc fruuntur , aut ple- na , aut plus minusve temperata. Apud ma- jores autem vix minus amplus erat illc fruclus quam in primo ortu Univcrsitatium Bononiae et Patavii fuerat. Doccbat quisque ea ad quae docenda maxime vocatus erat,nec tamen aliis quae praetcrea utilia duceret, abstinere co- gebatur, ne iis quidem quac a collega aliquo doccrentur. itaque studiosi quem vcllent maxi- me audiebantj ncc tempus tum statutum crat , nec modus; examen autem leve crat et ciam sumebatur, cum benigna sollicitudine ut fa- mae candidati parccretur. Haec sunt in Sta- tutis Leidensibus, nequc aliter in aliis patriac acadcmiis observatum esse per longum tempus , plerique nostrum merainerunt. In primis vero memorabile est, quod tum ad audicndum frequentandumve nemo cogebatur. Nerape quod in pueris scliolaslicum est, ncccssarium tamen , id "in maturis adolescentibus servile 2 18 ADR. CAm HOLTIUS ducebatur: doccri invitos. Hoc igitur majo- res nostri ut libertati contrarium avcrsaban- tur , ac nescio an ab hac libertate audiendi , sequcndique qua suum quemque fert inge- nium , splcndor ct gloria acaderaiarura in Ba- tavia magna ex parte ducenda sint. Sine li- bertate enim quo tandem modo poterit ille divinus quasi impetus existere, ille svSova-txa-'- fjibs , qui solus magnarum rerum parens et procreator habendus est? Cura autera lec- tiones essent publicae, ad quas quisque ire et venire poterat', non poterat ipsa institutio scholastica esse. Scholasticara dico , qua rae- moria magis copiose instruitur, quara intel- leclus acuitur , aut studiura excitatur. Hinc in Statutis Lcidensibus disputatio quidem nominalur, et rccitatio, responsio autem ct quaestiunculae non nominantur. Hae saeculo post deraum praescriptae sunt, post quam privatae scholae jam inoleverant, et, dete- riori saeculo, tanquam inclinantium studio- rum sustentatio. Picsponsiones enim illae, scu leclionom repetitiones , inter discipulura ct magistrum , utiles csse possunt, et pro lcmporis conditione necessariae, quandoque eliam in academiisj a natura tamcn acade- O R A T I 0. 19 micae institutionis alienae sunt. Ab hac etiam alienissima videtur instilutio, qua dis- centes scribere et ediscere jubentur quae a doctoribus aut dictantur, aut e scripto prae- leguntur. Quid enim libertatis habet hoc ma- chinae instar verba recitare et excipere, sine rerum cogilatione? Sed hanc facilius repre- hendere est, quam ab ea tota abstinere. Summum Cujacium, qui se unquam dic- tare negabat, tamen diclasse aliquid, in com- perto est. Bononiae subinde dictatum fuisse videtur; Patavii autem id malum eoingruerat, ut scholares postremo , desertis auditoriis , scriptas lectioncs domi describcrent. Tura vero subito, magnam in medicinam, docto- res aliter quam memoriter recitare publice vetiti sunt. Mirum quid! idera constitutum esse in Leidensi academia, in annalibus ejus, ad annum 1647, invenimus. Ad haec, quaeso, Auditores, mecum pau- lisper subsistite. Si levia forte vobis videan- tur, aut vulgaria, quae exposui, vulgaria qui- dem esse concedo: sunt tralaticia pleraque et in medio posita: levia tamen non sunt. His enim constat libertas academica , propter quara solam acaderaiae conservandae sunt : qua li- 2* *10 ADR. CATil. HOLTIUS bertatc, velut cardine, tola vertitur quaiw instiluimus disputalio. Sinite me igitur haac paucis absolvere. Est sane magna vis in voce et oratione , magnuraque illius legis naturalis, quae vult hominem ab humine ex- coli, adminiculum. Verum in academica in- stitutione quaedam sunt peculiaria, utique no- tanda , ut quis ejus naturam ac vim perspi- ciat. Scilicet academici doctoris auditorium neque repentinum cst , neque proraiscua mul- titudine conflatum. Est lectissima juvcnum corona, aetate, moribus, doctrina, consilio prope aequalium , qni perpetuo erudiri cu- piunt, ad id jam educatione ac disciplina scholarum pracparati. Scientiara quidem re- rum quac traduntur nullam afferunt, verum, qua sunt felicissima vitae aetate , mentem aper- tam , memoriam nondum aflectam , animi sen- ■ sus vividissimos, sciendique appetentissimam cnpiditatera. Hac oportunitate singulari si ille , ut par est , utitur , si movcndi vim ad- hibct incredibilem, quae est in vocis auditu, ct in aspcclu vultus et oculorum : vix fieri potcst quin id asscquafur quod in inslitulione estsummura, ut excitentur juvenes , ac veri et pulcri amore inccndantur. Invicem cum ad- O R A T I 0. 21 spectu auditorum se intelligi videt , eosque inoveri , sibique assidue reni esse cum animis eorum , ipse quoque agitatur , incilatur , et cogitando diccndoque informatur. Est ipsi institutio quasi perpetua quaedam disciplina. Nec enim ut ludi magister ad discipulos ex edito loco descendit, cx referto suo doctrinae horreo grana sparsurus, sed quae ipse di- dicit optima quaeque atque recondita , adeo quae novissime suis studiis assecutus est , quaeque adhuc persequitur, paritcr qua via, quibus ex fontibus, candide et cum volnptate ea quae ex recens repertis pcrcipitur, audi- toribus impertit : eoque modo ipsos attollit ad se. Isimirum id agcns, non ut a se do- ceantur magis quam ut se ipsos, utque se in- vicem , doceant. Itaque exsistit coramercinm quoddam et quasi assidua pcrrautatio studio- rum, cujus academiae tanquam eraporia sunt, ex quibus bonarum artium studium et huma- nitas per orbem tcrrarum propagantur. Hoc ^utem commodo carere illi volunt, qui apud exteros nuper , et , proh dolor ! in hac patria aliquando , academias ad scholarum normam reformandas esse , et ab instituto majorum ab- •aTicnandas, contenderunt. Phira quidem dc a2 ADK. CATH. UOLTIUS hac gravissima re dicere animus me impellit^ at pudore cohibeor, et reverentia, ejus qui paucis hisce annis , cum academiae nostrae in discrimen vocarentur , illam totam , ut Bata- vum hominem decebat et philosophura , in luce posuit. Revertor igitur ad illud verbum alterum quo Acaderaiae Leidensis fundatores consilium suum declararunt, Universitatem renunciantes pu- blicam. Academiani condere voluerunt Europaeam. Est quare vcrbura illud publicam ad ralio- nem lectionum reFeras, quae palara habeban- tur, omnibusque patebant. Eniravero plus in reccssu habere videtur, ab antiquitate aca- deraica repetendum. Exstiterant in Italia olim academiae raultae ex vero publicae , per Na- tiones descriptae, in quibus omniura gcntium horaines docerent , discerent , cujusque Doc- tores ubivis gentium agnoscercntur. HaeStu- dia generaiiaj norainc adhuc usitato, nomi- nabantur. Erant vero et aliae non publicae, sed patiiae sive domcslicae , in quibus soli O R A T 1 0. 23 cives et indigenae instituerentur, qui ob id ipsum peiegre Doctoris jure non utcbantur. Hae Studii generalis nomine et honore ab- stinebant. Tales domesticae scholae erant Arimini , Neapoli , alibi. Pisana autem XJni- versitas , quae saeculo duodccimo jam appa- ret, decimo-quarto demum a Romano Ponti- fice ad Studiigeneralis dignitatem evecta est. Quin et habentur hodienum recentioris in- stitutionis Academiae sic informatae, ut aliud quam domesticam scholam , qua civium ne- cessitatibus satis fiat , illarum auctores in ani- mo habuisse non videantur. Quid vero ma- jores nostri? Sane , qua re angusta tum erant , si modestam aliquam academiam patriam ma- luissent, quis posterum viluperaret? Ut par- ci et sobrii fortasse laudarenlur. Verum ut parci erant Batavi nostri in omnibus rebus, ita liberales erant et lauti et munifici in re- bus academicis. Universilas illis non place- bat nisi publica, in quam ab omnibus Eu- ropae populis ct regionibus concursus fieret, ac juvenes cujusque ordinis, principum adeo et regum filii, ab optimis quibusque orbis doctoribus, qui uspiam inveuiri possent, li- beraliler crudircntur. lloc illi tum in votiv 24 ADR. CATII. HOLTIUS et iii consilio habebant. Acadeniiain animo concipiebant , cui liberalitas dignitatem , doctri- na auctoritatem pci" totam Europam conciliaret. Exstant Epistola Principis et Edicta Ordinum, cjus libcralis consilii tesliraonia, quae non rc- citabo, etsi digna mihividentur, quaeomnibus solcnnibus recitentur in omnibus academiis. Nec magis referam , quilwis ex nobilibus gen- tibus peregrini ex Borussia , Ungria , Britan- nia et Germania , per multos annos acadcmias nostras celcbrarint. Proiccto longa sit com- racmoratio Scd malo in mcmoiiam vobis revocare claros viros testes, ct partem,ipsos cfTccti consilii. Onid igitur? Estne quod pe- regrina nomina excitem , quac academias nostras illustrarunt: Spanhemios, Matthaeos, Albinos, Gronovios, aliosque innumera- l)iles prope, quorum plerique per alias patriae academias quasi ambularunt, ut in Leidensi acquiescercnt ? Vivunt adhuc multi , ct adsunt hoc loco , qui Leidae Pcstelium vidcrunt , et heroes in Literis Ruhnkcnium ct Wyt- t c n b a c h i u m ; Trajccti Saxium, Henner- t i u m , l\ a V i u m. At recordemur ctiam quam difFicili opcra , quanioquc sumptu , illi clari viri ad nos traducti sinl, mulliquc praetcrca O R A T I O. 35 frustra invitali. Admirabile cst legcnlibus, quas longinqiias lcgationes, quos congrcssus, quas dcliberaliones et moras, non ininoricuni perseverantia quam iiberalilatc , nostri obie- rint ct suslinuerint, ut a civilatis rccloribus, vel regura aliquo, vel Principc, clari nominis professorem impetrarent, aut claro viro alicui, ut in Bataviam veniret, persuadcrent. Nec tantum ut doceret is ac profilerctur, sed ut veniret , ,, ut nominis sui honorem acaderaiac „ irapertiret, scriptis candem iUustrarct , prae- •,-j sentia condecorarct." Ea !ege Leidara ve- nit Claudius Salmasius; vcnerat ante, primis et adhuc angustis tcmporibus , Criticae artis fundator Josephus Scaligcr. Scali- ger et Salraasius quanta noraina ! Sal- masii tempore Franciam moderabantur Richelius et Mazarinus, artis politicae et persuadendi principes , rcges flcctere ct Eu- ropam movere soliti. At Claudio Salma- sio, privato homunculo, ut alibi quam Leidae esset , pcrsuadere non potcrant : non duplo , non honoribus , non regis gratia , non liberta- tis adco pollicitalione, Sciebat vir magnus libertatis domicilium csse in Batavia. At hic vocatus venit, a nostris liberaliter invitatus. :i6 ADR. CATH. HOLTIUS Alii spontc venerunt , ut in his paludibus , relic- ta patriae amoenitate , salubrera libcrtatis auram spirarent. Cartcsiura jam nominavi , cuius me- moriani nuncin dies magis justo bonore habctur. Itaquc ficbat, ut acadcmiae nostrae tanquam libertatis pariter et sapientiae as_yla ab exteris celebrarcntur. Neque initio tantum , flagrante libertate , scd omni lempore dura respublica erat sic judicarunt. Ruhnkcnii notura est de patria nostra, et de academia Leidensi, judici- um , est ctiam W y 1 1 e n b a c h i i. Huic Lei- dam primum dclato Atticae Musae exomnibus tabcrnis spirare videbantur; ille Batavos ci- ves rcgcs esse, in qnas ncmomortaliom impe- rium haberet, praedicabat. Ambo autcm pere- grini ad Lcidensium professorum scholas ve- nerantj at percgrini ibi sic habitarunt, vixerunt, docuerunt, ut civcssibi, nonhospites, essevi- derentur. Cctcrum ista docendi mcntio ad aliam argiimcnti partem rae vocat in docendi iure positam ; et hoc nomine placuit majoribus Universitas p u b 1 i c a , eamque non minus libe- raliter, sed prudenlius, quam eam alibi con- stitutam invenimus, constituerunt. Nimirum laudibus efferri solet apud exteros , non immerito , instituium ct genus doctorum qui R A T 1 0. 27 Legentes, privatimquedocentesinGer- inania,inFranciagregalesDoctores vocan- tur. Hujus quidera rei utilitas satis patet , cura et academiae hoc pacto sint quasi seminaria ,_ unde boni doctores, docendi usu et exercita- tione informati, succrescant, atque felicioris ingenii iuvenes, qui pulcriorem de se spem fa- cere copperint, laudandis artibus serventur , nec ad forum vel ad negotia abeant , aul , quod minus optabile est, ad cultum dilaban- tur Deae ignaviae. Solet etiara incitamento esse professoribus qui in numero sunt. At ut omnia bona, maxime vero liberalia instituta , ita hoc , seu hominum perversitate , seu natu- rali quadam rerum in extrema quaeque incli- natione , non caret effectu daranoso. Accidit enim quotidie ut illi LegentesDoctores, via ad Palladis arccra nimis aspera inventa , quo professores lento gradu enisi sunt , volare cu- pientes, populo se venditaie, rebus novis et inauditis vanisque vocabulis , detrectatione doc- torum hominum , aut , quod pessimum est , turbanda republica , studiosae juventutis auram captare, verbo, circulatores magis quara docto- res agere instituant. Quo evenit , ut sibi qui- dera acroasin , legitima vero auditoria deserta 28 ADR. CATH. HOLTIUS faciant, utqiie pro Manliis et Camillis anseres in Capitolio regnarc videantur. Haec tristia cclebiatissimae quacque in vicina Germania Universitates e^spertae sunt. Majores autem nostri, Batavae Academiae moderatores, sive ingenii, sive fortunae felicitate, id divinantes, in magna docendi libertate tanto raalo maximam partera caruerunt. Etcnim in delectu docen- tium , non in numero , fortunam academiae esse rati , legitimos professores instituerunt nec nimis paucos, ncc multos. Doctores autem , si quis docendi fiduciam haberet, veniam pe- tere potcrant, caquc liberaliter a curatoribus irapertiebatur; saepe quidem ad terapus, ex- periundi gratia , saepe vero cum pecuniae li- beralilate. Quodsi petulantcr sc gererent, le- gendi facultate interdiccbantur. Deinde et L e c- torcs crant cum honorc et salario, et Pro- fessores Extraordinarii , nota noraina. Quae tirocinia clarissirai quique viii feccrunt, Vin- nius nostcr, Bocrhavius, Piuhnkenius, multique alii excellentis doctrinae viri, quino- men suum immortalitati commendarunt. At quis non videt hoc prudenti instituto, id quo maxiraopere nunc percgrinae Universitates glorianlur, inexhauslam doctorum hominum O Pi A T I 0. 29 copiain , primariae nostrae acaderaiae non de- fuisse , defuissc autem ea incommoda , quibus egregia res, ni ex mali magnitudine medicina nascatur , haud scio an in conteraplum quan- doque vcniat. Proprius interea fuit Lcidae, etsingularis , quoad scio , quem nominare coepi, mos experiundi professores , parum quidem dignitatis habens; sed in nobilioribus quibus- que hominibus , quorum virtus se sponte ape- ruisset, eum non usurparunt. Quin professo- riae dignitatis tuendae plerumque Batavi cura- tores studiosissiraos se esse docuerunt; nec fa- cile vacuae cathedrae provisura est, nisi con- sulto aliquo eiusdem disciplinae professore. Quam observantes , et plane venerabundi, erant erga Boerhavium ! quam liberales pariter et observantissimi adhuc nostra memoria erga Wyttenbachium! Hoc igitur est quod conditores in animo habuisse putem , cum academiam suam publicam dicerent. Hoc certe comprobavit eventus. Publica erat na- tionibus discenlium , jure Doctorura , patria professorum , docenlium copia et perpetuiiate. His omnibus rebus erat Studium Generale. Yideamns :m quoque, quod superest , disci- plinarum studiorumque arobitu. 30 ADR. CATH. HOLTIUS Si domesticam scholam voluissent , Hollan- diae necessitatibus idoneara , satis erat eas disciplinas doceii , quae utiles viderentur in Hollandia ; quae ad Holiandos homines minus pertinerent, postponendae erant aut omittendae. Itaqus patria lingua, dialective, historia pa- triae , cum universae tum cujusque regionis , patria porro jura, tam civile quam publicum, et si qua alia doraestica sunt , in academica in- stitutione sibi principem locum vindicasscnt. Verum in academiis nostris omnia alia evene- runt: ut par erat, quam primum id consta- ret, quod perpetuum fuisse ostendimus, doc- tores adhibendos esse non magis Batavos quam Europaeos. Oiiin ipsa lex publica, de ordi- nanda Universitate, plerosque professores ver- naculae linguae imperitos fore putat. Disci- plinas autem non alias praescribit quam quae tura communiter in Europae Universitatibus , perquatuor Facultates, quae vocantur, do- ceri solebant. In Jurisprudentia , de qua sola dicere raalo, Jus Piomanum placebat, tanquam jus per Europam passim receptum ; at item Canonicum , itenique Feudale: namque et haec Enropaea esse, intelligebatur. Nec taraen sta- tim , sed identidem crescente academia, pro R A T I 0. 31 temporum necessilate ac disciplinarum prola- tis finibus. Postea accessit juris publici, item jm-is naturalis et gentium , institutio , postrcmo juris patrii quoque. Plura quidem, eaque pernecessaria tum in more non erant, quae nunc in nostris institutis non desidcrantur ; verum haec etiam quandoque atlulisset eadem progressio ac dilatatio. Scilicet nostralege, €tsi universa cunctarum disciplinarum institutio per scholas recitationesve diligenter descripta est, tamen aliae atque aliac continuo acces- serunt scholae, quas aut necessitas exigere, aut utilitas indicare videbatur; et patuit vel sic cara discendi libertatem quam in majorura institutis laudavimus, adhuc ferre posse juve- nes Batavos , nec desperandura esse nobis de plena illa et antiqna aliquando libertate recu- peranda. Ad majores vero ut revertar , nota- bile quoque in primis videtur, quod in Lei- densi acaderaia , nec minus in noslra Trajec- tina, tradebatur Jus Publicura Gerrtaniae. Quo vinculo huius patriae regiones cura Ger- manico Itnperio conjuncfae essent , saepe quae- situui est : academiarum autera moderatores ea quaestio non raorabatur. Sciebant diffidle illud studiura ad magnam Europac partem m ADa. CATil. HOLTIUS pertincrc. Quid quaeiis ? Optidiuin quemque ex paucis ilio studio nobilitatis, magna cum soUicitudine , stbi continuo adlcgcbant. Quo facto incrcdibile dictu est, quantoperc acade- mias hasce auxerint. Qijodsi Jurisprudentiae institutio in Batavis academiis talis fuit, ut dilataretur continuo , et Europaea magis quam Batava esse \ide- retur, non cst cur de reliquis disciplinis quae ibi tradebantur , Theologia , Medicina , cete- ris , quae suapte natura minus domesticae sunt , secus opincmui-. Imo quo latius pa- teret cujusque artis ulilitas , quoque ad plu- res pcrtineret, dixerim prope co plurcs ex- cellentcs sui cultorcs hujusmodi artem in academiis nostris invcnisse. Antiquae ccrto lilerae quae ab humanitate nomen accepe- runt, quasque dii immortales ad recrcandum genus humanum conservasse videntur, nus- quam terrarum ut in patria nostra pcrpetuo cultu celebratae ct propagatae sunt, Quod ex- emplis non attinct confirmare: sunt in mcmo- ria omnium, ct erunt dum bonis literis suus honos constabit. Talis igitur fuit majorum liberalitas, quae animi bonis impcrliendis, ct ingenio exornando , maxime cognascebalur, O R A T I 0. 33 recordatione nostra non minus quam commcn- datione dignissima ; haec fuit causa quac aca- demias nostras ex parvis magnas faceret. Nec tamen vulgari liberalitale ,et pecuniosa, de qua praediximus, defecerunt. Fuit adeo haec in illis maxima, scd istiusmodi ut nomen suum tueretur, neque in largitionis abirct vitium, abs qua nimirum prudcntia secerncbatur atquc delectu. Quae publice impensa est pecunia teidensi academiae , ea duabus rebus potissi- mum et maiori ex parte impensa est: eximiis professoribus comparandis , et utilium librorum copiaej artificiosae supellectili , belluis , ma- chinis, simifibusve, coemendis, minus impen- ^ debatur. Illae enim res perpetuae sunt, et omnium utililates complectuntur. Exquisita autem, et minime omnium reticenda libcrali- tas ea erat, qua saepe viri docti cum in libris cdendis, tum in percgrinalionibus suscipiendis, publica pecunia juvabantur. Hoc Leidae Go- liusmaxime expertusest, illud Schaafius. Gelrica Pontani historia, in acadcmia Hardc- rovicena scripta, publico sumtu edita est. Pc- regrinari item majorcs nostri viris doctis, ct vero studiosisadolcscentibus, tam necessarium iudicabant, ut ctiam in Theologis cam rcm 3 34 ADR. CATH. HOLTIUS p»il)lica lcgc et coramendarent , et juvandam ducerent. Quo patet illud celebratum institu- tum , quo tiunc Havniensis academia multas alias antecellerc dicitur , cuique Dania optimos quosque suae sciiolac professores debuit , i t i- n e r a r i a s t i p c n d i a» quae vocantur , utut nomine, non tamcn rc , a patriae nostrae insti- tutis afuisse. Patct adeo cum hanc dotem tum alias, quibus peregrinac Universitates nostras aut superant , aut superare dicuntur , ad unam oranes hic terrarum saltem aliquando fuisse, fuisse autem tum maxime , cum apud alios nondum invenircntur. Quod taraen nec ad ^invidiam alioruni velim , neque ambitiosc dic- tum habeatur. Currit fortunae rota, et sunt sua cuique tcmpora. Publica autem liberali- tas , de qua dicimus , quae apud majores eni- tuit, Principis nostri auguslissimi auspiciis rcnata, respiravit aliquantulum his tempori- })usj privata vero, quac olini crat summa, iam mullis annis nulla fuit aut prope nulla. Mortui sunt in hac civitatc civcs locuplc- tissimi , orbi scncs ct velulae , ne scxlula qui- dcm academiac rclicta. Atlamen hoc non ip- sis, ncc avariliae angusliacvc animdrura tri- buamus; imputandum cst juris publici incon- V O R A T 1 0. 35 stantiae, qua collegiorura , corporum, Univer- sitatium jura , incerta facta , in oblivionem , et in contemptum venerunt. De saeculi perver- sitate dicere nolo , quod ecclesiis et Universi- tatibus spoliandis , quam donandis augendisque mavult liberale appellari. Eo enim furore alii nunc populi praecipites agunturj in Bata- vis hominibus tantura non defcrbuit. Sed apage istius seditiosae liberalitatis ! Gaudeamus po- tius avaras voces , quae hoc anno rursus aca- deraiis nostris naenias cecinerunt, inanes de- nuo ceeidisse, publico, aeque ac privato civi- ura , concentu destitutas. Gaudeamus , Audi- tores, vita et salute huius academiae, cuius ducentesirai natales perendie illucebunt. Gau- dearaus, interea, dum laetidae nostrae festum praeparatur. Est cnim ea maior profecto quam unius diei terminus , maior omnino quara haec hiemalis tempestas capiat. Propterea igitur decretum est ab hoc Senatu araplissimo, auc- toritate illustriura Curatorum , ut solemnia aca- deraiae Rheno-Trajectinae saecularia altera non hoc tempore, inter procellas aequinoc- tiales, agerenturj sed tempore aesfati proxi- rao, quo solis luce, et feriarum advenlu, in civibus academicis solet hilarilas cxcitari , quum 3* 36 ADR. CATH. IIOLTIUS praetcr Bacchum et Cererem Flora quoque et Pomona sua raunera largiuntur. Agenlur porro non die , sed diebus , oratore dicente , non queni anni sors ferat, sed eo quem tota aca- demia habebit dicendo exercitatissimum. Erit hic princeps senatus nostri , cujus et volunta- tem erga academiam , in hoc gravi mandato suscipiendo cognitam , et diligentiam non an- nis retardatam , in omnibus explendis officii muniis , quae satis laudari non possunt , meum non est onerare laudibus. De festi pompa , et solcnnibus , de hominum frequentia , et appa- ratus magnificentia non praedico: erunt haec omni opinione splendidiora. Vos interim res vestras componite , animos praeparate ! Fes- tum vobis indicimus, quale ncc ipsi nec filii vestri speclaveritis , nepotes autem et prone- potcs itcrum non spectabunt. ^Musica auditur.) Officiura annuum supercst fata academiae referendi , et dispensandi studiorum pracmia , publicae libcralitatis testimonia. Haec niliil babent quod gratum non fiat, illa vero, ut R A T I 0. 37 sors mortalium fert, tristia laetis admixla. Sedent frequenles, qui hic sederunt anno proximo, tam Curatores quam Professores. Vivunt et valent, nosque gratias agerc jubent Deo Optirao Maximo. Lugendam tamen ha- buit ex Curatoribus III. Lyndenus filiam dulcissimam , defleta nondum morte dilectae conjugis. Uxore carissima , vitae suae socia €t parte majori , cum non dicendo animi do- lore , caret collega noster Theodorus Ge- rardusvanLidthdeJeude. Naturae por- ro concessit , postridie Kalendas Sextiles , C o r- nelius Adrianus van Ensehut, colle- ga ipse, et per quatuordecim annos in hac Academia Jurisprudentiae professor ordina- rius. Huic , causariam missionem bonis con- ditionibus vix consecuto, Libitina manus injc- cit. Natus erat Euschulius noster Arcnaci anno 1778 , vigesimo Jannario , ibique , in «rbano Gymnasio, academiae eruditus, Har- derovici porro per sexcnnium in bonas artcs ac jurisprudentiae studia incubuit, praccepto- ribus usus, in hac Kcmpero el Grataraa, in Historia cgregio Rhoerio. Quibus studiis per- aclis , Specimine de Imputatione palam defenso , Doctoris iaurea in utroque jurc d&- 38 ADR. CATH. HOLTIUS coratus cst. Mox ab acafleraia ad forum traductus eam dc sc jam spcm fecerat civi- bus suis, ut a Curia Gehiae judex paganus designaretur , et paulo post in patria sua in Decurionum Grdinein Icgcretur. Per id tem- pus Poenae capitalls ApoLogiam Jacobi vernacule reddidit , praefatione auctam et ad- notatione , qui libcllus Harderovici anno al- tcro hujus saeculi prodiit. Proxime , ut fit, uxorcm duxit domum, quae filiis filiabusque cum auxit pluribus. Bicnnio post, ad annum usque 1106. juridicundo pracfuit in utraquc Velavia ct in limite Velavico , donec eum Harderovicena academia Juiisprudcntiae Na- turalis professorera sibi optarct; quara artem instanti tum dic nataii palam laudavit , dicendo de utiUiate disciplinae Juris Naturalis liostra iri primis aetate , quac oratio ex- stat. Ex cjus schola phirimi honoribus con- spicui viri prodierunt, quorum nomina non recensebimus. Bum vero ita illc reipubhcae prodesse stu- debat, vcnit Napoleo qui Europac, et pa- triae nostrac, et Enschutii rebus intercede- rct. Ilarderovicena acaderaia sublata in pa- triam et ad forum rcdire debuit, qui tamen O^R A T i O. 39 casus ci raagis profuisse quam nocuissc viclc- tur j profuit enira ad peritiam , famam , pccii- niara. Ceterum Napolconem cum sua moles obruisset , instauratis apud nos academiis , Enschutius vetus professor , cum aliis novis , Groninganae additus est , ubi inauguralem tum orationem non habuit, sed hbellura scripsit de pastu pecoris arcendo ab agris puhli- cis, Anno vigesirao secundo saeculi quod agi- mus Bhoeriisuccessor hic Trajcctiinauguralera habuit orationera , de humanae indolis cogni- tione juris criminalis suhsidio. Aham habuit academiae Picctor fatali anno trigesi- mo de natura imperii constitutionalis ; quae utraque oratio in Annalibus nostris ha- betur. Quartara orationem Enschutius non ha- buit , nequc alia ejus scripta commemorantur. Non tamen dcsidiosus fuit , sed potius inde- fesso labore, nocturnaque studiorum assidui- tate, a paucis acquatus. Declarant hoc dis- sertationes academicac, quae non facile tanto numero in palria nostra uno moderatore pro- dicrunt, qiiantoEnschutio moderantc quot- annis scripfac defensacque sunt. Inter quas AO ADR. CATH. HOLTIUS Bonnulla de gravioribus juris locis accuratio- ris doctrinae specimina. Tantura irapiger En- s c ii u t i u s in schola poterat ; at siraul , quod prope fidem supcret , foro operara dabat et consultationibus. INimirum corpore valido erat , vigilias facile tolerante , et potentissimis animi facultatibus. Scribendi dicendique ce- lerrimus. Conjungebat praeterea cum judicii subtilitate doctrinae copiam , non raodo phi- losophicae illius, quae lus Naturale appella- tur ; sed reipublicae , juris civilis , criminalis , forensis, patrii, Francici, cumulabat peri- tiam. Magna igitur jactura esse coepit aca- demiae nostrae, cum Enschutius languore correptus ei in dies magis prodesse posse de- sineret. Verum , ut pracfatus sum , non de- sunt gaudia , quibus luctus noster minuatur. Enschutii loco suffcctum succedere vidi- mus hoc anno Joannera Michaelera Franciscum Birnbaura, per viginti pro- pe annos in academia Lovaniensi , Pihenana , Friburgcnsi , easin primis juris partesprofessum quibus ille praecsse solebat; ita vero profes- sum, ut non modo academicis dissertationi- bus institutionis suae ubertatera, sed etiani suiaipse scriptis accuratam doctrinam et egre- R AT I 0. 41 giam pcritiam , cum nostris hominibus , tnm exteris, comprobarct. Itaque gaudemus te, clarissime B i r n b a u m ! collcga et socio , tam pulcrain spcm iacicnte academiae nostrae , tibique orania laeta hic et prospcra , cuni uxo- re tua liberisquc tuis , optamus. Ego vero te- cum multis jam annis amicitiac vinculo et studiorura conjunctus , post Bclgicam , qua di- vulsi sumus, calamitatcm , nihil mihi tam lactum contigisscprofiteor, quam tuum anno supcriori reddilum mihi collegium. Officium hoc me admonet, quod libentcr facio, tibi ut gratulcr, vcnerabilis Collega Kops! slipcndia academica nunc emcrito. Post gravissimos laborcs, quos longo tcmpo- ris decursu in republica, ecclcsia, academia, urbanos et rusticos, exantlasti, quietem nac- tus es^ et cum dignitate liberale otium, Gau- dcmus tua felicitate, nobisque parcm opta- mus. Valctudinem autem non scnio afTcctam, qua tot difficilia tam facile sustinuisti, facun- diam, qua tc bonis latcribus gravitcr et ornatc et civilitcr diccntcm, tara grate nupcr audivi- mus, in primis vero animi hilaritatem propter quam te amamus, diuturnas libi faciat Deus! Nec rninus grato officio te saluto, Cl. 42 ADR. CATH; HOLTIUS Bergsma, Kopsio successor date, qui hoc anno perpctuo jurc noster esse coepisti. E couiinuni nos naufragio enatavimus , sed uvida jam suspendimus potcnti Vestiraenta m;iris Deo. Quam igitur stationem uterque nunc tran- quillam et sccuram, obtinemus, ut cjus com- modis diu fruamur ad decus et emolumen- lum academiae, ;d nobis optamus voto mu- tuo. De Professoribus dixiraus. Academici ju- vencs se commendarunt , quod fccerant , nu- mero, moribus, studiis. Censa sunt hoc anno aliquanto pauciora capita quam superio- li , verum adscripta sunt quatnor ultra cente- siraum. Perruptac disciplinac academicae ne- quc rumor ad nos vcnit, ncque quercla, ne- que accusatio. Imo oinnia decora atque de- centcr. Kovitiorum vcxatio dainnosa quidem, sed partiaria , et teraporc eraoritura. Stu- diorura quaedara cgregia prodierunt specimi- na , neque scholas ullas damnatas fuisse hoc anno, audiviraus. itaquc lacta quoque ab hac parte omnia dicaraiis , ni raors interfuisset. R A T 1 O. 43 Amisit acadcmia immatura fati acerbitatc or- natissimos adolcscentes numero septeip : Isaacum Adrianum Marinum Ledc- boer. Petrum Paulum Gouchc, Marcus Francken. Georgium Broers. Marinura van Grootveld. . Hugonem Antoniura Lopez Suasso Diaz da Fonscca. Carolura Henricum Fcrdinandum Botticher. Haec funera nos hoc anno contristarunt. Pa- rentibus et araicis mortuorum, quidquid in rebus divinis atque humanis solatii est, id totum apprecamur. (^Miislca lugubris.) Hoc igitur huraanae conditionis est, ut a laetis ad tristia , a tristibus ad laeta vicissim eamus. De instrumento academiae rclaturo grata mihi commemoranda sunt, in primis dona duo, alterura publicum, alterum priva- tum, quae nobis hoc anno obtigerunt. Pri- 44 ADR. CATH. HOLTIUS mum cnim Koningianum anatomicum ct zootomicum apparalum, ab heredibus emtum publice, inajori tanien ex parte cum pro- vinciali tura urbana pecunia , academiae illalum esse , cognovimus. Constant il- lae rcs ccrata cffigie , ingeniosissime ficta , qua corpoiis huniani, aliorumque aniraalium, viscera soUerti manu expressa sunt; eaque liberalitas crga Koningii, meritissrai viri, heredes eo magis laudanda est nobis, quo cum academiae utilitate atque ornamento conjuncta est. In primis vero laudanda est qua parte urbana et provincialis est. Nara uli urbs Trajectina majorem sumtus partem suscepit j ita provinciae nulla pccuniosa utilitas ab academia redit. Nos tamen contendere nolumus, sed utrique donatori pariter gratias agere, novum exemplum bono omini ducentes, Altera liberalilas qua locupletati sumus Biblio- thecac profuit , cstque ca tota privata. Con- cinnari cocpit in Francia hoc tempore pictu- ris splcndidum ct pretiosum opus , geographiae antiquae et novae, item naturalis historiae, studio utilissimum, Ribaudii, Iter in Ae- gyptum , Nubiam , et regiones circumja- centes. Hoc igitnr dono dedit academiac O R A T I O. 45 nostrac princcps Ciirator excellentissimus Ca- pellenius: cujus munificentiam palara com- memorandam , et in Annalibus Academiae perscribendam esse arbitramur; eamque grati laudamus non modo propter operis pretium, utut grande , sed propter exemplum niaxime , quod a tali auctore profectum non poterit non quandoque alios nobiliores cives nostros , ut codem modo voluntatem suara ertia academiam declarent , excitare. Nec taraen haec sola li- beralitas Bibliothecara nostram ditavit. Opera physici et mathematici argumenti debet dona- tori Cl. Mollio; gratificati sunt etiara ultro libros modesti cives , bibliopolae Altherius et Van der Monden. Publica autem pe- cunia bibliothecae concessa ad continuanda quae habereraus opera suffecit, ad novacom- paranda non item. Qua proinde effectum est saltem, ne illud communis utiliialis institutum detrimentum caperet. Reliqua , quae propriae sunt utilitatis, sarta tecta itidem servari po- tuerunt. Plane mineralogicum Muscura iioc anno fuit auctura pluribus egregiis specimini- bus corporura mincralium et fossilium, in Borussiae Pihenanac illa parte, cui praeest Collegiura minerarura suprcraura, quod 46 ADi\. CATH. HOLTiUS Bonnac sedem habet, eoque jubente collecto- nuii; cuius Collegii humanitate factum est, ut viiis doctis Mineralogiam et Geologiam profi- tentibus , qui conventui novissimo Gerraanorum Physicorura ct Medicorura , mense Septerabri, interesscnt , huiusmodi specimina , raagna cum liberalitate , distribuerentur. Eo fere statu habentur , Auditores , opes nostrac acadeniicae: nihi! decedit , accedit vero quotannis aliquid. Quodsi hoc nomine annus meus fuerit superiori aliquanto fructuosior, huius ubeitatcni fortasse longe superabit an- nus veniens. De qua tamen spe praestat si- lcre duni se res apcriat. Urget quoque hora, ut officii parte , de qua dicere coepi defun- gar. Accipite igitur iudicia de certamine htera- rio, quae vobis cL aeademiae Graphiarius, racae subsidcntis vocis levandae gratia , reci- tabit O R A T I 0. 47 JuDiciUM Ordinis Jureconsultorum, ii Accepit ad quaestionem propositam: (c Nauticum foemis Franciae jjroprium, cc contrat a la grosse, et Hollandi" i<. cum quod Bodemeria apud nostros K homifies appellatur , quid differunt? cc Commixtio utriusque , si\;e confusio , cc in lege qua utimur , qualis sit , enu" cc cleate demonstretur. " Unum responsionis specimen, quod iiuaestioni parum satisfacere judicatum est. Differentias enim , de quibus quaerebatur, rccensuit tan- tum auctor , fortuitas una cum necessariis , neque has , quod debuit , ex origine et natura cujusque contractus dcduxit; alteram autera quaestionis partem , de jurc Francico novis- simo , tantum non omisit. Piursus utrumque contractum , a capite ad calcam , quod non attinebat , cxposuit ; nec tamen sic exposuit, ut 'ea abundanti opera aut studia sua admo- dum commeiidaret , aut scienliam , licet aliquam induslriaelaudeni mcruissc \ideatur. Immaturus et impar huic quaestioni esse vidctur , fortasse alii loco quandoque aequus futurus. In prae- seniia , ob causasrclalas, praemio carcredcbct. 48 ADR. CATH. HOLTIUS JuDiciuM Ordinis Medicorum. Ordo Mcdicorum ad quaestionem superiori anno expositam : (C Accurate exponantur signa tum (C pathologica tum chemica, quibus (C Kenejicium Arsenicale in foro certo Ibid. Jus publicum Germaniae. Leidae in pri- misea institutione floruit uterque Vitriarius. Siegen- beek. I. p. 235 et 268. Post alterum Weisius. Id. p. 275. Paulo plura refert Te Water. p. 222. Trajecti id docuerunt Vitriarius minor , Abraham. Wieling. Petrus Wesseling. Vrimoet. pag. 792. An Trotzius et Tydemannus pater, non comperio. Videtur illud flumen Germanicum eo- rura tempore jam exaruissa. Ibid. Eximiis Professoribus eoraparandis. Mature , non tamen initio. Joannes Drusius ne- gavit postea, se Leidae vivere potuisse : nec pauci me- ADNOTATIO. 71 liori lege Franequeram traducebantur. Vriemoet. pag. 55 et passim. Enimvero Lipsius jam duplum ha- buit. Scaligero stipendium maximum tribuebatur, quod tura erat floren. hoU. raille ducent, et amplius octingenti annui. Scipioni Gentili oblata mille quin- genti et domus. Plura hujusmodi vide passim apud Siegenbeekium. Saepissime quoque remunerandi aut excitandi gratia fiebant liberalitates , cum repenti- nae tum perpetuae. Pag. 33. Utilium librorum copiae. Vossiana bibliotheca emtaerat trigintamillibus, ex quibus tamen dodrante soluto , secuta est lis cum publico detri- mento duodecim millium ; euj us litis causas tradit S i e- genbeek. T. I. pag. 2A. Ibid. Schaafius. Ad edendum suum opus Arameum. Siegenb. I. p. 237. Jam Ottoni Heurniome- dico librorum edendorum gratia annua trecenta data fuerant. Id. p. 148. Ibid. Gelrica^ Pontani historia. Notat d e W i n d. Bibliotheek der Nederlaudsche Geschiedschrij- vers. Middelburg J832. in Pontano. Ibid. Ut etiam in Theologis. Quod in Statutis Collegii Theologici videtur, anni 1631. Part. II. Cap. 8: ,, ofte ook om te peregrineren , ende audere Lan- ,, den , Universiteiteti , ende Kerken te besoecketi,." Pag. 3i. CuiqueDaniaop timosquosque. Ve- luti Sneedorffium et Oehlenschliiger. Vid. Snee- dorfii vita , auctore Suhm. praemissa viri scriptis : 72 ADNOTATIO. Frederik Sneedorffs samlede Skrifter. Kiobenh. d74-i. Oehlenschlagers Levnetfortalt af ham selv. An- den Deel. Kiobetih, d832. Cap. II. Saepe tamen publice dantur extra ordinem, reluti Raskio, ut Orientem peragraret. Vid. Samlede Afhandlinger af R. K. Rask. Med Bidrag til Foifatterens Levnet «/ N. M. P e ter- s e n. Kiobenh. JS3i-. Part. I. p. 33. Pag. 34. Quae olim erat sumraa. Vid. passim Siegenb. In primis laudandi sunt Warnerus, Perizonius, Pap enbro e kius. Pag, 36. Erit is princeps senatus nostri. Cl. Heringa: quera tamen, ut pepigerat, cumvale- tudine prohiberetar , excepit Cl. H e u s d i u s. FREDEPi. PHIL. THEOPH. van ENSCHUT, iiAnoEnoricENsza , UESICIRAB CAND. IR ACADEHIA ItnERO-TRAJECrilf A, COMMENTATIO , QUA RESPONDETUR AD QUAESTIONEM MEDICAM NOBILISSIMA FACUtTATE MEDICA ACADEMUB RHENO-TRAJECTINAE PBOFOSITAU : » Accurate exponantur signa , cum pathologica y » tuvt chemiea , quibus vene/icium arsenicale, » in foro , certo probari ^Jossit. Quae vero cx » chemia petuntur signa , ipsius auctoris expe- » rimentis etiam illustrari cupit facultas.^* FRAEIUO onnATA n. XXVI. MARTII a. MDCCCXXXVI. » Nur wtnn Aeseulap die Gewichte sorgsam gepriijt hat , » vermag Themis mit rechter Waage Schuld und Un~ V schuld abzuwegen; und wie die Jiinger Aesculaps schon » manchsii Vtrhrecher der in der tiefsten Verhorgenheit » durch Gift mordete , der Nemesis iibergaben , so haben » sie auch oft den schuldlos uingeklagten gerechtfertigt » und gerettet , indem sie die Binde liipften welche die » Augen der Themis bedeckt." (H e n k e , Abhandlungen a. d« Geb. der gerichtl. Med. B< III. p. 79.} PRAEFATIO. Ars medica non tantum ad vitam cum sanitate tuendam et morbos sanandos salutaria suppeditat consilia atque auxilia, verum tanta ei est dignitas atque efficacia ut et Ict'. viam monstret et funda* menta exhibeat , quibus , quod justitia poscit, decer- nere possint et exsequi , in caussa ubi de hominis vitaetmorte, felicitate et fama agitur. Nemo enim nescit, inter varias, quibus humanum genus ad vi- tae exitum ducitur vias et illam occurrere, quae per venena, aut sponte hausta, aut errore sumpta, aut maligne propinata, sanitatem et vitam in per- niciem praecipitat. Talis si incidat casus, vel in al- terius vitam et sanitatem delicturafuerit commissum, Medicorum judicium, et de veneficio instituto sen- tentiam exquirere solent jurisperiti. Facile tamen quis perspiciat, quam magni sit momenti in illo negotio non leviter versari , sed omnes ingenii ju- di- 4 PRAEFATfO. diciique vires et artis praesidia intcndere , iit certa ac vera proferatur scntentia. Quae cum ita sint, valde quam placuit mihi, quam Medicorum ordo proposuit quaestio: „ Accurate exponantur signa , cum pathologica , „ tum chemica , quibus veneficium arsenicale , in „ foro , certo probari possit. Quae vero ex chemia „petuntur signa ipsius auctoris expeiimentis etiam „illustrari cupit Facultas." Cum itaque bene perspicerem , quantum mihi emolumenti allaturus esset labor praecipuis fontibus impensus , e quibus, ad probandum veneficium oninium frequentissimum hauriuntur argumenta, tempus mihi superstes majore cum fructu consumi arbitratus sum , opus illud tentando, quam ut inani- bus indulgerem vokiptatibus. Ordinem , ut ex rei natura nascitur et quaestio indicat , quam proxime sequi conatus sum , cum primo partem pathologicam exposuerim , chemicam deinde, atque hujus signa, experimentis institutis , ipse indagaverirfi. Quod cum facerem alia inveni confirmata , minus recte indicata alia. Doleo tamen tempus mihi defuisse, ut accuratius investigarera reagentia ad indicandum acidum arsenicum laudata, num. PRWEFATIO. .5 niim et varia reactionis indicia pro variis principiis organicis et inorganicis admixtis e?sent diversa, num minus , sique differrent , quaenam inde deduci possent, quoad illoram reagentium efficacitatem. Quoad signa patliologica , quaedurante vitaobser- vantur, monere milii liceat , me plerumque quid singulare singulis inesset observationibus, quantum potui, breviter indicasse, cuni in diversis veneficii arsenicalis exemplis symptomata valde sint diversa , et alia interdura in aliis adsint, in aliis alia difice- ant ; quo iit ut delineatio symptomatum tantum generalis accurata dici non possit, neque igitur in- servire ad probandum veneficium , quacunque de- mum ratione et modo illud fuerit institutum. Ubi tamen, tum propter observationum muititudinem , tum vel imprimis proprer symptomatum similitudi- nem , haec succinctc exponi posse, absque ipsius argumenti darano, mihi visa sunt, jure a modo dicta agendi ratione me discessisse spero , ne imme» rito augerem opusculi inolem. Defuit mihi occasio ut ulterius indagarem vim arsenici, qua cadaverura eo defunctorum putredinem arcere valet , quae res , imprimis quoad Medicmam forensem , uUeriore examine adhuc omnino indigere vidctur. Cae- 6 PRAEFATIO. Caeterum huic commentationi multa deesse et sentio et scio ; atque nietus me corripuit haud le- vis', cum tantum opus essem suscepturus, ne tanto oneri ferendo deficerent humeri viriumque mearum talis foret tenuitas , qualis pro omni quaestionis gravitate , solutionem efFerre non posset. Neque metum illum fuisse incongruum credo, — feci tamen quod potui non quod volui. Quidnam au- tem praestiterim , Viri Clarisslmi , vestro judicio lubens equidem committo. CONSPECTUS. PARS PRIMA. SIGNA PATHOLOGICA VENEFICII ARSENICALIS. CAPUT I. IN VITA OBSERVANDA. fi. I. In prima specie , Arseuico ventriculo ingeslo. » 2. De diverso temporis spatio , quo symptoinata ingruunt. B 3. De diverso mortis tempore. » 4. De diverso veneficii decursu. » 5. In secunda specie , Arsenico ventriculo ingesto. » 6« Veneficium complicatum. » 7. In tertia specie, Arsenico venlricalo iugesto. » 8. Continuatio. » 9. Continuatio. » 10. Arsenico pulmoniLus attracto. » 11. Arsenico capiti extus admoto, naribus hausto. » la. Arsenico reliqui corporis cuti applicato. » »3. Arsenico vagiuae iutroducto , ano ingesto. CAPDT II. POST MORTEM XN CADAVERE RUPERIIJMDA. fi. l4. In singulis organis. u i5. In cadavere universe spectato. PARSALTERA. SIGNA CHEMICA VENEFICII ARSENICALIS. CAPUT I. DE ARSENICO EIUSQUE PROTOXYDO. §. 1. Introduclio. » 2. De Arseiiico. » 3. De ejus protoxydo. CAPUT II. DE DEUTOXYDO ARSENtCI. A. Substantiis organicis destituto. §. 4. Proprietates Chemicae. » 5. rorma soHda. , /- tit 5. 6. HIc— 8 CONSPECTUS. ^. 6. Metalii reetitutio. » 7. FortHa liquida. Hydrogenium sulphuratum. » 8. Sulphas cupro-ammoniacale. » g. Nitras Argenti ammoniacale. » 10. Kitras Argenti. » II. Chameleon minerale. » la. Aqua Calcis. » i5. Sulphas protoxydi et deutosydi Ferri. i> l4. Chromas l^otassae. » i5. Mercurius suhlimatos corrosiTus. » i6. Solutio amyli iodata. »17. Metalli restitutio. B. Substantiis organicis , speciatim ventriculo ejusque contentis , commixto, x- ,0 r 1°. Methodus Rosi. ^" 1 2°. » Roloflfii. 19. { 20,. 3°. » Berzelii. 40, » Christisoni. 5°. » Sartorii et Monheimii. go. » Orfilae. 70. » Cooperi. 8°. » Philipsii. qo. » Parisii. 100. » Rappii. CAPUT III. DE ARSENIITE CWpni ET TOTASSAE. DE ACIDO ARSENICICO ET ARSENIATE POTASSAE. • DE SULPHURETIS ARSENICX. §, ai, De arseniite Cupri. » 22. Oe arseniite Pota&sae, » 23. De acido arsenicico et arseniate Potnssae. 1. Witras Arfienti. 2. Witras oxyduli Hydrargyri. 3. Sulphas dentoxydi Ferri. 4. Acetas Cobalti. 5. Acetas Wiccoli, 6. Acetas Uranii. 7. Acetas Plumbi. 8. Acetas Zinci. g. Sulphas Cupri. 10. Hydrogeuium sulphuratum. » ai, De Sulphuretis Arsenici. J?ARS PARS PRIMA. SIGNA PATHOLOGICA. CAP. I. IN VITA OBSERVANDA. C/orporis humani vivi partibus, paucis tantum exceptis , facukatem esse propriam', qua stimulos suo quodam modo percipiunt , sed et perceptis vim vi opponunt , ac repulsionem veluti illius , quod quietis suae statum turbat , tentant , verbo : cor- pus nostrum ad stimulos ipsi admotos in actum duci vitalem , natura saepe succurabente deinceps, omni- bus est cognitura. Neque vcl aliter potest, quin omnium corporum viventium organismo innimicis- simus fere Arsenici stimulus , varias provocet in homine vitac reagentis indicia , plenaria ejus abo- litione frequenter terrainata. Quod omnium fre- quentissime accidit , si in partem vinculo arctissi- mo oranibus junctam, ventricukim puta, introdu- catur, ct primariam suam vehementissimamque in illum et intestina exserat actionera. Peri- lo C O M M E N T A T I O Perdnent igitiir huc , illae veneficii arsenicalis historiae , quibiis symptomata tamquam primarium eorum fontem habent, vehemenrem membranarum mucosaruui tractns intestinorum aliarumque par- tium , irritationem , cum insigni magis virium pro- stratione , quara manifesta et im.raediata systematis nervei laesicne ; quamvis certumsit, vincuUim,quo omnia corporis humaui systemata ad unum quasi junguntur , unius non sinere laesionem sine alterius quadam aftectione morbosa. Quodsi ergo quis Arsenicura ingesserit, testante experiencia, plerumque subito , nausea insigni (i) , hor- (i) Nonuulli de vcneficio arsenicali scriptores tamquam primum ejus signutn commemorant saporem austerum. (0,r- fiia , Toxicologia generale ^ 3me Etlit. Tom, I. p. 3gS. — Moll, Lierb.dsr gsTegtelijke Geneeskande 1 B. III. ^.786» p. i43.) 1'leruraque vero , iWum desiderari , non tantum ex eo coUigilur, qiiodvulgo, ne veneni alicujus subesset sus- picio , aliis substanfiis mixtum iioc adhiberi solet ; verum et observationes liujus veneficii quam plurimae , de illo nul— lum exliibent iadicium, nisi huc pertineat casus a doct. Kloe kh o f observatus , quo foemina querebatur, de sapore insuavi cibo inhaerente ( Vorliand. van de Maatsch, der JVe— fenschappente Haarlem, VIII, Deel iste St. p. Sgg.) , vel doct. Borges observatio, qua de sapore i-jsuavi et quasi piperino foeniiuam faisse conquestam testatur. ^Ueber eine Vergift, durch Arsenik i in Kust, Mag, f. d. gesammte Heilk. Bd.V. p. 66.) — Mouet Christison, opinioni me- moratae ansam dedisse faucium infiammationem celerrimam , ferveutcm iUam sensalioaem provocantem. (Ejus Abhandl. ueber die Gifts^ aus dem Englischen. l83l. p. 244. Conf. bnjus Cotamenlat. Pars II. ^. 4. M E D l C A. II horrore et anxietate pectus stringente corripitur. Atrox accedii in regione hypogastrica dolor, ustio- nem internam simulans atque pressione magnopere auctus. Faucium siccitas et ardor haec comitan- tur , eorumque constrictio spasmodica , quae ingens provocant potuum desiderium, rarius deficiens et tali ratione interdum auctura, ut simplici liquido- rum adspectu sufFocationis metus oriatur, vomi- tusque convulsivus prodiicatur. Interim ructus observantnr et continua vomendi conamina , cum voce rauca et itiipedita interdum loquela. Vomitus tandem oritur saepius repetitus , quo materia ejici- tur ex flavo-viridescens, foetida, interdum et nigra, haud raro sanguine mixta; praesertira si, vita non- dum extincta , ultra diem protrahatur morbus. Alvus est constipata et aegri tenesmis dolorificis illisque saepius revertentibus ad ejus solutionem incitantur; vel et profusa oritur diarrhoea, cum ano saepe ex- coriato validum provocante dolorem. Abdominis cruciatus vehemeniia aucti iugruunt , atque , igni intus comburenti utcunque comparandi , majorem occupant abdominis partem, imprimis si valida ad» sit diarrhoea , aut renesrai observentur vehementes. Venter interdum prominet, saepe vero, carinae in- star, ad vertebras retro tractum apparet. Neque raro observantur signa, quae notabilem indicant pulmonum et ductuum aeriferorum laesionem. Res- piratio enim est brevis et accelerata, atque dolore pectoris obtuso pulmones veluti constringuntur. Au- 11 C O M M E N T A T I Anxietas accedit ingens et oculi splendentes, ru- bore profundo interdum tincti, ex orbitis suis pro- trudi videntur. Urina interdum dolorifica et parca, vel et copiosa e corpore eliminatur; imo haud desunt hujus veneficii exempla, quibus genitalium aderat tumor et dolor in vesicae regione apud viros ; vel ardens vaginae sensatio labiorumque ex- coriatio in foeminis. Haec cura per quoddam tem- poris spatium fuerit perpessus aeger, motibus convulsivis levioribus , quandoque dirissimis , con« vellitur , primo truncum , postea totum corpus af- ficientibus. Surarum et brachiorum accedunt spas- mi in veneficio Arsenicali praeprimis validi. Vires continuo magis decrescunt , donec prorsus tandem deficiant. Pulsus enim intermittens tactu fit diffi- cilis et tremulus , indicio vacillantis cordis actionis. Lingua tremit; labia colore livido tincta spumant , facies decomponitur et tristem edit miser clamorem. Sensus externi deficere incipiunt , iraminuitur au- ditus visusque acies , atque dilatatur pupilla ad lu- cem insensilis. Delirat subinde , stupor interdum adest; silent vomendi conamina et sudor spissus et foetidHS in capite et pectore prorumpit , comitatus haud raro extremitatum livore profundo eorumque frigore marmoreo. AIvus foetidissima inconsciis aegris solvitur , aphtisque albicantibus , nigrum ce- lerime contrahentibus colorem , os obtegitur, dum sanguinis frequenter oriuntur efFusiones subcutaneae, tamquam totidem signa , quae sumraam indicant vi- M E D I C A. ■'3 virium prostrationem , ac perfectam humorum dis- sokuionem. Quibus placida plerumque sequitur ^ntra unius aut trium dierum spatium , mors, prae' gressis interdum convulsionibus (i). Haec signa vuJgarem denotant veneficii nostri de- cursum. At vero, veluti in aliis morbis, ita et in veneficio arsenicali , neque signa neque efFecta ea- dem omnino in omnibus sunt exspectanda , sed vana ratione diversa, ut desint quandoque ex iis nonnulia, conspiciantur et non numquam alia, de quibus nuUara adhuc injecimus mentionem. f. 2. Prima igitur quae observatur diversitas spectat tempus, quod venenum inter ingestum et quae pro- xime sequantur symptomata intercedit. Quamvis enim statuitur , et jure statui potest, Arsenicum vulgo mtra dimidiam horae partem efFecta sua ciere faten tamen oportet , longe brevius non tantum , sed minimum haud raro sufficere temporis intervallum ut, intensitate h-cet diversa et numero , appareant aegrisque percipiantur. Cujus rei tamen et con- . (1) Hah„e„.a.n, Ueber d. ArseniUergiftungu.s.^, p.4g-5..^9g_,o,. Suern,an, Bi^Jae ArseZ ci lacorpore humano effectibus etc. Traj. ,8oq. p 20 (V ,fi Metzger, Sy.tern der Gerichtl ^ °°9- P-^o ^. 26. r ■■ , ,, ^ericntl. uirzneywiss. , edi^ G..„cr und lU.n,er x8=o. 5. .,,. Orfila . I. c. p 3o6 Chiist.sos, 1. c. p. 5oo.eqranarum mucosarum validissima ab aliis distin- guendi sunt , dicta sunto. Saepius enim eundem celerrimum decursum in aliisobservationibus videbi- mus, (1) Aafiatze und Beohachtungen , 1.55. Cf. Christison uibhandlung u. s, w, p. 342. (2) De veneficio caute dijudicando, Schiegel opusc» IV. 22. C li r i s ti s o ri 1. c. p. Soy. (3) Practisches Handb. u. s, w, ibid. (4) Henke, Zeitschrift f. d, Staatsarzneil; B. II. p. 3o6. seq. — ibid. B. V. p. 4l6. (5) 1. c. Historia VIl. p. 35fi, (6) Elements of juridic. Medic, 63. Christison ibid. (7) Essay on mineral poisons. Christison ibid, (8) l. 1. V. io5. Christison, jbid. M E D I C A. 19 mus , at vero hae , cum natura sua valde sint a descriptis diversae, alium etiam occupent locum necesse erit. - 1 Remanet tandem ut aliam eamque ultimam exhi- beamus diversitatem , quae in hujus serlei historiis veneficii nostri quandoque obtinet. Veluti enim morbi initium difFert saepe et terminus , sic et ipsius vcnencii decursus haud raro ita solet mutari, ut multa, quae aliaS observari solent symptomata, deficiant. Wepferus historiam refert pueri , in quo omnia symptomata , convulsionibus et vomitu exceptis, ante mortem fuerunt observata (i). Vomitum deficere quidem , reliqua vero jrritationis signa om-- nia adesse, vidit doct. Pyl (2). Morgagnius observationem edidlt viri, vulgaribus symptomati- bus correpti, sine ullo tamen dolore aut tensione in cordis scrobiculo et reliqua ventriculi regione; revaluit (3). Mors tamen insecuta legitur, mo- nente illo , in foemina, intra horam a pastillorum venenatorum esu duodecimam , virium potiuslapsu, quam acrioribus praegressis doloribus (4). Alia pros- (i) 1. c. Historia I. p. 547 et S^g. (3) 1. c. (3) 1. c. Epist. LIX. art. 6. (4) ibid. art. 3. B 3 ao COMMENTATIO prostat hujus veneficii observatio, in juvene OGtp' annos nato , qui pressione licct insiituta, nuUum percipiebat dolorem per omnem deciirsum morbi , intra 21 horarum spatium morte terminati (i). Doct, Gardner idem fere testatur de puella, deci- mum quartum aetatis annum emensa , quae omnino- voraitu , at aliquo tantura ventriculi ardore corri- peretur, sine ullo tamen dolore aut sensibilitate aucta (a)» Observationem memt)ratu dignissimam communicavit doct. Yelloly. luvenis, qui dimi- diam Arsenici unciae partem ingesserat, signis Gastro- Enteritidis prehendebatur , veluti nausea , vomitu , diarrhoea , linguae ardore, aliis, cum tamen neque de dolore conquestus fuerit , neque ullum illius indicium ammadverterint adstantes. Fato suo intra 21 horas fimctus est. Alia taman , neque minus singularis hic obtinuit pulsus, ab eo , qui vulgo in veneficio nostro cernitur , statu , aberratio. Post horam enim , ab assumto veneno , duodecimam , ictus quadraginta tantum in minuto primo perficie- bantur; post horam vero decimam nonam , ante mortem secundam , ad triginta pulsus decreverat ille nuiT)erus(3). Haec historia unicura exhibet, quantum equidem scio, exemplum, singularis hujus pulsuum ano- (.1) Lond, med, surgic, and pharmac, repository. V.II«. Notices oj lectures ctc, p. 270. (a) Edinb, medic, and surgic. Journ. XXXII. 3o5^ ef. Christisoii, NacAtrage p. g8. (3j) Ibid. V. 389, Christison, Abhandlung g. Sog, M E D I C A. ai :anomaliae. Cl. Metzgerus observationem anno- tavit hiijus veneficii, quo colica, veheniens diar- rhoea et vomitus sistebant symptomata (i). Sin- gularis cernebatur decursus in exemplo a Henke allato, quo juvenis Arsenicum , ut febrem inter- mittentem tolleret, assumserat. Inquietudine magna aiBciebatur , clamoram edens et verba confuse pro- nuncians. In somnum deinde incidit profundum, (Jn einem tiefen Schlummer') accedente singultuet, quinque horis ab ingesto veneno elapsis, morte^a). Atque haec dicta sint , de signis pathologicis , quae, durantevita, observantur inprima serieobser- vationum , in quibus a primarum viarum inflamma- tione eademque organorum aeriferorum et uropoie- ticorum interdum affectione morbosa , primam ori- ginem deducunt symptomata. Patuit aiitem ex dic-. tis , haec symptomata , neque in omni veneficii casu subito ingruere , neque celerrime semper atque re- gulariter augeri eorum vehementiam j ast ea , diu interdum post venenum assumptum evolvi , lente protrahi atque post intermissiones , haud raro per- spicuas , mortem inferre , cum tandem deficiebat saepe , dum vivebat aeger , symptomatum caterva , veneno nostro plerumque excitata , veluti vomitus , diarrhoea , dolor aliaque ; licet valida adessent post niortem inflammationis praegressae indicia. (i) Vide supra p. 18. — Nol. a. (2) Heuke, Zaitschrift B. V. p. 4i6. aa COMMENTATIO S. 5. Pcrvenimus ad aliam observationum seriem liujus veneficii , qua exhibendae sunt historiae, quibus apparebit , non tantum valida deficere posse symp- tomata durante vita , sed et cadavera solitis inter- dum signis esse destituta. Hae observationes itaque , symptomatibus inflam- matoriis fere vel prorsus destitutae, aliam eamque singularem constituunt classem , summi Medicis forensibus momenti. Vomitus in his casibus debi- lis, levior dolor, vel neuter observatur, cum vi- rium defectu subitaneo, animi deliquio atque vita intra paucas horas plerumque terminata. Occurrit imprimis ille veneficii decursus , si magna veneni quantitas ingeratur, vel forma soluta aut in frus- tulis comminutum ilhid adhibeatur. Doct. Smith hujus generis memoravit historiam viri cujusdam , qui, post deglutitam integram Ar- senici unciam, vomitu, bis vel ter tantum repetito, correptus fuit , omneque fere venenum rejecit, Ventriculi dolor et ardor solito erant leviores. Obiit intra octo horas, — ventriculo post mortem paulu- lulum modo inflamraato , aere inflato et Arsenico destituto (i). Di- (i) New-Yorh medic. and pJiilosophic Journ, and Re- tiew. Vol. 111, u". 1. An, i8ii. ia Hufeiand Jour/i. li. XXXVI. St. 5. p. 11?. M E D l C A. 23 Diarrhoeam , carciialgiam , strangariain , solito gradu omnia leviora , vidit Metzgerus. Convul- siones debiles et respiratio difficilis, mortem proxi- me praegrediebantur ; cum post mortem , in ven- triculo, Arsenici uncia dimidia inveniretur (i). Cliristison casum narrat, quo puella, i^annos nata, 90 Arsenici grana hauserat, eventu intra quin- que horas letali. Semel vel bis tantum vomuit, et praeter lassitudinem et debilitatem , qua labora- bat insignem , non nisi de aliquo dolore conquesta fuit (2). Alio individuo , post quinque horas elapsas , mors supervenit. Emeticis licet propinatis vomi- tus non producebatur (3). Aliud exemplum a doct. Missa observatum re- tulitOrfila. Vir quidam , hora octava matutina , Arsenici albi pulverisati drachmas tres assumserat, eo tamen singulari eventu, ut nuilum fere, ante horam primam pomeridianam , passus fuerit sympto- ma, quod veneni degUititionem indicare posset. Accessit vero deinceps constrictio regionis epigas- tricae dolorosa , calor urens , sitis , cura habitu depravato et pulsu accelerato. Symntomatibus il- lis gravioribus redditis , abdomen vertebras versus re- (1) Materialienfur die Staatsarzneik. II. g5. Cf. Chris- lison 1. c. p. 3l2. (2) Chri»tison ibid. (3) Lond. med, and phjsic, Journ. XXXIV. C h r i s- tison secutus , hanc hisioriam ad cnndcra observationum classem retuli , quamyis in cadavcre repcrla mihi incoy- nila 5Jut. Christisou ihid. 24 COMMENTATIO retrahebatur , cura pulsu parvo, contracto et Inter- mittente, quibus deinceps superveniebant facies decoraposita , sudores frigidi faciei et extremita- tuin , cum |Hilsu diglLiim fugier.te. liora quinta vespertina morte miserriraa poenas luit (i). Haec historia , quoad symptomata , prioribus (§.2. p. i6) fere est similis; attamen uti deinceps patebit signis pathologicis in cadavere repertis, ad illas accedit , quas hac ^. memoravimus. Cl. Chaussier singularem refert observationem viri , mediae aetatis, corpore robusto instructo, qui, cum magnam Arsenici frustulorum copiam adhibu- isset, fato suo fungebatur, nullo accedente, praeter leviorem syncopen , sigiio (2). La Borde historiam descripsit puellae 27 aetatis annum emensae , quae per magnam diei partem in ingerendo Arsenico occupata fuerat; insequentc faciei habitu, qui tristitiam et morositatis speciem prae se ferebat. Deficiebant doloris vestigia , pulsus crat aequalis, haud contractus, nausea nulla neque faucium afFectionis inflammatoriae aut spasmodicae suspicio. Potu ingesto vomebat. Facies anxiera- tem indicabat , sed de nullo querebatur dolore. Somnolentia insigni afficiebatur et magna per qua- tuor horas erat ejus tranquillitas, acce>iente leviore dolore et placida morte (3). Ne- (i) Orfiia 1, c. p. 537. scq. (1) Ihid. p. 597. seq, ^3) Ibid. p, 3S4. scq. M E D I C A. »5 Neque minus Inic pertinct observatio doctissimi Gdrard, de qua supra jam raonuimus (p. i6). Talis enim erat viri illiiis conditio, qualis ne sus- picionem movere posset de veneno ingesto. Quin- que lioris vero elapsis, crurum frigore intenso cor- ripiebatur et convulsive illa retrahebantur, morte, ^ost vomitum , momento citius aegrura auferente(i), Hae observationes dilucide equidem probare mihi videntur , symptomata prae aliis diagnostica aliquan- dodeficere, quamvis magna veneni quantitas fuerit hausta atque in ventriculo post mortera reperta ; neque itaque phaenoraenorura pathologicorum expo- sitionem sufiicere ad probandum, veneficium revera fuisse institutum. . §. 6. Retulimus praeterea ad hanc classem , quae ve- neficii nostri coniplicati , ut dicitur , occurrunt ex- empla. Valde enim unius substantiae actionem , alius additione mutari posse, ex raedicaraentoriim. doctrina satis superque constat , atque Arsenici ex- emplum ulterius confirraat. Sic spiritus vini facul- tate gaudet nervos obtundendi iisque narcosin indu- cendi, si satis raagna ingesta fuerit quantitas; quo fit, ut symptomata irritationis antea raeraorata peni- tus (i) Ibid, p, 38g. 26 COMMENTATIO tus deficiant, vel pro magna saltem parte deside-- rentur, nullaque haud raro in cadaveribus conspi- ciantur fabricae laesionis indicia. Hujus generis igitur exemplum communicavit doct. Ward. Juvenis ij annorum, crapula afFec- tus , drachmas tres Arsenici ingesserat. Inseque- bantur, duobus horis elapsis, nausea et pulsus frequens absque tamen vomitu aut ventriculi dolore. Emeticum ei deinde porrectum vomitum provocavit amplum et frequentem. Pulsus pedetentim redde- batur frequentior, cura insigni virium , post octo horas, imminutione. Hora 17 ab ingestione, lassi- tudo erat aucta, et post 20 horas extremitatum oriebatur frigus et spontanea ventriculi contento- rum per superiora rejectio. Hora 36, diarrhoea ex- orta, mors instabat, intra 41 horas secuta, cum aeger tantum de dolore leviore fuerat conquestus, si valida institueretur pressio. Tunica ventriculi nuicosa deprehendebatur sana (i_). Vir quidam liquoris alcoholici (Whisky) in« gestione , ebrius minus quam irritatus , quamdam Arsenici quantitatem assumebat , eo tamen effectu ut nequenatura, neque arte vomitusproduciposset. Gastrenchyta applicabatur, qua, per horara adhibi- ta, liquor evacuabatur, manifesta exhibens Arse- nici indicia. NuUum vero oriebatur veneficii arse- nicalis symptoma , ventriculo licet vacuo , cum ante (j) Chiiitison 1. c. p. gig. M E D I C A. 57 ant€ septem horas ultimam assumsisset ciborum portionem (i). Similem fere efFectum , sed morte terminatum, vidit doct. VVood. Juvenis 17 annorum, mane, noctem in commessatione peractam sequente , un- ciam Arsenici dimidiara hauserat. 'Praeter lassitudi- nem et somnolentiam , nullum intra duas horas et dimidiam aderat acgritudinis signum. Paulo vero post vomitu spontaneo , arte deinde adjuto, affi- ciebatur , dura pulsus per nonnullarum horarura spatium paulisper tantum fuit acceleratus. Hora vero ab ingestione 18", symptomata sequebantur veneficii consensualia , per duos dies protracta , at vero , vomitu excepto , nullum signum affectionem indicabat localem , quamvis post mortem in ven- triculo omnino perspicuam (2). §. 7. Tertiam tandem varietatem constituunt observatio- nes venelicii arsenicalis , in quibus praevalent symp- tomata nervosa; quod praesertim accidit, si minor porrigatur vencni quantitas, vel magna ejus pars vomitu fuerit rejecta. Haec indicia systematis nervei laesionis praegrediuntur vulgo phaenomena in- (1) Christison Nachtriige , p. 2i5. (2) Edinb. med, and surg.J ourn. XXXIII. 6i. Cf.Chris- tison 1. c. p. 4i6. a8 C O iM IVI E N T A T I indole inllammatoria ; interdtim, his adhuc saevien- tibus , illa apparent ; rarius autem utrumque ge- nus eodem tcmpore incipit. Inter haec symptoraata in affectione systematis nervei fundata , prae ceteris frequentior cernitur paralysis, reliquis benignior, per longum tamen. interdum lemporis spatium aegros tenens. Celeb. de Haen primam hujus generis cura pu- blico communicavit observationem foeminae cujus- dam , quae qiiamdam Arsenici quantitatem , eo ef- fectu hauserat , ut valida prodirent inflammationis symptomata, quae die secundo et tertio remittebant. Quarto vero die pedes invasit qui dicitur crampus, crassaque plantarum pedum epidermis tota secessit. Balneo adhibito , crurum ipsi sensim impeditior motus, ut ingenti cura labore tardissimeque passus quosdam ederet , verum ab ineunte Septembri , mense , a coraesto veneno secundo , cruribus mo- vendis ultra non esset , manuumque ac brachiorum fere omnem raotum amitteret , humeris solis ac femoribus non nihil adhuc obsequiosis. Jamque universo de corpore , caput si exceperis , epidermis secessit. Postmodum autcm raotus exiguus mus- culis manuum rediit, accedente intolerabili crurum pedumque pruritu, cum reliquarum functionum in- tegritas minime esset laesa. Mense vero quarto febris adoriebatur , cardial- gia , cephalalgia ct prosternebatur tantillum illud, quod supererat motus. Spatio bimestri raedicaraenta pa- M E D I C A. 39 paralysin ac pruritum doloremque nihil emendave- runt , donec tandem , balneo applicato , in eo fue- rit restituta , ut gradi inciperet , deinde ambularet , digitos nendo exerceret ac prorsus sanata , mense deraum septimo, domum suam repeteret (i). Doctissimum inter nostrates Hoykaes aliam re- tulit historiam, qua foemina 63 aetatis annum eraensa, solitis corripiebaiur signis, ea tamen dif- ferentia, ut per longum duodecira dierum spatiura , diversa cum vehementia illis excruciaretur. Die vero decimo tertio brachii dextri ejusdemque lateris cruris paralysi afficiebatur, post nonnullos dies extremitates etiam lateris oppositi occupante (a;. Stuporem et paralysin brachiorum crurumque in alia foemina, cum reliquis symptomatibus, fuisse observata monet Kloelihof (3). Ante aliquot annos doct. Murray veneficium observavit quatuor hominum, qui validis inflamma- tionis symptomatibus afficiebantur, cum singulari omnium musculomra debihtate , quae in duobus aegrdtantibus paralysi erat proxima. Horum uniis brachii-sinistri movendi facultatem prorsus amise- rat , nec sex adeo mensibus elapsis , cum hanc ob- servationera pubhci juris fecerat Murray, bra- chiura inflectere poterat. Ex quo elucet , diu saepe hanc effectionem, si Arsenico provocata fuerit, per- (0 Raiio medencU, Vol. III. §. 6. p, n3. L. B. 1768. (2) rerhandl. cnz. te Haarlem X' deel a* st. p. 45o 15) Ibi.l. Vril-ded, st. 1. p. 399. 30 C O M M E N T A T I O perstare , quemadmodum illud praeterea probat , quam supra memoravimus Haenii observatio, et insuper exeraplum viri cujusdam, qui, praegressis signis inflammatoriis , extremitatum resolutione cor- ripiebatur per omnem vitam reliquam , satis longam , manente(i). Alter deinde, in observatione doctis- simi Murray, debilitate insigni erat afFectus , cum crurum stupore eorumque dolore, diu remanente Ca). In alio casu supra memorato, Clarissimi Berndt, deficiebat in manibus sentiendi et movendi facultas. Crura autem erant inflexa, cum pedum motu im- pedito (3). Doct. Falconer refert , se saepius observasse paralysin ab Arsenico provocari. In uno autem exemplo manus fuerunt afFectae , veluti illud a plum- bo aliquando accidit ; in duobus vero aliis affectio paralytica erat generalis , et initium fecerat a sin- gulari insensilitate in digitorum apicibus (4). Tandem invenitur historia foeminae aetatis tri- ginta , et quod excurrit annorum , quae ex impro- viso assumpto Arsenico paralysi corripiebatur , ar- tus inferiores tenente , qua cum affectione reliquam egit aetatem suam , Iiaud mediocrem eandem (5). $. 8. Cl) Nou. Act. Nat. curios, Vol. III. p. 53a. (3) Edinb. med, arid surg. Journ» XVIII. 167. Cf. Christison Ahhandl. p. 3ig. (3) Vid. supra §. 2. (4) Ohservations on tlie Falsy by W. Falconer, in Memoirs of the medic. soc. of Lond. Vol. II. p, aox. i??^. (5) Not'. Actt Nat. curios-. Vol. III. Observ. 100. M E D I C A. 31 S. 8. Qiiamvis rarius quam paralysis epilepsia occur- rit, gravius tamen oeconomiae humanae infestat. Sequentia exliibebo exempla. Doct. Roget puellam observavit, quae primo veneficii die signa exhibebat validissimae inflamma- tionis. Sequenti die interdum sensibilitatis defectu afficiebatur, cum pulsu , cujus ictus 120 in uno minuto , ad 60 sensim imminuebantur, sed intra quartam horae partem , ad eundem numerum denuo augebantur. Remittebat dolor et sanationi proxima videbatur aegrotans , remanente tamen extremitatum frigore ab adstantibus haud percepto. Majore vero vehementia , per ulteriorem hujus diei decursum re- dibant signa , oculis , a stimulo lucis , sensatione molesta affectis, atque incidente aegra in syncopen et convulsiones aliquando leviores. Somnolentia eraf magna et oculos ad lucem claiidebat. Tempore matutino diei tertii , deficiebat dolor , habitus erat naturalis et anima pristinam recuperaverat alacritatem. Decrescente die augebatur ad somnura propensio, verum ipse somnus terrificis turbabatur insoraniis. Atrocia aderant die quinto syraptoinata. Aquam frigidissimam juxta dorsum defluentem sentire sibi videbatur puella ; vertigine laborabat et oculo- rum dolore , luce magnopere aucto. Remittebant vero deinde symptomata. Ast die quinto de extre- mi- 3» C M M E N T A T I O mitatum dolore et titillationis in cute sensatione querebatiir aegra. Accedebat die septimo , cum cetera symptomata eadem fere mansissent , subita- nea eaque piena sentiendi facultatis abolitio , con- vulsiones dirae bracliii , imprirais sinistri ejusdem- que lateris cruris, cum insigni oris spumatu. Illa per integrara noctem perstabat, bae vero post duas horas silebant. Per diem morbi octavum , sopore afFecta, decubuit, cum extreraitatum motu tremuloet repetito praecedentis diei convulsionum paroxismo. Omnia sequenti die magnopere deprehendebantur emendata, sed decimo morbi die, bis epilepsia in- vadebat , qua inde ab illo tempore usque ad diem veneficii decimum nonum misere quotidie corripie- batur. Elapso hoc temporis spatio, puella sensim sanitati fuit restituta , qua adhuc perfecte fruebatur,- sexto a veneficio anno (i). Haec observatio inter rarissimas referri meretur, tum propter raorbi vehementiam , tum propter sin- gularem ejus decursum et felicem tandera sanationem. In alio casu, a Marechall observato, quinque homines symptoraata exhibebant inflaramatoria. Ho- rum vero unus, prirao die, epilepsian contraxit, cu- jus paroxismus die sequenti redibat , cum motibus trunci convulsivis, unius lateris stupore et calore prurituque in manuura volis pedumque plantis. Al- (i) A ca,• Praeter vero signa illa indolis nervosae, aliae interdum observatae fuerunt afFectiones, suis sym- ptomatibus instructae et post longum haud raro temporis spatium mortem provocantes. Sic Hahnemannus testatur, in ulteriore vene- ficii decursu capillorum oriri deluvium, cum erup- tione pustularum liquore acri impletarum , quam cutis desquamatio et sensilitas molesta , diu inde superstes, exciperet (2). Amatus Lusitauus historiam protulit pueri cujusdam, qui Arscnico snnito, paulatim tabidus ac marcidus fieret et intra annum obiret (3). Cel. Wepferus observationem exhibet , qua sequeba- tur (1) L c. p. 177. stq. p. 181 seq. {3) 1. c. p. 60 ft 61. §. 125 ct 126. ^5) Cf. Smmcrti Oper. tom. IV. lib.VI. p.6. Cap. 9, p. 2^6, M E D I G A. 35 tur symptomata, quae in initio observari solent, dyspepsia, quae per triennium aegrum tenebat, Alio casu emaciatio erat insignis et febris anomala , triennio elapso, vitam tollens (i). Quamvis enim ventriculi intestinorumque laesio* nes organicae , quae veneni assumptionem sequi so- lent , mortem subitaneam non semper inferant , ta- men fere semper, temporis decursu, nutritionis de- fectu, febrem Iiecticam adferunt, quae vitam tandem extinguit (2). Neque multum a dictis recedunt symptomata, quae, Arsenico minima dosi eaque repetita ingesto, sequi solent. Exemplo sit aqua TofFana (3) ; cujus effectus Hahnemannus'sequenti ratione delinea- vit. Vires sine ullo symptomate notabili decrescunt , cum singulari aegritudinis sensatione, virium dein- de collapsu , febricula et somni defectu. Appetitus deletur, perit mentis alacritas et facies colore livido tingitur. Hydrops et exanthema miliare nigricans, cum convulsionibus , sudore et diarrhoea colliqua- tiva finem miseriis imponunt (4). S. 10. (1) 1. c. Hist. V. p. 354. Schol. III. (2) Hahnemann, I. c. p. 62. §. 129. (3) Cf. Hoffmann, Med. rat. SysU Tom. I. p. igS. Schol. ad. §. 19.— » Nihil aliud est," sicrefcrt, » qmm • J> Arseuicum crystallinum, in larga aquae copia per simpli- » cem decoctionem solutum , addita , nescio in quem finem, » Cymbalaria herba. Aqua vero , vulgari idiomate Keapo- » litano , aqua della Tojfiana appellatur. (4) 1. c. p. 63. l. i3i. C 2 i€ C O M M E N T A T I O §. lo. Expositis signis , quae ex Arsenico ventriciilo ingesto oriuntur ; sequitur , ut paucis videamus de illis, quae ex ejus inspiratione ortum ducunt. Prinumi symptoma exhibet respiratio subito difficillima et sufFocationem minitans (i). Brevi sequuntur tussis vehemens , cum dolore pectoris (2) , q'uem pneumonorrhagia interdum excipit (3). Ori- iintur dolores cardialgici , nausea et vomitus con- vulsivus C4)» quae comitantur abdominis cruciatus, alvus foetida, interdum cruenta et cum dolore eva- cuanda (5) ; quibus haud raro accedit sanguinis mictus , sudor frigidus , et totius corporis contrac- tio C6). Oris et faucium siccitate, sitique inex- plebili , singultu cordisque palpitationibus torquen- tnr miseri (7) , cephalalgia et vertigine afFecti , li- beraque mentis actione haud raro destituti (8). Ocu- (1) Greiselii Metalli fodinaium praecipuarum Bo- hemiae perlustratiu : in Miscell. Nat. Curios. Dec. 1. anno 2. observ. 78. p. i^g. (2) Suerman, I. c. p. 28. — H » f e 1 a n d , Journ, B. LXIV. St. 2. p. 14. (5) Gmelin, Allgf.m. Geschichte der Glfte. 1806. p. 219. (4) Ilufeland, Journ. B. LXXII. Sl. .5. p. i35. (5) Gmel in , ibid. (6) B o e r h a a V c , de morb. nerv. Tom. I. p. 244. Tom. II. p. 452. scq. L. B. 1761. — H 11 f e I a n d , ibid. (7) S u e rni ;i n , ibid, — Gmelin, ibid. (8) De Bruyn, Diss. de Arsenico. Leidae. l8l4. p. 22. et ibi Plencli , loxicolo^ia , p. 3i6. Viennac 1783. M E D I C A. 37 Oculorum palpebrae colore livescente (i) et cuiis, imprimis thoracis, maculis interdum tinguntur^a). Virium accedit imbecillitas magna , paralysi inter- dum juncta (3). Neque raro mors inducta legitur, quemadmodum , de pluribus ex Arsenico pulmoni- bus attracto in eadem domo, retulit Hoffman- nus (4). In veneficii decursu minus acuto , in initio res ■ piratio difficilis, tussicula frequens et sicca obser- vantur. Dolores colici , artuum rigor spasticus , eorumque dolor (5) et tremor (6) , in temporis spa- tio magis minusve protracto sequi solent , dum asthraate vel tussi convellitur corpus , cujus vires lente febricula consumuntur. Crura evadunt oede- matosa (7) , oculi collabuntur et fiiint concavi ; donec tandem , sicut sceleta viva , pallidi sicci ec adeo macilenti fiant, qui hoc veneno diu fuerunt affecti, ut cutis vix ossibus haereat(8), et haemor- rhagiis et sudore colliquativo penitus cxhausti , pere- ant aegri (9). Haec vulgo in decursu magis chro- nico occurrunt et maxirae cernuntur in iis , qui ex opificii genere Arsenici exhalationi diutius fueriint ex- (1) Gmelin , ibid. (2) Ibid. Geschichte II. p. 220. (3) Suerman, 1. c. p. 29. (4) Opnsc. Pathol. pract. Dec. II. diss. VI. p, 4a6. (5) Hufeland, Journ. B. LXIV. St. H. p. i5. (6) Miscell. Naf. Curios. ibid. (7) Hahuemann, 1. c. p. i^y. J. 267. ^8) MiscelL Nat. Curios. ibid. Cg) Hahiiemaun, 1. c. pi 68. 3S C O M M E N T A T I cxpositi , ut illi sunt , qui metallis efFodiendfs victum sibi comparant. Illa autem , quae in priore hujus §. parte retulimus , symptomata , imprimis habentur, si major Arsenici quantitas pulmonibus hausta fuerit , atque celeriorem efficiunt morbi de- cursum. f. II. EfFecta haud minus atrocia observantur , si vene- num cuti applicetur atque , vasculis minimis ab- sorptum , late suam difFundat actionem. Peculiaria vero producuntur quaedam phaenomena , Arsenico capiti applicato , cum , propter viam ad cerebrum nunc breviorem , tum propter subtilissimam ce- rebri structuram. De hisce itaque signis pri- mum erit videndum. At vcro casus , qui symp- tomata illa exhibent , numero sunt plures quam ut speciatim enarrentur , dum ab altera parte eorum numerus non suiiicit, ut, quemadmodum ubi de Arsenico ventriculo ingesto agebamus fecimus , ad classes quasdam reducantur , quapropter suc- cincte tantum enarrabo symptomata , eodem modo ac illud^ in veneficio , quo Arsenicum puhnonum ope fuerat attractum , fecimus. Cephalalgia imma- nis prima omnium symptomatum ingruit, imprimis si capitis epidermis cxanthemate quodam aut ul- ceribus antea fuerit destructa (i). Cutis autem si (i) Acta Naf. Curios. Vol. IX. Observ. 37, Wepfc- rus 1. c. I{isl\ i5. p. 564- M E D I C A. 39 si integra sit , unde absorptionem magis lente pniici experimentis constat , et lentius actionem suam exserit venenum. Documento sint observationes doctissimi Scliulzii et Orfilae. Ille quinque communicavit liistorias, in quarura una mors se- quebatur. In aliis duabus , die demum sexto ab insperso Arsenico, atrox oriebatur capitis dolor(i). Orfila vero de cephalalgia , quae post elapsos demum nonnullos dies aegrum afficiebat, exemplum praebuit (2). Sequitur deinde capitis tumor erysipelate veluti afFecti C3) , cum eruptione pustularum , imprimis in fronte et capillata capitis parte, quae in ulcera- tionem valde araplam et crusta tenaci tectam haud raro abeunt (4). Increscit continuo intolerabilis capitis , faciei glandularumque colli tumor ; ocuU scintillant protuberantque et inflammatione quando- que corripiuntur (5). Facies colorem contrahit lividum , interdum macuh's viridescentibus et coe- ruleis intermixtum (6). Idiopathicis hisce sympto- niatibus , consensu alia superveniunt haud minus terribilia. Fe- (1) Cf. HufeUnd, Biblioth. B. XVI. p, 96. seq. (a) 1. c. p. 393. (3) Orfila ibid. - Wepfer us 1. c. - H ufe'land 1. I. p. 97, 98. §.100. jdcta Nat. Curios, Vol. II. Observ. 10. (4) Acta Naf. Curios. ibid. - H uf e Jaii d 1. c. - O r.. fiia 1. c. (5) Orfiia. ibid. (6) Hufeiand. I. c. p. 98. 40 C O M M E N T A T 1 O Febris exoritur , cum pulsu parvo, duro et tenso (i), quaeque per quatuordecim dies non numquam, diversa intensitate licet, perstat (2). Lingua interea est arida (3) , sitis ingens et de- glutitio saepe difficilis, ex inflammatione partium , quae faucium cavitatem constituunt (4). Inanes oriuntur vomendi conatus et ipse interdum vomi- tus (5); dolores exsurgunt cardialgici et colici(6), cum alvo , interdum aucta (7) , interdum vero constipata , adjuncto in mingendo haud raro do- lore (8). Cutis est sicca et arida, calor internus urens. Haec comitantur vertigo et syncope (9) et per intervalla delirium (10). Rlembra denique debilitate insigni et tremorc afficiuntur (11), quas mors , haud raro celerrima , excipit , prouti legitur de puella, quae pectine antea oleo , cui Arsenicum inmixtum erat, imbuto , compta fuerat (12). Idera de duobusaliisinfantibus narrat Zittmannus (13), et S c u- (1) Wepferns. 1. c. - Orfila. 1 c. (2) H ufe 1 a n d. 1. c. (5) Orfila. 1. c. (4) ^cta Nat. Curias. Vol. IX. Obs. 5;. (5) LeonardoDacapao, Incartezza dei Medicamenti, -p. 82. Cf. Gmeliri, 1. c, p. a^y. - Orfila. 1. c. (6) Orfila. ibid. (7) G m e ii n. 1. c. (8) Orfila. 1. c. (9) O r f i 1 a. ibid. - W e p f e r u s. 1. c. (10) O r fila. ibid, (11) Ibid. (12) Gnie I in. 1, c. (l5) Ifali 11 c 111 an 1) , I. c. p. 147, M E D I C A. 4» Scoutetten, in ciijus observationibus ventriculus reperiebatur inflammatione correptus (i). Mortem, intra paucas Iioras , miserrimam a veneno esse alla- tara , de puero retulit Sproegelius (2). Vitam post sex dies sublatam, veneno eadem ratione ad- hibito, vidit Wepferus(3) et Scliulze tandem , intra 21 dies vitam terminatam fuisse, animadver» tit , dum autopsia manifesta exhibebat inflammatio- nis signa (4). Aliam veneficii rationem sistit Arsenici per nares attractio , cujus unicum invenire potui exem])lum , quo vir quidam ex errore liquorem arsenicalem hoc modo hauserat. — Stillaverunt nares humo- rem acrem , subsequente vertigine. Deficiebant deinde sensus externi et interni , et aeger stupore et coma afficiebatur. Loquendi facultas impedieba- tur; sensim vero redibat, ita ut, infantis instar, verborum pronunciationem addiscere deuuo deberet. Remanebat , vero visus acies imminuta et debilis , cum raaximo memoriae damno. Supervenientibus tandem convulsionibus, per vices invadentibus , intra biennium obiit (5). Haec de signis pathologicis , Arsenico capiti ad- moto , dicta sunto. §. 12. (i)Froi-iep, Not.u.s.w. B. XXIX. p. 112. (2) Cf. Morgagui, 1. c. Epist, LV. Art. 12. p. i53. (3) 1. c. (4) Hufcland , I. c. p. 102. seq. (5) Miscell. Nat, Curios. Dec. III. Anno 9 et 10. Ob- sery. 220. 42 C O M M E N T A T I O §• 12. Observationes , quae veneticii symptomata exhi- bent, si aliae cuicunque cutis regioni applicatum fuerit Arsenicum , eadem iterum ratione possunt dispesci ac illa , quae in iis historiis , quibus Ar- senicum ventriculo fuerit ingestum , occurrunt, Sequentes itaque observationes ad illas pertinent , in quibus signa inilammatoria prae ceteris erant conspi- ciia. Doct. R u X puellam observavit , cataplasmatis arsenicalis applicatione , intra duos dies mortuam , antea colica vehementi et vomitu iterato affectam. Habitus subito cernebatur decompositus et atro- cissimis laboraverat aegra symptomatibus (i). Sequens exemplum retulit Orfila. Circumfora- neus ulceri , quod erat cruris parti inferiori , ap- plicaverat Arsenicum album. Atrocissimi superve- niebant dolores, post aliquot horas intolerabiles. Sequenti die corripiebatur vomitu , doloribus coli- cis et epistaxi. Corpus maculis rubris tegebatur, sursumque et deorsum materiam rejiciebat cruen- tam , deinde nigricantem. Animi deliquia cerne- bantur continua , et die quinto lingua erat sicca et nigra, dum ecchyraoses eundem contraxerant colorem. Agilitas erat magna delirio juncta, do- lores increscebant et die decimo sexto animam effla- vit (2). Se- ^(l) ElawdeMedic. operatoire» Cf. Chris tisou. 1. c p.326. (3) rfiia , 1. c. p. SgS. M E D l C A. 43 Sequentes observationes secundam constituunt seriem , in qua signa inflammationis fere prorsus de- ficiunt. Fabritius Hildanus refert, cum vix granum Arsenici applicatum esset ulceri tibiae , subinde accidisse animi diliquia, syncopen , febrem , delirium et inquietudinem(i^. Ex eadem causa alium, intra paucas horas, vomitu , convulsionibiis , stupiditate manuum pedumque fuisse correptum , retulit Ama- tus Lusitanus (2). Cl. Pyl liistoriam exhibet pueri cujusdam, intra quatuor dies exstincti, cum tantum de capitis do- lore fuisset conquestus ; cadaver autem in variis partibus manifesta exhibebat inflammationis signa (3), Celerrime aliquando vitam terminari, patet ex ob- servatione AmatiLusitani, qua juvenis , unguen- to arsenicali adhibito , mane mortuus fuisse in- ventus dicitur (4), dum Franciscus Alphanus refert , juvenera , ex eadem causa , confestim occu- buisse (5). Interdum magis distincta symptomata nervosa ob- (i) Liber de gangraena et sphacelo, Cap. V. Cf. Suer- m a n , 1. c. p. 25. (2) Curat. Medicinal. Cent. II. Curat. 65. Cf. Ephe- merid. Nat. Curios. Cent. III et IV« Schol. ad Observ. 126. p. 285. (3) Aufsatze und Beohachtungen, 1. 43. Cf. Christison, 1. c. p. 327. (4) 1. c. Cf. Sennertus 1. c. (5) Annot. ad. Diemerbroekii Lib. de Peste, Lib, VI. Hist. 29.- Cf. Suerman, 1. c. p. 3G. 44 C O M M E N I A T I observantiir , quae terriam efRciunt observationuin seriem. Pertinet huc casus ille, quo exlongiore Arsenici usu externo , ad discutienduni coUi tumorem , pa- ralysis oriebatur musculorum colli et brachii illius lateris , cui Arsenicum fuerat admotum (i). Universalis magis erat afFectio , ex eadem causa, in foemina provocata. Totius corporis erysipelate afficiebatur et caiore per aliquot dies urente. Viri- bus lente consumtis , biennio elapso , fato suo fungebatur , correpta antea omnium membrorura tremore. (2). Juvenem ex unguenti arsenicalis usu , in insani- am devenisse, testatur Amatus Lusitanus (3), S. 13- Venenum nostrum per vaginam introductum, le- thales cxserere efFectus, triplici exemplo probatur. Rusticus , cum diversis vicibus et variis modis conjugem interficere conatus fuisset , tandem Arse- nici et farinae mixturam, coitu peracto , digiti ope in genitalia immisit , eventu post diem lethali. Ma- trimonium deinde iniit cum ejus famula concubina, quae , consilii uxorem occidendi , antea particeps fue- (1) Christison, 1. c. p. SaS. (2) Belloc, Cours de Meclic. leg. p. i53. Cf. Foder^, Traite de Med. leg. Tom. IV. i". li4. P.iris i8l3. (5) Seunertus, 1. c. - Fodeic'. ibid. M E D I C A. 45 fberat.' Verum vinciiliim nefariutn , quo cum hac junctuserat, solvere , sceleste concludit, eodemque modo venenum porrigere statuit. Septima ab in- troducto veneno hora , frigore intenso et dolore urente vaginae corripitur foemina. Accedebat car- dialgia et vomitus haud remittens , cum delirio , quod intra 28 horas mors sequebatur. Convulsio- nes non observabantur. Labia majora post mor- tem erant rubra , vagina dilatata et laxa , cervix uteri hians et gangraena afFecta. Duodenum vero inflammatione correptura (i). Alia foemina ex eadera causa succubuit, prae- gressis genitalium tumore insigni , fluxu uterino, vomitu et diarrhoea copiosa. Vulva vaginaque gangraena erant aff^ectae et tumor reperiebaturabdo- minis , intestinoruraque inflammatio atque gan- graena (^). Per anum etiam veneficium nostrum fuisse per- acium retulit doct. La Font-Gouzi. Famula quaedam , ut heram interficeret , 24 Tartari emetici grana, in jusculo ei propinaverat , ita tamen, ut spei non prorsus responderet eventus ; quaprop- ter , ut scopum suum attingeret , Arsenici unciam in liquore solutam , clismatibus exhibuit , quae , propter levem quamdam matronae aegritudinem , huic erant injicienda. Gravissima cohtinuo excita- ban- (1) Henke, Zeitschrift ., B. II. p. igo. (2) Ansiaux, Cliniq. Chirurg. p. io3. seq. Liege. i3;S. 46 C O M M E N T A T I O bantur symptoraata ipsaque subito mors. Intestina inflamnjatione norabili apparuere correpta (i). Similem observationem retulerunt Cl. Paris et Fonblanque (2). CAP. II. POST MORTEM IN CiVDAVERE REPERIUNDA. S. 14. Exposltis , quae ante mortem observantur signis pathologicis , ad alteram liujus partis pervenimus sectionem , qua exponenda veniunt phaenomena morbosa , quae in cadaveribus , liac ratione exstinc- torum , reperiri solent. Primum itaque in censum veniunt illa signa, quae tractus intestinorum indicant inflammationem , quaeque omnium sunt frequentissima. Huc perti- nent rubor faucium , oesophagi , itemque membra- nae mucosae serosaeque ventricuii , iia tamen , ut postremi membrana interna , ex sanguine extrava- sato , nigro interdum cernatur colore. Deinde huc referri debent tunicae internae emoUitio vel et il- lius aliarumque merabranarum ulceratio et gangraena. Tum (1) Fodere , I. c. p. 266. (2) Medic. Jurisprud. Toin. II. 222. Cf. Christisou, I. c. P. 328. M E D I C A. 4^ Tum cfFiisio lymphae coagiilabilis in ventriciili superncie interna, vel sanguinis interdum , in ip- sius cavitate. Porro duodeni aliarumque tractus intestinalis partium rubor inflammatorius et ulce- ratio, quae haud raro intestinum rectum praecipue occupat; accedente interdum structurae laesione ipsius mesenterii et omenti. Quibus tandem ad- denda sunt signa pathologica, quae in organis tho- racis et genitalibus obvia sunt. ^ Saepius faucium et oesophagi rubor deficere videtur, saltem rarius ejus mentionem fecerunt auctores , quamvis varia symptomata extra dubium ponant, insignem Iiarum partium , durante vita, adfuisse aiFectionem. Hoffmannus observatio' nem edidit, qua, post mortem fauces inflammatas apparuisse, monet (O; cum , recentiori tempore doctissimi Jones et Wikeley oesophagum , eadem' ratione afFectum, invenerint (2). Alio casu Mur- rayus in: veneficio, quo intra octo dies mors accidebat , illum observavit et in triplici exemplo cioct. Wildberg (3); imo in duabus autopsiis, monentibus Sartorio et Monheimio pars illa, tam a facie externa quam interna fuerat inflam- inata et nounullis in locis gangraena correpta C4). Ni- (O Medic. ration, System. Tom. III. p. x^^. Obs. 4. (3) Cf. Fodere, 1. c. p. ,33. cf rf"''- ^''^'''- •^■'' ^''^'''''■' ^ll- -3. et 364. ^t. Chnstisou , 1. c. p. 343. I>lrsln'''''''"'"f ''"""'^'" l^ntersuchung einer an drei.n IXrZ \ ^^--■^--.-/'-.- - - -. Coln uud -aachen. 1S26. p. 26, 28. 48 C O M M E N T A T I Nihil in oesophago practer noraiam se invcnisse testantur Kundmannus (i) et Orfila (2). Rarius illud inflammationis praegressae signum in ventriculo desideratur , imo pertinet inter4),kae- nomena constantissima (3). Membrana serosa ven- trlculi rarius inflammatione laeditur , quamvis con- gestionis aliquando exhibeat indicia (4). Vasa gastrica , ventriculi fundum perreptantia , tumentia atque versus pylorum sanguinis extravasati nodum vidit Kundmannus (5). Veram ■ peritonei in- flammationem in exemplo alio memoratam legi(6); cum Sartorius et Monheim ventriculum a parte externa aeque ac interna inflammatura et gangraena invenerint correptum, in duobus cadaveribus Arsenico exstinctorum (7). Caeterum ruborem illum intensi- tate et extensione diff^erre, non est quod moneam. Aliquando in tela membranae nuicosae sanguis exsudatur, qui faciera illius internam colore fusco vel nigro induit , dum lympha coagulabilis , ibi de- posita, hanc superficiem inaequalem reddit et ve- luti nodosam (8). Per- (1) Acta Nat. Curios. Vol. V. Obs. 102. p. SSy. (jx) 1. c. p. 391, seq. (_3) Hahnemann, 1. c. p. 200. §. 558. - Suerman, 1, c. p. 9. - Me tzger , 1. c. §. 2i3. - O rfila , 1, c. p. 697 (4j Orfila, I. c. p. 383.- Henke, 1. c. B. II. p. 3i5* C5j 1. c. (6) Ediiih. medic. and stirg, Journ. XXVII. 453. Cf. Christison, I. c. p. 542. (7j 1. c. p. 26. rS) Orfila. ibirl, M E D I C A. 4^ Pertinet praeterea ad signa, quae saepius ab auc^ toribus memorantur, membranae illius ventriculi emollitio singularis et secessus a tunica cellulosa^ quae musculari subjacet (O. Attamen haud raro contrarium etiam obtinet. Kloekliof enim veni triculum ad regionem pyloricam duplice gaudere crassitie observavit (a). Cl. Remer vesicae instar , aqua ebulliente contractae , ventriculum vi- dit, plicis obsessum et valde rugosum (3). Quor- sum et spectant observationes Metzgeri (4) et doctissimi Hohnbaum(5). Verum graviores interdum occurrunt compagis organicae laesiones; dissolutio nempe mcmbranae internae ventriculi in materiem gelatinosam , a qua mutatione reliquae etiam tunicae non semper im* munes sunt. Memorabile hujus rei exempluia protulit Christisonus (6). Frequentius ve- ro, vita satis diu durante, inflammatio abit in ukerationem magis minusve profundam , ventri» culum ■ interdum perforantem. Morgagnius hunG (I) Henke, 1. c. Bd. V. p. 4i4. - Verhandelingen der Maatschappg enz. le Haarlem, D. VIII. St. I- p, SgS. ^ Orfila. i. c. etc. (a) 1. c. C3) Metzger, I. c. p. aSy. (4) Schlegel, Coll. Opusc. IV. aS. Cf. Chris tisou } 1. c. (5) Henke, 1. c. Bd. I[. p 3i5i (6) 1. c. ENS. D 50 COMMENTATIO hunc inflammationis exitum observavit in foemina, cujus venificii liistoriam antea retulimus (p. 19. not. 4) , atque idem ulterius lianc rem confir- mavit, allatis observationibus M. Hoffmanni, Wolffii et Henckelii, quibus ventriculum ulceratum , erosum atque foraminibus pertusum , inventum fuisfe testatur (i). Ruischius idem faepius vidisfe confirmat (2). Inter recentiores doctissimi Jones et Wikeley tunicam ventri- culi internam invenerunt inflammatam eamque pro magna parte destructam (3). In alio casu tali ratione ventriculus foraminibus erat perforatus , ut cribri instar lumen transmitteret (4). Gangraena hodie rarius observari solet, cum color niger, sanguis coagulatus et ulceratio simul obvia , causae antea fuisse videantur , ut gangrae- nam adesse opinarentur auctores, In uno tamen exemplo membranae ventriculi internae aderat gan- graenescentia eaque satis extensa ^5). Tamquam manifestum inflammationis signum re- censeri meretur , exsudatio lymphae plasticae , ad formam retis magis quam membranae depositae. Doct. Baillie has pseudomembranas in uno exem- (1) 1. c. Art. V. p. 221. (a) Thesaur. Anatum. Octav. N°. 7«. (3) Cf. F o d e r »! , 1. c. (4) C h r i s t i 1 o n , 1. c, p. 346. (5j H e u k c , I. e. M E D I C A. 5t exemplo vidit , quo retis filamenta striis ventriculi inflamraatis exacte erant applicata (i). Ultimum , quod post mortem occurrit , in ven- triculo signum exhibent sanguis, qui vasculis minoribus copia diversa eaque interdura magna efFunditur (2), et corpuscula albicantia, Arsenici habitum prae se ferentia , ipsumque interdum Arfe- nicum tunicae internae adhaerens , vel in ipsius ventriculi contentis suspensum. Corpuscula illa albicantia et magno splendore praedita Arsenici si- militudinem saepissime prae se ferunt et in erro- rem facile ducunt. Illa in duplice casu adfuisse monet Orfila (3), inveneruntque Monheim et Sartorius (4), eademque observavit Chris- tison (5). Constare videntur ex substantia sin- gulari animali, pinguedini juncta. Ventriculo per vitam valida inflammatione cor» repto , intestinorum , speciatim duodeni , tunica in- terna saepius colore rubro tingitur atque inflamma- tione interdum corripitur, Schlegel variis in lo- (i) Morhid Anatomy , p, 128. Cf. Christison, 1» c. p. 348. (2) Acta Nat, Curios. Vol. V. obs. 102. p. SSy. - O r- fila, I. c. p. 389. - Bernt, Beitrdge u. s. w. , IV. 221. Cf. Christison, 1. c. p. 54g. (3) 1. c. p. 4oo-4o4. - Brandei, Arc/i. des Apoth, Vereinsy 1826. Bd. XVIU. p. igS. (4) 1. c. p. 25-29. (5) 1. c. p. 35i. D 2 51 C O M M E N T A T I O locis Enteritidis invenit signa (i) ct Doct. Hohn- baiim , Sartor ius et Monlieiin intestina te- riuia per onmeni eorum decursuni invenerunt inflam- mata. Ille ipsum tantum duodenum, nonnullis in locis , gangraena vidit afFectum (2) , cum hi in variis intestinorum partibus hanc cernerent afFec- tionem (3). Similem inflammationera partis duo- deni, quae ventriculo proxima est, alii observave- runt (4), et hujus intestini colorem profunde ru- brum, in uno casu., indicat Orfila (5). Alio exemplo idem cernebatur color, tunica interna pulposa, crassitie aucta et a celkilari facile disjun- genda; in una vero parte ea simul cum tunica musculari deficiebat (6). Rarius intestinum colon aflicitur. Tn casu vero mox memorato M o li n b a u m i i , intestina crassa prouti et tenuia erant inflammata, illaque singulari adeo ratione contracta , ut tenuibus volumine essent similia. Contractio illa in intestino colo et coeco praecipue inveniebatur et hujus processus vermi- formis solito erac major et rubescens (7). Imo in observationibus Sartorii et Monheimii prae- (1) Henke, I. c. BJ. I. p. Sj. (2) Ibid. Bd. 11. p. 3i4. (3j S a r t o r i u s et M o n h e i m , 1. c. p. 27. 29. (ji') H en k e, J. c. Ld. V. p. 4i5. (5) 1. c. p. 3(j2. (6) C h r i s t i s o n , ). c. p. 352. t7) Hcnko, I. c. rul. II. p. 5i4. M E D I C A. 53 praeter crassonim inflammationem, horuni etiam gan- graena hic illic ceniebatur (i). Interdum prae- ceteris intestinum rectum afFectum apparet, prouti in observatione, quam retulit Doct. Schlegel^s), Doct. Mal e illud abrasum , ulceratum et magis etiam rubore insigni afFectum quam ventriculum invenit(3). Doct. Baillie bis ejus ulcerationem animadvcr- tit (4). Frequenter in decurfu lento veneficii, anus excoriatur et ulcerarione afficitur (5) , interdum gangraena correptus observatur (6). Mesenterium injectum et coloris laete rubri vi- sum fuit; omentum infiammatione reperiebatur af- fectum ejusque vafa omnia fanguine valde reple- ta (7); alio casu hcc gangraenescens observaba- tur (8> In uno casu hujus venefici! , nervum sympathi- cum et plexus abdominales colore rubro imbutos fuisse, memoratum inveni (9). (1") 1. c. (2) H e n k e , Bd. I. p. 82. (3) Elements of juridic. Medic. ,-](>.- Cf. C h r i s t i- s o n , 1. c. C4) 1. c. p. 128. - Christison, !. c. p. 333. C5)Howells, Stafe Trials, XVIII. Cf. C h r i s t i- s o n , ibid. C6) Bachmann, Medic. gerichtl. Ahhandl. , 4o. Cf. Christison, ibid. C7) H e n k e , 1. c. Bd. II. p. 3i4. (8) Ibid. Bd. 1. p. 32. Cg) Berndt in HufelanJ, Journ. Bd. LX.XVII. Si. V. p. i5. 54 COMMENTATIO. Sequentia phaenomena interdum occurrunt in thoracis organis. Pleurae , cordis et vasorum majo- rum superficiei internae color ruber , pulmones- que sanguine interdura obpleti, Quae signa patho- logica imprimis inveniri, ubi varia durante vita aderant peripneumoniae symptomata , facile intelli- gitur. Sic CI. Pyl pulmonum lobos gravi inflam- matione correptos , validaque sua congestione , san- guinis coagulo similes vidit (i). Pulmones fere nigricantes eorumque telam cellulosam sanguine coagulato repletara obfervavit Doct. S c h 1 e g e I (2) , maculisque quam plurimis nigris alio casu erant obsessi (3). Tracheam a veneficii observatoribus fuisse aper- tam non inveni. Saepius fuisse inflammatara con- firmant quaedam, quae in vita observantur sym- ptomata. Cordis cavitates sinistras maculis rubris tectas vidit Orfila, quarum nonnullae in ipsam cordis substantiam penetrabant. Ventriculi autem et atrii dextri facies interna cernebatur ex rubro fus- ca , quamvis maculae in parte musculari rainus pe- netrarent. Vasa majora omnino erant sana (4). In (1) Neues Magazin , I. III. 5o8. Cf. Christigon, 1. c. (2) Heuke, 1. c. M. I. p. Sa. (3) Ibid. Bi. II. p. 3i3. ^4) Of fila. I. c. p, 5c)2. M E D I C A. ss Jh alio vero casu horum tunica interna colore ru- bro fuit imbuta (i). Rarius in cadaveris sectionibus genitalium lae- siones memorantur, quamvis varia, quae in his or- ganis durante vita observantur signa , horum affec- tionem morbosam omnino indicent. Uno etiam casu aderat grangraena (2) , alio uteri et tubarum Fallopii inflammatio (3). Verum etiam cranii cavum raro aperiri solet nec exhiberi signa, quae in cerebro forsan aliquando occurrunt. Interdum tamen ipsius cerebri et cere- belli ut et membranarum vasa, sanguine repleta fuerunt observata (4). Haec sunt , quae sistunt mutationes morbosas praecipuas in decurfu veneficii primae speciei , qua vehemens subest diversarum membranarum muco-> sarum irritatio, quaque vita intra paucos dies ter- minari plerumque solet. ■ Verum ut insignes occurrant post mortem or- ganorura laesiones , non semper opus est , iit vita tamdiu protrahatur, vel dira illa appareant, homine vivente, signa. Ex observationibus enim constat, partim intra paucas horas vehementem aliquando existere inflammationera , partim etiam symptomata illa (1) Hufeland , 1. t. (2) Bachmaan, 1. e. p. 4i. Cf. Christison, 1. c^ p. 355. (3) Pyl, 1. c. I, 5o. Cf. Christison, ibid. (4) Henke, 1. c. Bd. II. p. 3i6. 56 C O M M E N T A T I illa dirissima hand raro defuisse, quamvis valida tamen subesset hujus generis affectio. In observatione H o h n b a u m i i mors intra 5 ho- ras , atrocissimisphaenomenis comitata, sequebatur, atque omnis intestinorum tractus ut et raesente-. rium et omentum inflammatione et nonnuUis in lo- cis gangracna erant correpta (i). Similia signa pbservavit Doct. P y 1 in una aliqua historia , qua vita intra decem horas fuerat extincta , et in alia , qua hora ab ingesto veneno tertia raors fuerat pro- ducta (2); quemadmodum etiam Sartorius et M n h e i m vitam intra paucas horas fuisse sub- latam narrant, et ventriculum tamen intestina- que tam a parte externa quam interna apparuisse inflammata, cum membrana ventriculi mucosa faci- le a cellulari secederet (3). Ah altcra etiam parte, quamvis phaenomena durante vita indole aliquando sint leviora, gravis- simae tamen post mortem haud raro apparent lae- siones. In juvene enim , cujus historiam apud Henke legitur, quamque supra memoravimus (§. 4. p. 21), vita intra 5 horas extinguebatur , cum , quamvis omnia fere deficerent irritationis. symptomata, ventricuUis tamen et pars duodeni inflammatione cssent affecta , membranaque ventri- cuU (1) 1. c. p. 3i4. (2) I. c. I. 53. V. 107. Cf. Cliristison , I. c. p. 342. (5) 1. C. p. 19, 12, 25, 26. M E D I C A. 57 culi intima vesicularum in modum inveniretursoluta et gangraena hic illic destructa(i}. Femina virium raagis lapsu quam acrioribus praegressis doloribus extincta, ventriculum tamen post morrem habuit et duodenum erosionibus correptum (2). Referri huc etiara debet observatio doctissimi Wood Q. 6. p. 27). Magnopere ab allatis signis differunt ea, quae ad cadaverum disfectionem illis incasibus inveniun- tur, quosad secundam retulimus veneficii speciem , quibus levior dolor vomitusque cum animi deliquio et viriura prostratione praecipua sistunt sympto- mata. In observationibus a Metzgero,Christiso- noet Chaussierio communicatis , ventriculus et intestina ab omni parte erant sana (3). Nullam inflammationem invenit E 1 1 m u 1 1 e r u s in puella hac ratione veneno extincta (p. 16.). In puella cujus historiam retulit Doct. 1 a B r d e , sanguis iu ventriculi cavitate reperiebatur effusus absque uUa illius aut intestinorum inflammatione (p. 24.); cum in casu Gerardii , quae in cadavere invenie- bantur signa , omnino responderent leviori durante vita symptomatum indoli (p. 16.). Qui' (i) H e n k e , 1. c. Bd. V. p. 4i3 seq. C2) Morgagni, 1. c. Epist. LIX. art. 3. Vide supra , C3) §. 5. p. 23-24 58 COMMENTATIO Quibus itaqiie omnibus patec , organorum laesio-^ nes post mortem in cadaveribus Arsenico extincto- rum obvias ad veneficium arsenicale probandum mi- nime valere. Neque tandem ab enumeratis signis illa difFerunt, quae Arsenicum alia ratione corpori admotum se- quuntur. In observationibus Scoutetteni et Schul- zei Arsenicum capiti fuerat applicatum (§, n. p, 41), eo effectu, ut ventriculus inflammatus esset , et in una duodenum eadem rationeaffectum , ventricu- lique tunica interna reperiretur emoUita et variis in locis a cellulari soluta. Facies insuper pericranii interna et dura mater nonnullis in locis sphacelo erant destructa , ipsiusque cerebri vascula sanguine dissoluto plena. Aliis cutis regionibus applicato Arsenico , eadem pluries inventa sunt signa a priori- bus haud diversa. Denique , veneno in vaginam introducto , duo- denum reperiebatur inflammatum (p. 45), cum similem eamque insignem intestinorum affectionem animadverteret Doct. la Font-Gouzi, veneflcio per annum peracto (45.) eamque valde diversam a signis , quae sequuntur si ab hominibus astutis Arse- nicum post mortem in intestinura rectum fuerit in- troductum (1); dum ex dictis ekicescat ventriculum fe- (1) Vide de hisce Orfila , 1. c. Tom. II. p. 686. se^. p. 692-694. M E D I C A.. 5^ fere semper afSci , sive veneniim intus fuerit sum-» tum vel extus admotum , in eumque illud vulgo actionem suam exserere praecipuam. S. 15- Expositis signis patliologicis , in singulis corpo- ris partibus post mortem obviis, superest ut pau- cis exponam mutationes , quas post mortem cada- vera subeunt , quaeque spectant eorum conditionem magis generalem. Scriptores enim , qui efFecta Arsenici in corpus humanum pridem observaverunt , in eo conveniunt , quod cadavera veneno nostro peremtorum aliis multo citius in putredinem abeant, eamque sum- mam. Documento sint Foresti, Hoffman- ni, Platneri aliorumque testimonium fide dig- nissimum. Verum eandem protulerunt deinceps sen- tentiam Halinemann, Gmelin, Plenck, Metzger etjohnstone, qui insuper celer- rimam cadaverum putredinem tamquam certum ex- hibuerunt veneficii arsenicalis signum. Alii vero aliam tribuerunt Arsenico efficaciam , eamque a priori valde diversam , cum statuerent , ca- davera Arsenico interfectorum solito diutius non tantum putredinini resistere, sed singulari ratione indurescere formamque assummere et incorruptibili- tatem mummiarum. Plura enim occurrunt veneficii nostri exempla j quae illud phaemomenon observari om- 6o COMMENTATIO omnino probant, docentque cadavera saepius putre- dine carere. Hujus Igitur argumenti observationes triplicis sunt generis , cum alia prostent exempla , quibus omnis cadaverum putredo deerai , alia deinde qui' bus partes tantum internae , ventriculus speciatim et intestinorum tractus , a putredine erant immunes , cum tandem aliae dentur observationes , quibus ca- davera hac ratione interfectorum solito modo cor- ruptioni erant abnoxia. Quoad primam classem. Peculiare illud efFectuni primum animadvertit Doct. W e 1 p e r (i) , idque brevi post a", 1818 ulterius confirmavit duplice ve- neficii nostri exemplo, quo cadavera duo , quorum alterum ante duos annos et dimidium , ante bien- nium alterum terrae fuerat mandatum (a) , omni putredine carerent et singulari ratione essent exsic- cata, superstitibus velsic tamen in ventriculo macu- lis gangraenae similibus. Deficiebat ullum Arsenici vestigium (3). Similes deinde observaverunt in ani- malibus Arsenico exstinctis efFectus Klank (4) et H ii n e f e 1 d (5) ; prouti et Cl. K e 1 c h , qui mus- cu- (l) Hufeland, Journ. Tom. XVI. St. I. p. i8o. C2) Ibid. Tom. XXXVI. St. IV. 94. seq. (3) Christis on , 1. c. p. 358. (4) Augustin's Repert. St. II. p. 27. Cf. Hen- te, Lehrb. §. 666. — Augustin's Repert. I. Bd. Cf. Christison, 1. c. p. SSg. (5) jD/iJ. de vera Cheiiiiae organicae notione ete. , ad~ di- M E D I C A. 6t culos et intestina cadaveris hominis capite damnati ope solutionis arsenicalis concentratae humectave- rat. Omnia lente exsiccabantur atque intra 5 fere -menses musculi colorem rubrum non amiserant , dum intestina colore nigricante instructa , flexi- bilitatem formamque membranaceam conservave- rant , atque penitus non vel parum erant mutata. Partes autem solutione illa non tractatae eademque ratione sepultae muco et Musca canaria erant ob- sessa odoremque spargebant cadaverosum. — Eo- dem fere tempore organa diversa interna viri cu- jusdam Arsenico interfecti humo mandavit sicco , cum abdominis musculi jarajam putredine essent tacti. Intra quinque menses theca lignea, quae organa illa continebat erat coUapsa inque substan- tiam mollem conversa. Intestina vero foetore quam maxime ingrato reperiebantur infecta, qui tamen longe erat diversa ab illo odore , quo vulgo cadave- ra solent esse instructa; neque ea muco erant tec- ta, neque color a sano multo erat diversus , imo demonstrationis anatomicae sistere potuerant objec- ta , cum ventriculus insuper et canalis intestinalis , firmitate naturali haud essent destituta. Tribus ab hinc mensibus elapsis, odore illo antea insuavi ca- re- ditis (le vi arsenici in corpora organica mortua experimen- tis. Vratisl. 1822. — Cf. Horus Arch, iSag. Sept. Oct. p. 779-789. 62. COMMENTATIO rebant, cohaesio erat major et siccitas, color vero solito pallidior (i). Pfaff in examine alius cadaveris hominis Arse- nico defuncti , qui ante 19 dies fuerat mortuus et per 15 dies terrae mandatus , nuUum invenit putredi» nis vestigium (2). Deficiebat eadem fere ratione putredo in cadave- ribus aMetzgeroetChristisono examinatis atque ante tres hebdomades terrae sepultis (3); prouti et in intestinis , quorum examen retulerunt Monheim et Sartorius (4) atque in cadave- re Arsenico peremti , quod ante duos menses et di- midium terrae fuerat mandatum (5). Aliud tandem exemplum , idque notatu dignissi- mum tradit Bachmann. Cadavera tria , quae an- te 5,6. et 14 menses erant sepulta effodiebantur. Partes externae proprio sensu non erant putrefac- tae, at induratae et in adipoceram mutatae. Le- vior aderat in duobus,quae tertio diutius legibus physicis parebant , ventriculi intestinorumque cor- rup- (i) Hufeland, Journ. XIX« St. IX. p. 110-117. Tom. XXII. St. I. 166-169- (3) Nord, Arch, fur Naturk. A. W. I. — Cf. H e n- k e , 1. c. (3) Metzger, dc Veneficio caute dijudicando. In S c h I e g e 1 , Opusc. IV. aS. — Christison, in Edinb. medico-chirurgic, transcact. II. a84. — Cf. Christisou , I. c. p. 36i. (4) I. c. p 25. passim. ad p. ig. (5) Gazette des Tribunaitx , 19 Mai 1829. M E D I C A. 6$ ruptio , ita tamen , ut ligari , dissecari et ulterius explorari facile possent , detectis in horum uno gangraenae vestigiis , in reliquis vero duobus Arse» nico, secundum Rosei methodum analyticam (i). Interdum tamen , magna veneni parte vomitu aut alvo rejecta , illa tantum organa a putredine immu- nia servari videntur , quae immediate veneno tangun- tur, dum reliqua solita ratione destruuntur. Ob- servationes , quae huc spectant, secundam constituunt classem, Uno in exemplo cutis putredine notabili erat afFec- ta , sanus vero ventriculus et intestina. Ante quin- que hebdomades cadaver fuerat sepultum (a). Alio casu , tribus septimanis post humationem elapsis , cadaveris partes externae erant corruptae, cum ven- triculus et intestina post sex adeo hebdomades sana fere invenirentur (3). Cadavere ante 14 hebdoma- des ad sepulturam dato , corporis partes externae in adipoceram commutatae deprehendebantur. Abdo- minis vero organa omnia , si ventriculum et trac- tum intestinalem exceperis , materiam exhibebant pul- po- (*) -Drei Fdlle von ^rsenik Vergiftung u. s, w. in T)enkschriften dar fhysikal. medic» Societ. zu Erlangen% B. I. Niimb. 1812. Cf. Henke, I. c. §. 666. Chris- tison , 1. c. p. 36o. (2)Bernl, I. c. IV. 219. Cf. C h ri 3 t i s on , 1. c. p. 353. (3) C h r i s t i s n , ibid. 64 C O M M E N T A T I posam ; ea vero erant (irnia atque colore ex grisea albicante instructa (i). Observationem tandem satis singularem tradide- runt Doct. O z a n a m et I d t. In cadavere sep- tennio terra incluso caput, truncus et extremitates naturalem servaverant situm. Tiioracis vero et ab- dominis organa compagis erant valde moUis et co- lore fusco imbuta. NuUus observabatur cadaveris odor. Insignem hi auctores detegebant Arsenici co- piam (2). Horum omnium autem et contrarium obtinuit , il- lis in observationibus , quae ultimam efficiunt clas- sem , quibus exemplis Arsenicum in corpore defi- ciebat , eo efFectu , ut non tantum cadaveris orga- na externa , verum et interna , ne ventriculo intesti- norumque tractu exceptis , solita corruptione affice- reiKur. Referente enim R u s t i o integumenta communia cadaveris , die a morte decimo quarto, putredine mag- nopere crant correpta ; liepar vero et renes marcidi et solito moUiores facti (3). Sic Doct. Ro ux tra- dit, (1) Borges, Abhandl. iiher eine Vergiftung durch weissen Arzenih , Derl. 1818. Cf. Sartorius et Mon- h e i m , 1. c. p. 80. K o p p , Jahrb, II. 226. C h r i s- t i s o u , 1. c. (2) Arch, gener. de Medic. XXI. 6i5. — Revue me- dicale , iS3o. I. i65. Cf. Froiiep, Notiz. i83o. Bd. XXXI. n°. 12. p. i85. (3) M^gaz, Jiir die gesanuntd Heilk. B l. XX. p. 485. M E D I C A. , ^^ dit , mortem ab Arsenico puellae fuisse illatam , ejusque cadaver putredinem celerrime contraxisse. Arsenicum cuti fuerat applicatum (i). Ex exami- ne cadaveris ab Orfila, Lesueurio, Her- dyo et Hennelleo instituto patuit, cadaver illud per mensem sepultum, summa putredine fuisse cor- reptum , quamvis Arsenicum in intestinis adhuc fue- rit detectnm , ipsumque metallum arte cliemica res- titutum (2). Quibus tandem addi possunt, quae cum Arsenico Doct. Seemann, in animalibus in- stituit experimenta , venenum illud putredinem non semper avertere probantia (3) , dura ex illius alio- rnmque , quaehuc spectant , observationibus , Arse- nici dosin ad vitam extinguendam satis fuisse mag- nam pateat; simul vero, eam haud suffecisse, ut cadaverum putredinem averteret. Tandem, si omniaconjungamus , eificietur , Arseni- cum corruptionem non semper impedire , verum hanC a variis pendere conditionibus , quas inter pdmum lo- cum (1) Nouveaux elemens de Medic. operat» Cf. Orfilrt > 1. c. p. 46t. (2) Cf. Henclte, Zeitschrift , i83i. Bd. XXII. Hcft IV. p. 298. (3) Nonnulla de Arsenici effectu in organismum animd~ lem , per experimenta in canibus instituta illustrata , prae~ cipue de mutationibus in cadavere Arsenico vencnatorumy. Berol. 1822. -- Cf. Jager, Einige Bemerkungen iibe^ die faulniswidrige frirhungen des Arseniks in Medic^ gerichtl. Beziehungen , afad. Heuke, Zeitsc/tr. \S5o. BJ» XX. Heft. III. p. 80 seqq. ENS. E 66 COMMENTATIO MEDICA. ciim veneni dosis occupat, quae haud raro mortem afFerre quidem , putredinem autem avertere non va- let , atque perv^erse igitur statui , Arsenicum mortis causam non fuisse, propterea, quod vulgaris ad- sit cadaveris putredo ; aut veneficium certo esse probatnm , quia haec deficiat , cum ex aliis causis cadavera putredine non affici, etiam in patria nostra observatum ^it ; ut igitur impeditam putredinem veneficii arsenicalis certum minime esse argumen- tum , mihi equidem patere videatur. Fieri tamen et potest ut venenum chemica ratio- ne detegi non possit , si vita nempe diu fuerit pro- tracta , aut Arsenicum vomitu , alvove e corpore evacuatum , quibus sub conditionibus veneficium redditur probabile , si cadavera eodem loco , eodem- que tempore sepulta , corruptione jam appareant afFecta , atque illa quae Arsenico essent mortua a pu- tredine invenirentur immunia(i) etsequenti ratione miuata. Si nempe integumenta communia deprehen- debantur indurata , elastica et colore fusco tincta ; si panniculus adiposus in niateriam lardaceam caseo- ve similem fuerar mutatus , atque cadaver odorem spii-abai insuavem eumque a foetore putrido diver- sum ec casei vecusti odori similem (a). (l) Henke, Lehrb. J. l65 *eq. (a) Ibid. )5. i66. PARS PARS ALTERA. SIGNA CHEMICA» CAP. I. DE ARSENICO EJUSQUE PROTOXYDO» i. I. Introductio. Cium itaque signa pathologica, ad probandutn veneficium arsenicale, non sufficere, ex praegressis patuerit, cumque requiratur, ut medicius forensis in re summi momenti neque praecipitanter aut teme- rario, sed summa cum prudentia ac circumspec- tione officio suo perfungatur, certisque et incon- cussae veritatis fundamentis , judicibus rationes suas corroboret, necesse est ut alio utatur ad- jumento , ratione cliemica petendo, quodque prin» ceps nostro scopo suppeditare videtur argumen* tum , imprimis si in ipso cadavere detegatur ve- nenum. Quamvis fateri debeamus venenum in cadave* E 2 re 68 C O M M E N T A T 1 O re non repertum, minime probare, ilUid non fulsse veneficii et mortis causani , cum partim e corpo- re durante vita esse possit evacuatum , partim e cadavere, diu demum post liumationem explora- to , chemica decompositione remotum. Ut igitur secundum artis leges examen che- micum instituatur , necesse est primo, ut omnia faucium , oesophagi , ventriculi et intestinorum ca- daveris contenta , quaeque horum organorum pa- rietibus adhaerent, ipsaque haec organa vel et quae vomitu fuerint rejecta, accurate colligantur atque in vasis purissimis, iisque ab aere seclusis serventur ; deinde tamen, ut consignentur omnes, quae ubi degerat in vita defunctus obviae sunt sub- stantiae suspectae ut et ipsa imprimis veneni re- liquia (i). His praemissis , de variis videbimus signis cbe- micis , veneficio variis Arfenici praeparatis insti- tuto , quorsum referuntur : i". Arscnicum. 2°. Protoxydimi Arsenici (nigrimi). 3°. Acidiim Arsenicosiim. 4°. Arseniis Potassae. 5°- Arseniis Cupri. 6°. Acidum Arsenicicum. 7°. Arsenias Potassae. ^i) Conf. Hciike, L,:hrh., §. 64g , 65o, 653. ( M E D l C A. 69 8". Sulphiiretum Arsenici flavum. 9°. Sulphuretum Arsenici rubrum. §. 2. ::> De Arsenico (i). Primo loco itaque in censum venit ipsum Arse- nicum. Quamvis enim illud metallum non esse venenatum Christison testetur (i), idemque ex suis experimentis efFecerint Bayen, Deyeux et Renault (3), monendum tamen est , non tantum Orfilam illius ope saepius animalium mortem excitafse (4), verum et homines ex ejus usu repentinam mortem passos fuisse (5) ; ubi ta- (1) Cfi de hac ^. et sequenti : Fourcroy, Systeme des conn^ chimiq, , Tom. V. p. 63 sqq. Thenard, Traite de Chimie, (8™' Edir.) Tom. I. p. Il4. seq. p. 299. seq. Berzelius, Traite de Chimie t (^Esslinger') Tom. H. p. 426. seqq. Orfila, 1. c. p. 355. seq. — Christisou, 1. c. p. 2 39. seq. (2) 1. c. p. 293. (3) Ibid. p. 2g3. seq. (4) 1. c. p. 356. (5) Acta Nat. Curios , Vol. IV. Observ. 100. — Novq Acta Nat. Curios , Vol. VHI. Obs. 36. Hufelaud. ,, Journ. Tom. V. p. 2. 70 C O M M E N T A. T I O tamen tenendum ,venenum antea fuisse aut coctum , aut aeri expositum , quo factum sine dubio , ut metallum in Oxydum mutaretur, dum eandem for- san subeat in ventriculo mutationem chemicam, cum insigni efficaciae venenatae augmento. Sequi- tur igitur, neque metallum qua tale esse veuena- tum, neque illud in cadavere indagari posse; ast in hoc detegendum esse illa ratione, qua deinceps utemur , si veneficium Arsenici protoxydo vel deutoxydo fuerit peractum, Caeterum si parca illius copia nondum fuerit ingesta , illa exhibebit metallum , colore griseo-cae- ruleo praeditum , calefactione odorem spargens al- liaceum; fragile , nitore splendens , ad aeris im- primis humidi accessum flavescens nigrumque tandem colorem asfumens , cum eadem ratione mu- tetur in aqua et Alcohole , quorum omnium actione , attrahendo Oxygenio in protoxydum convertitur (i), Metalli pondus specificum Bergmann et Chris- t i s n statuunt 8 , 308 , B e r z e 1 i u s 5 , 70 , atque Guibourt, si caloris gradus antea valde fuerit auc- (1) Berzelius tamtui se semel observasse monet, frus- tula (luacdam Arsenici per tres annos aere aperto asservata , ueque quoad proprietates externas neque quoad pondus fuisse mutata {uinn, de Chemie et de Phys.T. XI. p. 24o). Idem fere testafur Biichner, qui metallum purum tali ratione Oxygenium rainirae attrahere statuit {RepcrUfiir die Pharm,. XXI. p. '■^'j). M E D I C A. 71 auctus , 5 , 763. Ab aere seclusum sine mutatione chemica sublimatur (356" F.) atque forma crystal- lorum tetraedricorum , rarius octaedricorum vasis parietibus sese applicat. Accedente vero aere , vapores oriuntur albidi e deutoxydo formati. Prae- ter illud deutoxydum , sive acidum Arsenicosum , roetallum aliud cum Oxygenio init connubium, quod vallidioribus gaudet acidorum proprietatibus atque acidum Arsenicicum nuncupari solet. Utrum- que acidum format sales, pro maxima parte in- solubiles. Duplex prostat metalli cum Sulphure combinatio, altera color§ rubro arausiaco, flavo altera. DeProtoxydo Arsenici. Protoxydum Arsenici vix difFerre videtur a pul- vere quodam venenato , quem nostrates dicunt Vlle- gensteen. Est corpus coloris grisei in nigrum vergentis sine splendore et friabile. Occurrit for- ma pulveris; interdum tamen in massis majoribus texturae lamellosae. Aqua ita salvitur , ut varia reagentia acidum Arsenicosum in solutione indi- cent. Ejus una pars in 1000 partibus aquae ebul- lientis solvitur. Si autem ebullitio diutius conti- nue- 72 C O iM M E N T A T 1 O nuetur tantum 400 aquae partibus indigere vi- detur (1). Dignoscitur actione caloris , qua sublimatur par- tim pulvis albicans , crystallinus , acido Arsenicoso constans , partim vero crusta formatur , quam ipsum metallum efficit. Deinceps videbimus, qua- nam ratione raateria ita sublimata ab omni alia distingui possit. Valde est venenatum. C A P. II. DE DEUTOXYDO ARSENICI. A' SUBSTANTIIS ORGANICIS DESTITUTO. Proprietates chemicae (2). Oxydum Arsenici albura, deutoxydum aliis dic- tum, vulgo Roiiekruid, vehemens est venenum. Ejus grana 30 (magnitudine fabae^ viro cuidam mor- (1) Hahnemann, p. *3. §. 28. (2) Fourcroy, 1. c. p, 76. sqq. — Th enard , 1. e. p. 3oo. seq. — BerBelius, 1. c. p. 28. sqq. — Orfila, U c. p. 357.— Christisoa, i. c. p. ai^. sqq. iM E D 1 C A. fS mortem attulisse refert Valentini (i), idem- que in infante grana ^i soluta efFecisse tradit Rust (2). Ejus granum i dolores colicos et dy- senteriam excitasse monet Foder^ C3); aique gra- na 4, intra nonnullos dies , vitam posse extingue- re, imo granum i sufficere vel a, ut , nonnullis conditionibus faventibus, mors sequatur intra bre- vius temporis spatium testatur Hahnemann (4). Occurrit vel forma pulveris, vel massarum nia- jorum. Hae , si reccnter sunt praeparatae, lucem trans- mittunt , nitore gaudent vitreo et facile fraiiguntur. In aere splendorem amittunt, opacae redduntur co- loremque acquirunt lacteum , qui a superficie ex- terna intus versus gradatim progreditur. Massa perlucida, monente Guibourt, indolem deno- taret acidam ; opaca autem aicalinain. C h r i s- tison tamen hujus proprietates akahnas non de- tegere potuit, neque ego illas unquam inveni, Referente Guibourt pondus specificum oxydi. lucem transmittentis aequaret 3,7385; opaci au- tem 3,699* IUius 0,96 partes, ad solutionem indigerent centuplici aquae quantitate, teraperatura vul- (i) Pandect, Medico ^ l»g. , I. Sect. 3. cas. a4. (a) Magaz. Bd. XX. p. 4g2. (3^ Journ% covipliment, , I. p. 107» (4) I. c. p. 55. ^. II 3. scq. ! 74 C M M E N T A T I O vulgari; hujus vero i,a5, eandem tantum aquae proportionem. In aqua vero ebulliente illius solve- rentur 9,68, liujus vero 11 ,47 (1). Optime iiae diversitates explicari videntur , ex tlieoria W 6 li 1 e r i statuentis , acidum Arsenicosum esse corpus dimor- phum , cujus forma prima (acidum perlucidum) fefficit octaedrum vel tetraedrum ; altera vero (aci- dum opacum) prisma hexagonale; quorum duorura eadem tamen esset reactio chemica (2). Deinde acidum nostrum occurrit forma pulveris, a varietate opaca chemica ratione haud diversi. Materiem exhibet farinae aut saccharo sirailem , imprimis si ejus solutio aquosa lente fuerit evapo- rata. Discrepant auctores quoad saporem. Doct. Ad- dington illius saporem esse nullum statuit , idemque de ejus solutione adducit Link (3). Christison illura in initio fere esse nuUum , deinceps autera leviter dulcem animadvertit. Hah- neraann saporem indicat dulcera (4). Four- croy (l) Journ. de Chem, medic. , Tom. II, p. Z-j, Cf. The- nard , 1. c. p. 3oo. Berzelius, 1. c. p. 43o. (a) Ann. d« Chimie et de Fhys. , iSSi. Tom. LI. p. 201. sqq. (3) Encyclopiid, Wdrterb. d. med, ffissensch, t B. III. 373. Cf. R i c h t e r , Ausfiihrl. Arzneimittellehre , 1 83o. Bd. V. p. 687. . ,wv:' ■ (4) 1. c. p. 34. Rtferente Christisou , 1. c. p. »43. M E D I C A. 75 croy acerbum, Th^nard acrem et nauseosum, tandemque illum esse acrem et corrodenteni tradit Orfila, Milii niagis cimi sapore Sacchari Satur- m, quamvis debiliore, convenire visiis fuit Ci). Neque magis consentiunt viri docti , in deter- minanda oxydi Arsenici solubilitate in aqua destil- lata , quam tamen accurrate indicare ideo magni esse videtur momenti, cum medicus forensis inter- dum definire debeat, utrum solutionis propinatae quantitas satis magnam oxydi partem solvere po- tuerit, ad producenda symptomata periculosa ip- samque mortem , vel secus. Sequens itaque tabula exhibet diversas , quas auctores invenerunt tum Arsenici tum aquae par- tes , ad solutionem perficiendam , necessarias. — Verum ut melius inter se comparari posset di- versus eventus , calculum confeci , quo aqua ad loo partes reducitur, quae copia proxime se- quentem Arsenici quantitatein , , adjuncto calorls gradu , solveret. (l) Vide supra , p, lOi iiota i. Auc 76 C O M M b: N T A T I Auctores. F ischer A schof G uibourt Hahneraann N avier B e r g ra a n F ourcroy Guibour t Terap. F. (1*) Aqua. 212" 80 200 96' 212^ 100 4800 80 10° 80 80 100 Ox. Ar- sen. ,01 1 96 50 1 1 1,25 Aqua. 100 Ox. Ar- sen. 0,013 (1) (2) (3) (*) (5) (6) (7) 0,50 0,96 1,04 1,25 1,25 1,25 1,25 (8) (i*) Ubi caloris gradus numeris indicatus non fuit , vulgarem temperaturam adhihuerunt auctores. (i) IJerzelius, 1. c p. ^ag. (2) K. 1 a p r o t h , Beytrage zur chemischen Kentniss der Mineral-Korper » p. 226. (3) Oxydum Arsenici perlucidnm. — BerzeJius, 1. c. p. 43o. —^ T h e n a r d , 1. c, (4) 1. c p. 10. §. 19. f 3) R 1 a p r o t h . 1. c. p. 22^. (6) Ibid. (8) Oxyduni Arsenici opacum , B c r z e 1 i u s : T h e n a r d , 1, l. c. c. M E D I C A. n Auctores. Temp. F. Aqua. Ox. Ar- sen. Aqua. Ox. Ar- sen. (1) (1) (1) (2) (3) (^O (5) (6) (7) (8) B ucholz 10= 66,6 1 100 1,50 88" 50 1 2,00 68° 22 1 4,54 Bergmann 212° 15 1 6,66 Fourcroy 212° 15 1000 I 6,66 Klaproth 212° 77,75 7,77 Bucholz 212» 12,33 1 8,11 Wenzel 212° 960 91 9,48 Guibourt 212° 100 9,68 9,68 212° 100 11,47 11,47 (i) B e r z e 1 i u s , ), c. p. 429. (a) Klaproth, ibid. (3) Ibid. (4) 1. c. p. 227. (5) B e r z e 1 i u s , 1. c. (6) K 1 a p r o t h , 1. c. p aaS. — H a h n e m a n n , p. g. {. ly, (7) Oxydum Arsenici perlucidum. -- B e r z e 1 i u 8, 1. .Ci p, 43o. (8) Oxydum Arscuici opaciim. 78 C O M iM E N T A T I O Solubilitatis minimum itaque invenit F i s c h e r , maximum vero Guibourtin varietate opaca. Tandeni monendum , Guibourt invenisse aquae loo partes post refrigerinm (44° F.) solutas ser- vassa acidi opaci 2,4, vitrei vero 1,78. quo cum eventu fere conveniunt inventa a Klaprothio, qui post refrigeriura in eadem aquae quantitate ve- neni partes 3 remanere vidit (i) , dum in experi- mentis , quae ipse institui media quantitatas 2,83 aequabat. Deinde oxydi Arsenici 8,14 solvi in 100 partibus aquae ebuUientis invenio : partes vero 0,93 , in aquae eadam quantitate, temperatura vulgari (a) , quo patet aquam frigidam minorem solvere Arsenici quantitatem , quam illam , quae in aqua remanet , si antea ad ebullitionem usque ea fuerit calefacta atque refrigerata deinceps. Num tanJem ipsum Arsenici Oxydum immutatum vel de- mum post attractum Oxygenium solvatur , num diversa solubilitas a diversa pendeat cohaesionis vi, minus huc percinere videtur. quo nonnisi pro- prietates, sensu medico forensi spectatae, traden- dac sunt Cs)* Aliud (j) 1. c p. 228. (a) Dolco adducereme neglexisse , quae Kla pro th de so- luLilitate hac sub conditione invenit. C3) Diversas theorias proposuerunt F isch e r , Schweig- gers Jouni.Vd. VI. p. 53i. ibid 1812. p. i55, — Link, 1. c. p. 274. — D ii 1 k , J. Preus^. Pharma]:, YA. I. p. 97. <]£. Kichtcr, 1. c. p. 668. seqq. ^ Biume, Diss. de Ar- I M E D I C A. 79 Aliud argumentum , idque non minoris mo- menti sistit oxydi nostri solubilitas , in fluidis prin- cipiis organicis commixtis ; illam enim inde fieri minorem , suo jam terapore animadverterat Hah- nemann (i), atque confirmavit Christison, qui grana duo Arsenici non perfecte fuisse soluta retulit, in infusione theae, cujus quantitas vascu- lum impleret et cnjus temperatura per semihoram aoo °F fuisset aequalis (2). lisdem sub conditio- nibus talis infusionis grana 100, tantum 0,5 grani partes solvere , inveni ; eandem vero cere- visiae quantitatem tantum 0,16 grani partes. Actiohe caloris (380°?} acidum Arsenicosum in vapores mutatur, quibus condensatis pulverem con- stituunt crystallinum , octaedris compositum. Haec crystalla facile prodibunt, si calor prudenter sen- simque augeatur, atque debita servetur oxydum Arsenici adhibitum inter et tubum relatio. Si carbo simul adhibeatur oxydum reducitur ipsumque me- tallum prodit. Quae agendi ratio unicum fere Arse- nici praesentis certum exhibet argumentum. Haec de nonnullis oxydi Arsenici proprietatibus chemicis, sensu medico forensi spectalis, dicta sint ; nunc videbimus de| iis , quae supersunt atque nostro scopo imprimis magni sunt momenti. Arsenico ef ratione qua in animalia agit. L. B. 1817. p. 7. seq. (1) 1. c. p. II. §. a3. C»; 1. c. p, 246. 8o CGMMENTATIO Signa chemica deutoxydi Arsenici forma solida. Primum , itaque signum , qno prae ceteris Arsenici oxydura , forma solida , dignoscitur , sistit odor pe- culiaris alliaceus , qui animadvertitur si oxydum Ar- senici carbonibus, in lamina cuprea aut e ferro confecta incandescentibus , vel Zinco fuso impona-i tur, vel ope platini lamellae flammmae admovea- tur, ex spiritu vini ortae. Cum tamen ut odor ille evolvatur, necesse sit corporum modo dictorum calorera , antequam oxydum iis fuerit inpositum , augere, facile quis perspi- ciat hunc odorem ipso oxydo non esse tribuen- dum , sed eum ortum ducere ex metallo hac ratio- ne restituto. Magnam olim huic signo tribuerunt auctores evi- dentiam. Nostro vero tempore, cum ab aliis sub- stantiis , eadem ratione tractatis , similem excitari odorem alii invenissent, ei multum fuit detrac- tiim. Sic enim de Phosphoro , acido phosphorico ejusque salibus et de Zinci pulvere, corporibus ardentibus insperso , illud probavit Flahne- mann (i),idemque deinde de charta arden- ti indicavit C h r i s t i s o n (2) eundcmque bis pe- (i) I. c. p. 217. §. 38o. (2) I. c. p. 2"7. ' M E D I C A. 8, perceperunt odorem ex decompositione corporis cu- jusdam organici , quod omni fuisset expers Arseni- co, Orfila et Vauquelin (i). Ab altera insuper parte, odor ille saepissime non percipitur, cum corpora, quae ex decomposl- tione materiae organicae, minima quantitate veneno sociatae, oriuntur, odorem illum quasi involvant, atque efficiarit, ut nullum liac ratione appareat ve* neni vestigium , prouti observationibus suis docue- runt Zittmarin et Pyl (a), atque saepius in- veni, licet parca tantum adesset principiorum orga- nicorum copia. Cum itaque varia corpora , tum anorganica , tum organica , omni veneni atomo destituta, idem interdum signum exliibeant, neque raro illud deficiat , ex minore quantitate substantiae cujusdam organicae admixta , sequitur , non magnam esse hujusfsigni efficaciam ad probandam oxydi Ar- senici praesentiam. Aliud signum constituitur macula albicante , qua tegitur lamina splendens cupro aliove metallo con- fecta , si de alia lamella ejusdem naturae sed ante calefactae Arsenicum sublimatur. Hahnemann hunc colorem semper esse al* bum contendit (s) Lidemque indicavit Orfila et alii. P 1 e n c k raaculam illam colore interdum es- se (i) Orfila, 1. c. p. 357. (2) Hahnemann, 1. c. p. 218. §, 58i. (3) 1. c. p. aai. J. 387. ENS. J» 8a C M M E N T A T I O se nigro aiitumat (i). Hunc coloreni oriri qui- dem observavi , si ad Orfilae exemplura (2) oxydnm nostrum carbonibus incandescentibus im- mittebam , atque laminam frigidam metallicam igni quamproxime admotam tenebam , ut aeris accessum quantumpote arcerem, Lamina enim si ab igne magis erat remota , macula albicante tegebatur , ex denuo exorto oxydo. Semper etiam maculam tan- tum albicantem vidi, si pro carbonibus incandes- centibus laminam metallicam substituebam. Color tamen albus itidem oritur ex Zinco , ex Antimonio , quamvis macula , quae ex Zinco oriri so- let , nullo gaudeat sapore et odore , illaque , quae ex Stibii hydrochlorate nascitur , sapore instructa sit acri et salino atque faciUime in aqua solvatur C3), quibus itaque indiciis distingui possunt hae ab il- la , quae oxydo Arsenici produci solet. Tertium , quo Arsenici oxyduni solidum dignosci- tur signum , sequenti instituto experimento appa- ret. Maieria suspecta , si oxydum sit , fluxu nigro mixta, imponitur laminae splendenti e cupro con- fectae , atqua iluxus ope adspergendi linea ducitur orbicularis circum corpus venenatum ; quo facto , prio- (i) Toxicologia , p. aya. art. 3. Cf. Hn lin cmann , ibidj (2) Arch. s;ener. d<: Bludic. 1829. Mai. Cf. Hufeland, Biblioth, i83o p. 4io. (3) Hfnke , Lehrh. %. fiSii. M E D I C A. 83 priori alia applicatur lamina , itidem e cupro com- posita, quae vero per filum e ferro ductum cum illa arctissime est jungenda, ne, laminis igni admo- tis , quaedam veneni pars nondum decomposita pej* fissuram , quae alias facile inter utramque lamellam remanet , abeat. Acidum arsenicosum decomponi- tur atque metallum ita restitutum crustam exhibet laminam tegentem eamque splendentem et Argenti co- lorem referentem (1). Monente B o s 1 c k simile phaenomenon carbo produceret (a) , cnm Doct. Beck, ex sententia clarissim i M a c-N i v e n , eandem etiam oxydum Zinci exserere actionem contendat (3). Saepius tamen repetito, cum solo Carbone , experimento , similem colorem atque splendorem argenieum excitare mihi non contigit. Monentibus Sartorio et Mon« h e i m i crusta , quae Arsenico producitur , ab illa , quam Hydrargyrum excitat, ita difFerret, ut illiuS color Argento magis esset siniilis , hujus vero ma* gis ad caeruleuro accederet chalybis colorem. In- super autem macula , quae Hydrargyro oritur , ca- loris ope facile dispareret , relicta Cupri superficie aspera , quorum contrarium obtineret , si Arsenico ei (1) D ii 1 k , 1, c. 108. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 701. — Christison,!. c, p. 258* — Sartoriusu. Mon- h e i m , 1. c. p. 65, (2) Edinb. med,and. surgic» Journ. V. 172. Cf. C h r i s^ t i s o n , ibid. (3) Medical Jurisprudence , 4i2. Cf. Christisonj ibid. F 2 84 COMMENTATIO ea efficeretur. Interdum tamen licet Arsenicum adhi- buisfem , superficiem Cupri foraminulis inaequalem factam vidi , quod ex nimis aucto , quo usus tue" ram, caloris gradu forsan explicari posset , dum et ab altera parte , Hydrargyro adhibito , supcrficies interdum cernebatur laevis. Caeterum contra illius signi valorem Chris- t i s o n adducit , oxydi granum nnum requiri ne experimentum optabili careat eventu (i), At mo- nendum , D ii 1 k i u m vigesimam grani partem hac ratione detegisse (a) , atque me semel crustam me- moratam vidisse , quamquam -^^ grani tantum ad- hibueram , quapropter illud indicium , quamvis ra- rius adhiberi soleat , non prorsus esse rejiciendum mihi videtur. Fluxu omisso, idem experimentum et in ipsius metalli examine valere, quisque intelligat. Aliud tandera tum oxydi tum metalli indicium peti solet ex actione , quam exserunt in solutio- nem Sulphatis cupreo-ammoniacalis. Ipsumenim Ar- senici raetallum , attrahendo Oxygenium , oxydum for- mat, quodsi jam ab initio adsit, statim illud cum Cupri dentoxydo jungitur, atque hujus arseniitem efFormat , tanquara pulverem colore viridescente tinctum , destructo antea caeruleo , qui in solutione cernebatur, colore (3). Ex- (O I. c. p. 258. Ca) 1. c. (3) H e n k e , 1. c. $. eSy. Criilison, 1. c. M E D I C A. 85 Experimentum illud inprirais valere videtur , si minima adsit veneni copia , quae ad priora expe- rimenta instituenda liaud sufficit. Oriebatur enim hinc, in superficie Cupri solutionis , pellicula splendens et memorato colore praedita , quamvis T§o ct y§5 tantum grani oxydi albi usus fuissem. S. 6. Restitutio metalli. Vernm ut veneficium argumentis probetur , con- ditioni hodiernae Chemiae analyticae adaequatis , requiritur ut medicus forensis ipsum metallum re- stituat atque hujus ope probet corporis cujusdam Arsenicalis praesentiam. Si itaque ex ipso oxydo metallum exhiberi de« beat, adhibeatur tubus vitreus ab una parte clausus, cujus autem partis diameter octavam pol- licis partera non excedat (i). a Si autem metus sit, ne oxydum materiem orga- nicam habeat admixtam vel si ipsum Sulphure- tum ad instituendum experiraentum inserviat , expe- dit , ut tubi pars reliqua angustior in globulum ex- tendatur (2). Ad (1) Beraelius, 1. c. p.__446. (3) Ibid. p. 449. 86 COMMENTATIO. Ad sejungendum ipsum a metallo Oxygenium , ad- hibetur vulgo carbo recenter candefactus , vcl fluxus niger Subcarbonate Potassae et carbone com- positus (i). Ille convenit , si parca tantum adsit acidi arsenicosi quantitas , quae tubo immittatur atque carbonis frustulo tecta , flammae spiritus vini , tali ratione exponetur , ut primum incan- descat carbonis frustukim , deinde vero oxydum , quod carbonio Oxygenium tunc tradit , dum metal- lum illi tubi regioni apparet applicatum , quae flam- mae fuit proxima. Major si sit veneni quantitas, fliixus. niger ante cum oxydo mixtus ad reductionem , iisdem obser- vatis cautelis, inservire potest, Praetulimus autera prae fluxu , fpsum carbonem , imprimis in minore veneni quantitate, cum illius ope omne metallum restitui non videatur , sed Potassio fluxus pro parte maneat sociatum. Chris- tison enim , ex acidi arsenicosi granis a, fluxus ope tantum 0,635 grani partes metalli restituit , dimidiam itaque circiter partem metalli, quod tali oxydi copia contineri solet , cum granum 1,607 exspectari potuissent (2). Ipse ex eadem oxydi quan- (l) Praeparatur ille fluxus ex 2 vel 2, partibus Tartratis Potassae acidulae(Cremor enim Tartari continct TartrasCal- cis ,) 1 parti Witratis Potassae mixtis et in crucibulo ruboro incaiidescente decompositis, Thcnard , l, c. Tom. II. y. 44. Qi) C h r i t t i s a n , ibid. M E D I C A.. 8? quantitate, carbonis ope 1,30 grani partrs iiictaiU reducere potui. Orfila ad nietalli restitutionem commendat car» bonis et Potassae volumina oxydo Arsenici aequa- lia ^i). Cum carbone vero olei tantillum indicat Doct. Bostock (2), quibus tamen methodis illa cedere non videtur, quara exhibui, quaeque a plu- rimis adhiberi solet. Accurate , quantum potui , exposita via , juxta quam acidum ad metallum optime reducitur , vide- biraus quaenara requiratur illius copia , ad excitan- dam crustam satis perspicuam , et quaenam deinde sint signa , quibus haec ab omnibus aliis simili fere ratione productis dignosci possit , ut tandera efficacissimum hanc methodum praebere veneni sig- num, inde sequatur. Hahnemann suo tempore retulit oxydi grana 8 — 10 requiri, ut debita ratione instituatur experi- mentum memoratum (3). Blacli autem unum jara oxydi granum hac ratione detegit (4) , atque /5 , irao j§^ granum se invenisse testatur C h r i s- t i s o n (5; , cum B e r z e I i u s ^^ grani partera , uc (i^ 1. c. p. 363. (2) Ibid. p. 364. (3) 1. c. p. 235. §. 5g5, (4_) Lections on Chimistry , II. 43o. Cf. C li r i s l i- s o n , 1. 1. p. 24S. (61 Edinb. medic. and surg. Journ, XX I[. SaS. ■— • Edinb. medico im chirurgic. Traus II. agS, Cf. C h i- i s-t t i s o n , 1. c. p. 243. seq. 88 C M M E N T A T I O iit crusta oriatur distlncta metallica , sufRcere tra- dat , ipsumque semel hanc produxisse , ex acidi arsenicosi quantitate , quam acutissimis suis instru- mentis determinare non amplius potuisset (i). In- fra tamen -/^ , ^^ et ^ grani partem oxydi nostri descendere non potui, ut distincte crustam vide» rem ; quae tamen quantitas , quae ad hunc sco- pum indigebam magna , ex dexteritatis meae exi- guitate explicari debet. Neque his jure quis objicere possit , crustam ta- lem, qualem imprimis Berzelius obtinuit, eam- que tenuissimam , imo instrumentis vix definien- dam indicium exhibere non posse, nec validissi» nium argumentum , quo probari posset Arsenici praesentia , modo secum reputaverit acutissimorum ope instrumentorum , millesimam grani partem ac- curate posse ponderari , atque laminara auream mi- nimam , tenuissimaraque (bladgoud^ sufRcere , ut ip- sius hujus metalli appareant proprietates , tum phy- sicae, tum chemicae a nullo negandae. Requiritur, itaque utrite cognoscaraus proprie- tates crustae arsenicalis, imprimis diagnosticas, Illius facies externae quae tubi interiori respon- det , splendore gaudet chalybis politi , colore vero magis obscuro. Intus , si oculo nudo observatur , splendorem vel indicat crystallinum ferro fracto simi- lem , imprimis si majore quantitate crusta sit obvia ; vel (^) C h r i s t i s o n , I. c. p. aSo. seq. M E D I C A. 89 vel minore quantitate , splendore praedita est atque co- lore ex albo griseo , quam vis hac conditione, si sub mi- croscopio conspiciatur , splendorem omnino exhibeat. Quibus signis crusta metallica difFert ab ea , quae carbone aliquando producitur , cum hujus pars in- terna massam sistat pulverulentam atque colore fusco imbutam , omnique splendore a parte inter- na destitutam. NuUum corpus praeter Arsenicum notis illis videtur instructum. Insuper illa signa, quae antea exposuimus, crustae indolem arsenica- lem ulterius , si opus sit , confirmare possunt , quor- sura et spectat illius mutatio in oxydum Arsenici, ope calore sensim aucti , quo in tubo oriuntur crys- talla octaedrica oculosaepe nudo vel simplici lente in- structo conspicua. Christison haec crystalla pro- duci vidit quamvis crustae metallicae pondus ^ gra- ni non superaret (i) illaque lentis ope mihi con- spicere contigit crusia licet /5 grani haud exceden- te. Requiritur autem ut partim vitrum ante oxy- di sublimationem minime incandescat, quia facile sic oritur oxydi ipsiusque vitri combinatio al- ba et opaca , partim vero , ut tubi superficies in- terna fluxu non sit tecta, cum hujus alcali facile cura oxydo sese jungat , atque magis minusve ex- perimenti eventum turbaret ; qua propter mihi vi- detur , in ipsius metalli restitutione carbonis frus- tulum prae fluxu esse laudandum. §.7. (1) Christison, I. c. p. 255. 90 COMMENTATIO §• 7- Signa Chemica deutoxydi Arsenici, Forina liquida. ' Duplici modo Arsenicum solutum detegi potest: vel per reagentia fluida , vel oxydi ad metallum re- ductione. De illis nunc, de hac autem postea videbimus. Magna sedulitate eximii in arte nostra viri col- ligere conati sunt , et ulterius indagare signa , quibus Arsenicum detegi posset; inter quae haud minorem occupare videntur locum, ea quae appa- rent, si solutio arsenicalis, corporum diversorum reagentium ope exploratur. Hydrogeniujn Sulphuratum, Omnium primum in censum venit Hydrogenium sulphuratum , cujus solutionem aquosam commen- davit Hahnemann (i), deinde R o 1 o f f. Pfaff et JSger, Proustium secuti, ad ejus praepa- rationem laudaverunt Sulphuretum Ferri et acidum muriaticum , cum si ex praescriptione Hahne- m a n n i reagens producitur (2) , acidum tartari- cum , (i) 1. c. p. aSo. §. 4o3. (aj;.,.]. c. p. 127. $. 223. p. 236. §, 421. M E D I C A. 51 cuiii , quo scatet ille liqnor (quem probatorium dicunt), fluidum decomponeret lacteiimque illi tribueret colorem (i); praeterea tamen acidum tartaricum Sulphuretum Arsenici pro parte solvere videtur. D ti 1 k autem Bisschofet Christi- son prae solutione, ipsius gazis adhibitionem indicant, quia inde neque veneni solutio diluitur, neque imminuitur reagentis efficacia (a). Hanc me- thodum prae illa, qua usus est Wendland (3), laudandam esse mihi videtur, cum ex adhibitione Hydrosulphatis Ammoniae (Ammonium hydrosul- phuratum) Arsenici siilphurati praecipitatum pro parte solvatur in Ammonia, si haec non perfecte fuerit saturata , vel et facile ipsum reagens praeceps eat unacumacido, cujusadditio ut reagensactionem suam exserat requiritur, corpusque formet magis minusve flavum , liquore licet Arsenico destituto. Optime itaque in hujus reagentis usu convenire videtur gaz, ex Sulphureto Ferri et acido fulphu* rico diluto utrisque puris ortum , atque per so- lu- Ci) Pfaff, neues nord. Archiv , 1807. Bd. 1. Sf. I. — J a g e r , Diss. de effectihus Arsenici in varios organis- mos etc. , Berol. 1808. in Gehlen, Journ.f. d. Chem. Phys. u. Mineral., 1808. Bd. VI, p, 3oo. (2) Diilk, Berl. Jahrb, der Pharm., Bd. XXVUI. p. aoo. R ijc h t e r , 1. c. p. 693. B i s s c h o f , in Bran~ des Archiv , Bd. XVII. p. aSg. Christisou, 1. c. p. a6o. (3) A u g u s t i n's , Archiv d. Sfaafs Arzneik. , Bd. II. St, J. p. 58. Cf. R i c h t c r , 1. c. p. 695. 91 COMMENTATIO lutionem arsenicalera per quoddam temporis spa- tium transmissum. Ante vero destruatur liquoris investigandi natura acida per Potassam causticam , alcalina vero acidi acetici ope (i), acidumque car- bonicum si liquor contineat (quod ex eflFerves- centia exorta, si parcae liquoris copiae acidum additum fuerit patebit) , per ebullitionem expeilatur, ne ob triplicem hanc causam Sulphuretum totum quantum , vel pro parte maneat solutum. Ipfum etiam interdum reagens , si majore quantitate fuerit adhibitum , liberae praecipitati formationi impedimentum sistit , imprimis si venenum valde sit dilutum. Vitium tamen illud expulsione gazis per ebuUitionem evitari debet. Hisce igitur cautionibus observatis , oritur in oxydi Arsenici solutione color ex flavo citri- nus (i2), ejusdemque coloris praecipitatum , si per aliquot tempus fluidum sibi fuerit relictum. Cujus praecipitati ortus facile explicatur , ex Hy- dro- (l) Cum nullum hocce acidum in Sulphnretum Arsenici exserat actionem id speciatim indicavi. Si forte nimis mag- na acidi hydrochlorici copia , quod ab aliis laudatur , so- lutioni fuisset adjecta , cum Sulphureto Arsenici simul Sulphur praeceps dejiceretur , quod tamen ab illo sejungi denuo potest Ammoniac addilione , qua tantum Sulphuretum Bolvitur atque, Ammonia acidi ope deinceps saturata, ite- rum separari et explorari potest. Cf. Orfiia, Legons de Med. leg., Tom I. p. lii. Ca) Deftcit euim ruboris vestigium , quod in colore arau.-. siaco ccrnilur. M E D I C A. 93 drogenio acidi hydrosulphurici Oxygenio Arsenici sociato, atqne ex Sulphure una cum Arsenica Sulphuretum constiruente. Cum autem Sulphu- retum illud lente vasis fundum petere soleat, li- quor per aliquot tempus quieti est tradendus , quia alias, filtratione nimis celeriter instituta, ipsum illud corpus venenatum per chartam facile trans- iret ejusque copiam redderet minorem. Quod ut irapediatur, chaitam ante filtrationem institutam aquae ope humectare convenit. Hydrogenium illud sulphuratum inter efficacissi- ma oxydi Arsenici reagentia collocari meretur, tum propter summam illius sensibilitatem , qua minimam Arsenici particulam indicare valet, tum propter facilem praecipitati ab aliis diagnosin. Quoad primam monendum est, Jagerum Ar- senici ^ grani in 60,000 aquae partibus solu- tam , ope liquoris probatorii Hahnemanni de- tegisse. Per solutionem vero gazis, ex sulphu- reto Ferri et acido muriatico extricati , colorem flavum ortum vidit j^ grani in ratione i : 50 , 000 soluta, imo velud 1:100,000, qua tamen rela- tione Sulphuretum praeceps non amplius ibat (i). Congruunt haec cum observatis Pfaffii, qui unara Arsenici partem in 60,000 aquae, gazis ope detegit, quamvis illud in 46,584 aquae tan- tum Ct) G e Ii ] c n , 1. c. p. 3oi. 94 C xM M E N T A T I O tntn inveniri posse antea statuisset (i), atque hanc proportionem ad laoo reduxerit deinceps (2}. Bucholz et Christison ^^5^, Childern vero 5,^ Arsenlci solutam detexerunt (3). Wit- ting ope Ammonii liydrosulphurati , a Wend- lando laudati, j^]^ in solutione invenit (4). Brandes autemet E beling yiggrani in 100,000, ^i^ in 200,000 atque, 24 horis elapsis , in 300,000 et 400,000 aquae dilutam, quamvis aqua hydrosul- phurata usi fuissent, indicatam observaverunt (5). Ipse gazis ope -^ grani detegi in 50,000 et 100,000 aquae partibus, quamvis in ultima ratione praeci- pitatum per 12 horas deficeret , vekiti et si ^ grani in eadem aquae quantitate dissolvebam. Nubecula observabatur si eandem Arsenici co- piam 200 , 000 aquae partibus diluebam. Quam- vis itaque hujus reagentis sensibilitas satis sit bo- na, tamen fatendum est , illud hac ratione multo postponendum e?se aMis deinceps exponendis. Ve. (O N. N. ^rchio , Bd. I. St. I. p, 56. p. 29». Cf. G e h- 1 e n , ibid. Ql) Hatidb, d. analyt. Chemie II. Cf. Brandes, Archiu , 1828. Bd. XXV. p. 271. (3) B II c h o 1 z , in Almanack oder Taschenh, f. Schei— dekunstler, i8i4. p. 58. seq. i8i3. p. ia5. — Christi- s o n , 1. c. p. a64. Childern, uinnals of Philos. N, Sect. 1. p. i43. Cf. Brandes, ihid. (4) Uehersicht der wichtigsten Erfahrungen im Felde dur Toxicologia , Hanov. i83o. 13d. II. Cf, Richter, I. c. [). 695. (5) B r a n il c s , 1, c. p. 272. M E D I C A. 95 Verum altera ei priva est facultas, qua Sulphu- retum , quod formatur , ab omnibus aliis corporibus facile distinguatur. Sic nostrum praecipitatum dif- fert ab illo, quod acidum hydrosulphuricum in liquore, acido sulphurico, nitrico aut phosphorico imbuto excitat, atque ex Sulphuris hydrate sub- tiliter diviso componitur. Hujus enim color fere est albicans , neque Sulphur in Ammonia liquida solvitur, quemadmodum illud cum Sulphureto Ar- senici fieri, modo vidimus. DifFert insuper Sulphuretum nostrum ab illo, quod ex reagente et sale quodam Stanni deutoxy- di oritur; prouti enim vidi postremura colore fere fusco indutum est , qui Ammoniae ope in obscu- riorem mutatur. / Magna vero in initio reagentis nostri efficaciae pars detrahi videbatur Cadmio detecto , atque reagens hoc in ejus solutionem eandem exserere ac- tionem invento. Patuit tamen deinceps Cadmii Sul- phuretum tali ratione productum in Ammonia non solvi atque hac ratione ab Arsenico sulphurato distingui posse et sejungi. Quod idem confirma- tum vidi. Omne itaque Sulphuretum , Hydrogenii sulphurati ope praecipitatum , quod Arsenici Sul- phureto quidem est simile, verum ab Ammonia non solvitur Cadmio est tribuendum. Cujus prae- terea metalli cum Sulphure conjunctio colore gau- det magis ex albo flavescente, dum quoque prop- ter majus ejus pondus fundum multo celerius pe- tit. ^6 COMMENTATIO tit. Insuper confirmatum vidi , quemadmodum jam indicavit Bisscliof (i), Sulphuretum Cadmii co- lore tingi viridescente ex Ammonio sulphurato ei admixto, quamvis illud lente admodum perficia- tur atque in initio vix observari possit. Tandem Cadraii Sulphuretum ab acido hydrochlo- rico solvitur, Arsenici vero non item. Si autem Cadmii quantitas Arsenico multo esset major, Sulphuretum Arsenici cum Cadmio sulphu- rato praeceps simul dimitteretur. Qiue vero re- rum conditio rarius profecto in praxi occurrit, cum praeterea Sulphuretum Arsenici Ammoniae ope ab illo separari possit atque per acidum hydrochlo- ricum ex hac denuo sejungi. Neque reagentis laudati efficacia imminuitur prae- cipitato, quod in salia Antimonii soluta excitat atque colore arausiaco, neutiquam vero citrino, praeditum est , prouti Hahnemanus jam indica» vit (2), confirmaveruntque deinceps Christi» son (3) et Turner (4). Quamvis itaque Arsenici Sulphuretum reagenti nostro productum , ab omnibus aliis ei magis mi- nusve similibus dignosci possit atque segregari, acidum tamen arsenicicum ejusque sales solubiles eadem (1) B r a n d es , Archiv y 1826. Bd. XVII. p. a4r. Ca) 1. c. p. 24i. §. 43i. (3) 1. c. p. 265. (4) Edinh, mcdic. and surgic» Jourat XXVIII. 73« Cf. Christisou, ibid. M E D I C A. 97 eadem cum illo excitare valent phaenomena. Miil- tum de hac re, a Pfaffio primum indicata , dispu- taverunt auctores , negante eam Schumanno(i); cum B ii c h n e r statueret , in acido arsenicico , post nonnuUas demum horas , reagens nostrum excitare praecipitatum , illudque ortum ducere ex conjunc- tione acidi arsenicici et arsenicosi , vel ex actione Hydrogenii sulphurati, quod Oxygenium acidi ar- senicici sibi vindicaret (2). Sententiam autem suam experimentis deinceps comprobavit Pfaff (3), eamque confirmaverunt Orfila et Christi- fon. Magnam tamen in praxi inde oriri non videtur difficultatem , cum et acidum arsenicicum ejusdemque sales ad veneficium instituendum rarius adhiberi soleant et alia dentur signa deinccps exponenda, quorum ope acidum arsenicicum ab arsenicoso facile discerni possit. Nec memoratu digna esse videtur differentia , qua reagens nostrum indicabat venenum, si prin- cipia vel animalia vel vegetabilia ei erant admixta. Si enim leviorem coloris varietatem excipias , secun- dum diversorum liquorum colorem diversam, idem semper oriebatur praecipitatum veluti in infusione theae, (1) S c h w e i g g e r's JV. Journ. iSaS. B l. XIII. p. 358. ^a) Toxicologie , 2' Aufl. p. 4o3. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 694. (3) S c h w e i g g e r , 1. c. Bi. XV. p. 99. et B r a n- des, Archiv , 1826. Bd. XVIII. p. jgtj. seq. ENS. G 98 C O M M E N T A T 1 O theae, cofFeae decocto , in vino, lacte, carnis decocto , eodemqiie allii aliarumque plantariim , usui diaetetico inservientiiim , quos liquores omnes Arsenico intoxicaveram. Omnes quas adduximus , si conjungantur virtu- tes, iis certo efficitur, reagens nostrum esse effi- cacissimum atque , prouti deinceps patebit , reliquis longe praeferendum. §. 8. Sulplias Cupro-Animoniacale. Solutionis Cupri in Ammonia usum ad nostrum vScopum jam laudavit Haluiemann (i), eamque deinceps adiiibuit cl. Diilli (a). Alii autem , ex- perimentis moti , praetulerunt Cuprum nostrum sul- pliurico -ammoniatum , quod ex sulphate Cupri Ammoniae ope decomposito , atque praecipitato in ea denuo soluto, conficitur. Sal ille in solutione acidi arsenicosi dimittit ar- iiCniitem Cupri , colore flavo viridescente veluti her- baceo tinctum. Acidum enim sulphuricum Ammo- niae sociatur , acidumque arsenicosum cum Cupri deutoxydo Arseniitem format , modo dicto colore instructum. Hah- (i) 1. c. p. i5. 5- 29. p. 236. §. 422. C2) Cf. B r a n d e s , I. c. j>. 7,73. M E D I C A. 99 Hahnemann tamquam reactionis terminum statuit Arsenicum , 5000 aquae partibus solui tum (i); Jager vero detegit yjg grani in 50,000 j y^ in 60,000 et loojcoo aquae partibus dilu- tam (2) , quibuscum conveniunt observata F i- fcheri (3). Pfaff vero ^ tantum grani iii 20,000 aquae invenire potuit C4), deinde tamenj fe detexisse venenam 100,000 aquae dihuum retu- lit (5). Witting idem retulit de 66,880 aquae partibus (6). Brandes autem j^ grani in 1000^ ^o et j^ in 50,000 et 100,000 aquae partibus dilutam statim indicari vidit. Tardius color fue- rat mutatus, si 5555 grani pars in 200,000 atque s.loo iii 250,000 aquae fuisset diluta, praecipita- tum post duodecim demum horas erat formaturai Solita phaenomena fere deficiebant , cum -^^ , ^oi et y~o graiii pars in 300,000 , 400,000 et 500,000 aquae esset soluta. Hac in relatione terminus re- aciionts statui posse ei videbatur (7). Ego statint inveni ^ grani partem oxydi Arsenicl in 20,000 et (j) 1. c. p. a45. §. 438. (3) Gehlen, 1. c. Bd. VI. p. 3ob (3) 'JDe modis jirsenici detegendit p. l6. Cf. Richterj 1. c. p. 696. — Brandes, Archiv, 1828. Bd. XXV. p. 273. (4) N. N. uirclup. , Bd. 1. St. I. p. 50. - Cf. G e h 1 e ri 1. c. (5) 6 r a u d e s , I. 0. (6) Ibid. (7) Ibid. Cr 2 loo C O M M E N T A T I O ei 100,000 aquae partibus. Post aliquot minuta in 200,000 et 300,000. Color statim erat herba- ceus ejusdemque coloris praecipitatum. Idem in- veni quum ,^5 grani partern 50,000 aquae dilue- bam. Post semihoram praecipitatum oriebatur, si venenum 150,000, post septem vero horas, si 300,000 et 400,000 aquae illud esset dilutum , quamvis in ultima venenum inter et aquam ratio- ne praecipitati color viridis , quodammodo fuerit caerulescens. Statim fere praecipitatum exortum observavi , si ^^ grani 200,000 aquae esset so- luta. Nonnullis vero horae munitis elapsis , quum 400,000 et 500,000 aquae partes adhibueram , prae- cipitato licet ad caeruleum vergente. Cum si ^^ grani in 400,000 aquae partibus dissolvissem , co- lor viridescens statim omnino oriretur , praeci- pitatum autem nubeculae instar fundum difficillime peteret. Quam itaque venenum inter et aquam relationem terminum statuo , quo Arsenicum hujus reagentis opc indicari potest. Dolendum igitur , cum hocce reagens quoad sen- silitatem priori longe praestet , eadem tamen fide illud non esse dignum , cum diversa dentur cor- pora , quae partim varia ratione praecipitati co- lorem modificare vel ejiis formationem prorsus impedire valeant, partim vero, Arsenico licet defi- ciente, eadem pcr reagens praebeant phaeijomena. Solvunt enim praecipitatum acidum nitricum , sulphuricum er nniriaticum ; acidum acericum , ci- tri- M E D I C A. 101 tricum et tartaricum ; ab altera parte inter alcalia speciatim Ammonia. Potassa non nisi quantitate majore. Omnia tamen haec saturari possunt. Prae- cipitatura et ab hydrochlorate , nitrate et sulphate Ammoniae solvi refert Hiinefeld (i). Eadem vero reagens nostrum exserit phaenorae- na in allii decoctum veneno intoxicatum vel eo destitutum , quod Gieseclce, jam invenit (2)« Idem praererea locum habet in infusione theae. Interdum autem nuUum in hac infusione veneno inquinata oriri praecipitatum monent Roloff (3) et Orfila (4). Verum quum satis magnam rea- gentis partem adhibueram , numquam praecipitatum non formari vidl. In vino Arsenico intoxicato praecipitatum non deficit, quamvis illud interdum si acidum adsit, solvatur. Auctore Roloffio praecipitatum non formaretur in liquore gelatinoso et carnis decocto Arsenico venenatis, vel, si orl- retur , diu maneret suspensum (5). At vero mo- nerc debeo, rae numquam praecipitati formationem, ejusdomque secessum impedita observasse, cum carnis decoctum adhiberem et aquosam Ichtyocol- lae solutionem Arsenico sohito mixtam, Tan- (i) Horn's Archiv. f. med. Erfahr., 1829. Jul. Aug^ p. 620. (2) Brandes, Archif., 1826. Bd. XVIH. p. igS. (3) G e h 1 e n , 1. c. , 1806. Bd. II. p. 67I. (4) 1. c. p. 364. (5) B ii c h o 1 2 , Tasschenb. , i8l4. p. 58. loa C O xM M E N T A T I O Tandem Berzelii sententiam confirmatam vidi, pum siatueret , cofFeae nondum ustae decoctum Po- tassa immixtum eadem ratione reagenti mutari ac si ipsum venenum adesset (i). Ammoniam loco Potassae sumtam eadem gaudere facultate, insuper mihi patuit. Quibus omnibus efficitur , prudenter cum liocce reagente esse agendum illudque mi- nus esse laudandum quam Hydrogenium sulphu» ^•atum (2). Nitras Argenti Ammoniacale. H u m e , deinde Marcet et Roget pro rea- gente indicaverunt nitras Argenti. H u m e solutioni arsenicali addidit Potassam causticam (3) , cujus au- (i) J ahrcsbericJit iiber die Fortschritte der physischen jyisseiischaften, ubers. von G m e 1 i n , Jahr^. III, Tiib» 1824. Cf. Sartoriiis und M o n h e i m , 1. c. p. 66» (2) Quamvis B o s t o c k testetur : he has no hesitation in giving it as his opinion , that the most conue— nient the most delicate and the most decisipe pro- cess , is the one in which the green pracipitate is formed hy the addition of the sulphate of Copper ; cnjus ope Ar- senicum dctegit , quod j J^g solutionis partem eflBceret ! Ex the Edinb, rned, and surgic, Journ. V- 170 and 1^4. in Lond. med. chirurgic, Transactions , Vol. II. p. i5g, [third edit.) (3) Philosophic. Magaz. f. May 1809. ^^' Lond, med. chirurgic, Transact, ibitl. M E D I C A. 103 autem loco hi adhibiierunc Anniioniam liquidai.i una cum solutione nitratis liquori venenaio giit- tatim admiscendam (i). Diilk aliam agendi ra- tionem secutus est (2). Eodem modo praeparari potest ac iilud de quo modo vidimus , modo pro acido sulphurico sub- stituatur nitricum, Guttatim liquori suspecto adjicitur, quo facto,si Arsenici oxydum adsit, arseniis Argenti oritur co- lore flavo splendente imbutum. Acidum enim ni- tricum cum Ammonia efFormat nitratem , atque acido arsenicoso Argenti oxydo sociato producit arse- niitem Argenti,ad cujusautem formationem necesse est , ut liquoris natura acida vel alcalina neutra reddatur , Potassae vel acidi acetici ope , cum alioquin et in acido et in alcali libere praesenti* bus solveretur arseniis productum. Monentibus Marceto et Rogeto Arseni- cum detegitur 25 , 000 et 50 , 000 aquae partibus solutum, Majore aquae copia color fit caerules- cens , idemque adhuc cernitur , quamvis Arsenici oxydum ^js^oos tantum efficiat sohitionis par- teni (1) Lond. med, chirurg. Transact. ■, Vol. II. p. 167. seq. (a) Berl. Jahrb, der Pharm, , I5d. XXIU. p, 2i3. D. Preuss. Pharmak. ubers. u. erlaiit. , I3d. 1. p. 167. Cf. B r a n d e s , Archiv. , 1828, Bd. XXV. p. 274. et R i c h-» t e r , 1. c. p. 698. 104 C M M E N T A T I O. teni Ci). Idem de 150,000 aquae partibiis , ar- seniitis Ammoniae unara solutam tenentibiis , mo- nuit Wi 1 1 i n g C2). R 1 f f et S c Ii u 1 z e indi- cant 200,000 aquae partes (3). Auctore Bran- d e s i o praecipiiatum oriretur albicans Arsenico icoo aquae partibus diluto. Si vero ^— in 50,000 jo55 in 100,000 et 5~o in 200,000 aquae par- tibus esset soluta, praecipitatum produceretur cae- ruleum , flavescentem deinde assumens colorem. Imo, nonnuUis diebus post reagentis additionem elapsis, Arsenicum indicatum fuisset , quamquam —gg tantum grani pars in 500 , 000 aquae fuerat contenta. Eadem phaenomena invenerunt cum ar- seniite Ammoniae (4). Ipse statim praecipitatum vidi formatum , quum Arsenici oxydi j^^ grani in 50,000 aquae partibus dissolveram. Quando vero solvebam ^g^o grani in 100,000 aquae color in initio erat caerulescens , deinde tamen flavus; cae- ruleus tamen si Arsenici ^^q^ grani et 200,000 aquae partes sumseram. Verum, si infra hanc quan- titatem Arsenicum adhibebam , ejusque —^^ grani in (i) Lond. medico chirurgic, Transact. , Vol. II. p. 169. (^3) I. c. p. 34. Cf. K i c h t e r , 1. c. p. 698. — H e y- felder in Hecker's Litter. Annal, , i83i, Bd. XXI. p. 398. (3) R o 1 o f f , in Tassohenh. , I. If p, 133, — S c h u 1~ 2 c , Reagentien , p, 396. Cf. Braudcs, J. c. (4} B r a n d e s, ibid. M E D l C 'A. 105 in aqiiae partibiis aoo , 000 solvebam , non araplius apparebat color flavus , quamqiiam ille minime deficiebat , si 100,000 tantum aquae partibus usus fuissem, qua itaque relatione reactionis terminus statui debere mihi videtur, Monendum tamen est , sales acidi muriatici , phos- pliorici , sulpliurici eundem fere per reagens nos- trum producere efFectum , quamvis murias , phos- phas et sulphas Argenti , quae oriuntur , secus ac arseniis Argenti in acido acetico non solvantur (1). Verum in muriate et phosphate Sodae minime prae- cipitatum flavum , omnino autem album excitare potui. Eodem tamen experimento cum sulphate Sodae instituto , simile producebatur ac in solutione arsenicali praecipitatum , In acido acetico non so- lubile. Quidquid sit, pluriraum interestut hi sales ab arseniite Argenti accurate separentur. Itaque liquore ante saturato addatur reagens nos- trum , donec non amplius emittatur arseniis Ar- genti. Praecipitatum separatur , aquae destillatae ope eluitur atque acido acetico miscetur agitaturque , qua agendi ratione solum arseniis Argenti solviiur, aliis Argenti salibus , muriate , phosphate et sul« phate superstitibus atque ab arseniiti Argenti se- junctis. Hujus solutio acida saturatur per Ammo- niam , qua prodibit arseniis Argenti , colore pul- cherrimo indutum. Prius tamen quam instituamus ex- (0 S a r t o r i u s und M o n n h e i m , 1. c. p. 35. io6 COMMENTATIO experimentum delineatum , necesse est , ut pars li- quoris per acidum aceticum exploretur. Hoc enim immisso , si efFervescentia oriatur , acidum carboni- cum ebuUitione expellendum est , ne fimul cum ar- seniite oriatur Carbonas Argenti itidem inacido ace- tico solubile atque lianc ob causam analysin tur- bans. Expedit insuper , ut parcajiquoris quantitas Barytae ope exploretur, ut pateat num sulplias quoddam fuerit solutum. Quodsi accidit , liquo- rem ante nitratis Argenti additionem evaporare opor- tetjcum sulplias Argenti in 87 aquae partibus sol- vi notnm sit. Hanc methodum , quam indicaverunt Sartorius et Monnlieim Ci)> quum solutioni arsenicali de industria solutiones salinas supra memoratas addi- deram , ab omni parte vidi confirmatam , illamque prae illa esse praeferendam a Marceto lauda- tam (a) , mihi quidem visum fuit. Similem fere agendi rationem ad separandum sal culinare com- mendavit Patriclc Forbes (3), aliam Doct. P a- r i s si phosphas quoddam adsit (4). Verum praeter quos enumeravimus sales, etiam ac- CO 1. c. r- 49. seq. (a) Medico chirurg. Transacl» of LoncU Vol. VI. p. 663. (third edit.) (3) Edinb. mudic. and surgic. Journ. 32. Oct. i83o. Cf. C h r i s t is o n , 1. c. p. 367. et Hufeland,£/- bliof. i83o. Bd. LXIV. p. 4io. ^4) Cf. R i c h t e r , 1. c. p.697. i i\J E D i C A. iof acida quaedam impedimentum sistunt adhibitioni hujus reagentis. Acidum enim aceticum , imprimis vero nicricum (^i) tartaricumque , Ammonia ejusdem- que nitras etiamsi neuter. Acidum nitricum , quo arseniis Argenti statim solvitur , simul tamen et niedium exhibet , cujus ope illud a muriate Argend dignoscitur, cum hoc in acido illo non solvatur. Praeterea tamen arseniitis Argenti color flavus, quemadmodum Ma r ce t jam invenit Ca) , in nigrum uunquam mutatur. Reliqua vero illa acida pru- denter saturari possunt. Quamvis igitur in fluidis , quae praeier Arsenicum inorganica tantum conti- nent principia , solita phaenomena nonnullis obser- vatis cautionibus , rarius deficiant , alia tamen ra- tione ea cernuntur , si principia organica liquori in- vestigando contineantur , etsi forsan non tam di- versa ea , quam quidem a nonnullis perhibetur auc toribus. Sic auctore Roloffio, reagens nos- trum nullum in Arsenicum exsereret actionem , si gelatina adesset (3). Verum fatere debeo , me in carnis decocto et Ichyocollae solutione, quae ante Arsenici oxydo intoxicata fuerant, semper solitum excitasse praecipitatum , illudque celerrime. Defi- ciente autem Arsenico, praecipitatum quidem pro- ducebatur , sed colore albo instructura. Ea- dem (1) Mar ce t , 1. c. (2) 1. c. Vol. III, p. 344- (thiid edit.) (3} Tasschunb. i8i5. p. 126, io8 COMMENTATIO dera ratione praecipitatum oriri album , inallii decoc» to venenato multis visum fuit ; illud tamen valde est diversum ab eo, quod oritur,si deficiat Arse- nicum , quemadmodum jam monuit Doct. G i e- s e c k e (a). Hoc in casu nempe colore gaudet in- tense arausicao , quem tamen Arsenici ope produ- ci nunquam equidem observavi. Venenum , quan- do in infusione theae erat solutum vulgare excita- bat praecipitatum. In vino autem colore griseo rubescente erat instructum , neque eo multum di- verso ab illo , quem vinum producit Arsenico non scatens. Monente W i 1 1 i n g i o reagens nostrum in decocto Petroselini praecipitatum cieret ex flavo albicans, flavo autem obscuro colore in Allii cepae de- docto Arsenico mixto, flavo citrino in Petroselini decocto allii mixto, colore tandem flavo profun- diore in infusione seminum coffeae (i). Ex praegressis igitur efRciendum esse videtur , ni- tras Argenti ammoniacale, quo ad sensibiliraiem , Hy- drogenio sulphurato longe esse praeferendum ; hoc vero illo praevalere in indicando certius Arsenico , absque erroribus in nitratis reactione interdum etsi non frequenter observatis. .^. lO. (i) Brandes, Archiv. 1826. Bd, XVII I. p. 193. (2) 1. c. p. 36. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 693. M E D l C A. IP9 lo. Nitras Argenti. Nitratis Argenti simplicis solutionem alii, veluti Htnk (i), Orfila (a) et Heyfelder (3) laudant. Inde in Arsenici solutione momento citius oriri praecipitatum , indicant Orfila et Heyfel- der (4). Christison taraen in oxydi Arsenici solutione , quamvis concentrata , nubeculam tan- tum caerulescentem nasci contendit , neutiquam autem praecipitatum (5). Witting autem oriri quidem praecipitatum , sed colore caeruleo imbu- tum annotavit (6). Itaque hanc rem in experlmentum vocavi , inveni- que hujus salis solutionem indicare Arsenici oxy- dum solutum forraatione praecipitati flavi, simul vero eam longe minore gaudere in indicando vene- no sensibilitate, quara nitras Argenti amraoniacale, et in longe minore aquae copia colorem flavum jam mutari in caeruleum. Quod ad ejus enim sen- silitatera attinet, animadvertendum habeo ^^ et ■^ gra- (1) C h r 1 s t i s o n , I. c, p, 268. (2) 1. c. p. 36o, (3)Heeker's Litter. Annal. i83i. Bd. XXI. p. 398. (4) Ihid. (5) 1. c. p. 269. C6) Hecker's Litter, Arinal, I. c. iio COMMENTATIO grani partem Arsenici, hoc reagente indicari looo et 2,500 aquae partibus dilutam ; colorem autem fieri caeruleum et nullum amplius oriri praecipita- tum , quum ~oo grani in 25,000 aqua partibus dissolveram. Minori liuic, quam liabet efficacitati addendum insuperest, similia fere vel eadem prorsus phaeno- mena ex illius adhibitione excitari , in theae infu- sione , carnis , allii , aliorumque vegetabilium de- cocto , vino et gelatinasoluta , omnibus iis et vene- natis et nullo penitus Arsenico inquinatis. Haea utique sufficere videntur ut pateat , parcam tantum huic reagenti tribui debere utilitatem. Chameleon minerale. Chameleon minerale tamquam reagens S c h u 1- zio fuit cognitaim (i). Ex acido arsenicoso il- lius colorem rubrum in iiavum mutari indicavit Fourcroy (2), illudque deinceps laudavit Fi- s c h e r (3) , qui tamen postea , loco solutionis , ipso pulvere usus fuit (4). Hu- Ci) C r e 1 I , Die neueste Entdeckungen in d, Chim. Bd. I. p. i43, Cf. R i c h t e r , I. c. p. 699) (2) I. c. Tom. V. p. 189. (l^aris an. 9. (3) De modis Arsenici detegendi , Vratisl. i8i3. Cf. R I c li t e r , 1. c. p. 699. (4) Ueber die Chcniische Rtagenz. p. I06. (l3l6-) Cf, R i c I1 t e r , 1. c. p. jc 700. M E D I C A. 111 Hujus salis igitur solutio ab acido arsenicoso colore flavo tingitur eodemque colore solvitur pul- visi. Pfaff illius ope venenum detegit 100,000 (1), W i 1 1 i n g vero 733*760 aquae partibus dilutura (c}. Colorem oriri viridem deinde flavum oxydo in 10,000 aquae partibus soluto animadvertit F i- sclier (3). Henkenkamp tamen et B ii c h 1 z lchthyo- coUae folutionem et carnis decoctum fine Arse- nico eundem cum illo producere effectum retule- runt C4). Contra ejus ufum monuit Schra- d e r Cs) 9 atque acidum nitricum , gelatinam et glu- len animale eandem cum illo absque veneno excita- re mutationem testatur Roloff (6). Idem locum haberet auctore Tesschier cum panis decocto, infusione et decocto furfurum tritici , mellis so- lutione aquosa, vino albo et carnis decocto C7)» illudque de allii decocto docuit Gisecke C^). Tar- (i) Handb. der analyt. Chemie , Bd. II, p. 382. Cf. R i c h t e r , ibid. (2) 1. c. Cf. R i c h t e r , Ibid. (3) 1. c. ibid. (4) Tasschenb. 18 14. p. 58. seq. (5) Deutsch. Jahrb. der Pharm, 1816. Bd. I, p. i48, Cf. R i c h t e r , ibid. (6) S c h w e i g e r's Journ. Bd. VII. p. 423. (7) Journal de Fharm, Juillet 1817. Cf. Orfila, 1. c. p. 062. (8) Brandes, Archiv , 1S26. Bd. XVI II. p. igS, 112 C O M M E N T A T I O Tartaruspraetereaemeticus, sulphas et rauriasFerri, nitras et acetas Plumbi , eadem ac Arsenici oxydum excitarent , monente R i c h t e r o , phaenomena (i). Observavi tamen hujus corporis salini solutionem ex Tartaro emetico soluto separare praecipitatum fere fuscum,ex sulphate Ferri pulchre rubrum , ex mu- riate Ferri profunde flavum atque ex acetate Plum- bi ex fusco flavescens. Quod tamen non impedit quo minus, si reputemus errores, qui facile infu- per nascantur, in examine fluidorum organicorum reagens illud rejiciamns. §. 12. AquaCalcis. Hahnemann aquam Calcis adhibuit (2) ut et Jager (3). Producit in solutione arsenicali colorem album ejusdemque coloris praecipitatum. IUius ope jager detegit /5 grani in 3000 at- que ^ in 2000 aquae (4) Pfaff si venenum 3000 (5) , W i 1 1 i n g s i 2400 aquae partibus fuis- set solutum. In ultinia relatione ad restituendum me- (i) Richter , 1. c. (2) 1. c. p. 335. 5. 420. (5) I. c. p. 299. (4) Ibid. C5) Handb. Bd. II. p. 384. Cf. Rich ter, .1 c. M E D I C A. ni metallum, praecipitatum adhuc inservire potuisset(0, Ipse statim praecipitatum formari observavi , quura ^ Arsenici grani partem in 2000 aquae dissolve- ram. Idem accidebat ^§5 grani parte in 4000 aquae soluta; verum nubecula tantum oriebatur, si y§^ grani in 2000 aquae partibus solvissem , deliciente et illa , quum in 4500 aquae pariibus oxydum ar- senicosum diluissem. Acidum autem muriaticum , nitricum et aceticuni solitam reagentis actionem impediunt. Quod autem majoris est momenti , deficit praecipitatum si sales Ammoniae, speciatim ejus murias et nitras in solu- tione arsenicali inveniantur (2) , idemque accidere per acetatem et sulphatem Ammoniae invenit Giesec- k e ; cum si carbonas et phosphas Ammoniae ades- sent praecipiratum omnino dejiceretur, sed coropo- situm illud ex phosphate et carbonat Calcis , su- perstite in solutione Ammoniae arseniite (3). Ip- so tandem acido arsenicoso solvi Arseniitem Calcis , si illud majore quantitate huic fuerit addituni ^ pridem monuit Hahnemann (4). Itaque haec omnia impediunt, quominus solita producat reagens phaenomena. Verum ab alteri par- (1) 1. c. Cf. Richtcr, ibid. (2) S cL weigger'8 Journ. BJ. XIV. p. 96. Hom'» Archiv 1829. Sept. Ocl. p. 777, — Brandes, ylrchiv ', 1826. Bd. XVIl[. p. 190. ^3} Brandes, l. c. p. 191. (4) H a h n e m a u n , I, c. ENS. M 114 C O M M E N T A T I O parte similia nascLintur pliaenomena , quamvis defi- ciat Arsenicum. Exemplo sint acidum carboni- cum , oxalicum , tartaricum , phosphorosum , phos- phoricura , horumque sales , quibus haud raro sca- tent liquores organici. Sic allii decoctum simplex eundem ac venenatnm per reagens excitare patet efFectum , fiicile explicandum , ex salibus acidi phospliorici eo contentis. Confirmatam tamen vidi W i 1 1 i n g i i sententiam , cum statueret , praecipitatum iilud secus ac arseniis Calcis Ammo- niae salibus non solvi (i) ? eaque igitur re, hoc dignosci posse ab illo. Idem reagens separare ex Tartaro emetico prae- cipitatum, indicavit Hahnemann (a) confirma- vit Witting (3) et ipse observavi. Praeterea carnis decoctum simplex vel Arsenico inquinatum , idem albumque cum aqua Calcis producit praeci- pitatum. Differentia autem erat insignis in infu- sione theae et Ichthyocollae vinoque , veneno aut omnino aut non imbutis. Cum vero reagens sensibilitate gaudeat exigua, atque in errores haud raro ducere valeat , hinc insignem illi tribuendam esse utilitatem non vide- tur j nisi reagentibus fide magis dignis Arsenico in« (IJ Scli wei gge i-'s Journ. N. R XIII. p, S^S Cf. B r a n (1 e s , I. c. [j. igj. (2) J. c. j). 24l. ^^. 4?;. (5) 1. c. p. 17, Cr. Rich t ei-. 1, c. M E D I C A. ii5 indicato, ad restituendum metallum adhiberi po^- fet. Quae diximus de aqua Calcis , eadera fere ratid- ne valent de aqua Barytae , quam ad reagenduiii laudavit Moretti (i). S- 13. Sulphas protoxydietdeutoxydi Ferri. Vestet Schallgruberad detegendum oxy- dum Arsenici laudaverunt sulphas protoxydi et deutoxydi Ferri (a), Hisce deinde usi sunt Sar- torius et Monheim ad indicandum aciduiii arsenicosum (3). Convenit , ut illorum solutiones Ammoniae ope prudenter antea saturentur , sensimque Arsenici so» lutioni addantur, ne oxydum Ferri sejungatur at^ que praecipitatum magis minusve reddat fuscum. Sulphas protoxydi ferri in solutione arsenica- li colorem producit et praecipitatum ilavum eum- qud (i) Giornale di Fisica. Schweigger, journ. Bd; IX. p. 176. W i 1 1 i n g , 1. c. p. 18. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 701. (2) TPiener litterat, Zeitung , 1817. ^o. 17, 18. Cf. R i c h t e r , ibid. H e y f e 1 d e r , ia H e c k e r's AnnaU i85i. Bd. XXI p. 399.. (5j 1. c, p, 32. teqq. H a ii6 C O M M E N r A T I O que" stramineum ; salis vero deutoxydi solutio ob- scure arausiacuni. Haec praecipitata , ab oxydis Fcrri , quae alcalium ope ex solutione salina fue- rtint sejuncta,in eo differunt, ut haec secus ac illa solvantur , auctoie jam Monhei m i o (i) , inacido acetico. Quod ad reagentium illorum sensilitatem , mo- nendum est , W i 1 1 i n g i u m praecipitatum forma- tum observasse, si venenum 4000, mutationem tantum coloris si 6000 aquae partibus illud fuis- set dilutum (2). Brandes ope sulphatis protoxy- di , grani i in 500 , ^^ in 800 et ^ arseniitis Po- tassae 1000 aquae solutam detegit , colorc vulgari praecipitatoque formato, imo etiam cum /g grani pars 3000 aquae fuisset contenta. Post duodecim autem demum horas praecipitatum fuerat orturo in liquoris 10,000 partibus , quae j~ grani partem solutam tenebant (3). Infra j§g grani partem oxy- di Arsenici 6000 aquae dilutam detegere mihi non contigit, neqiie ope salis protoxydi neque deu- toxydi. Singulari ratione S c h w e i g g e r contendit , haec rsagentia nullam ciere in acidi Arsenicosi solutione actionem (4). In- (i) 1. c. p. 32. (_a) I. c. p. i42. Cf. R i c h t e r ^ I. c. p. 702. (5) ^rcAiV. 1823. Bd. XXV. p 281. (4) E r s c h und G r ii b c v,jillgem,Ericyclopadie^u,s,iv. Tom. V. p, 427. I i M E D I C A. 117 . Inveni tandem , haec reagentia eadeai producere phaenomena in carnis decocto venenato , timi et Arsenico destitnto. Nulliim indicant venenum , si gelatina ei fuit admixta. Color praecipitati erat fuscus in allii docccto , niger in infufione theae et vino iisque vel veneno destitutis vel eo intoxi- catis, Sequitur igitur haec reagentia ulterius non esse commendanda. S« 14' C h r m a s P t a s s a e, .^ w Chromatem Potassae laudavit Cooper (1). Acidum arsenicosum , sejungendo Oxygenium ab acido chromico, forraat proioxydum Chromii cuui colore viridescente. Hujus ope Brandes di- midiam grani partem oxydi Arsenici 200 ct /5 grani 1000 aquae partibus djlutain invenit (a). Duodecim horis ab additione reagentis elapsis co- lorem nasci viridem ego vidi , quum | grani pars 900 aquae fuerat soluta. Deficiebat autem ille cum Y§o pars 2000, /o, et ^s loo^ aquae partibus fuissent contentae, Ea- (1) Sillli man'a Americ. Journ. 111. Brandes, Arckiv Bd.Y. p. 85. I3d. XXV. p. 2.6. F r o r i e p's. Notizen, 1822. Bd. II. IM". 4q. p. 275, (Ji) Arcbiv. Bd. XXV. p. 27G. n» C O M M E N T A T I Eadem ceteriim cernuntur phaenoraena in solu» tione Cupri , quamquam color viridis Ammoniae additione in caeruleum mutatur, cum mutationem illam non observarem , si acido Arsenicoso usus fuissem. Prouti de sulphatibus Ferri S c h w e i g g e r , ita W i 1 1 i n g per chromatem Potassae liquorem arse- nicalem non rautari contendit, colorem autem ori- ri viridem ex Tartaro emetico sohito (i). Pos- tremum illud confirmatura vidi. Quomodo autem prior illa Wittingii sententia explicanda sit pquidem nescio. Hujus autem reagentis utilitatem non esse mag- pam ex parva imprimis ejus sensilitate efficitur. I S« 1.5' Mercurius subliraatus corrosivus. Mercurium sublimatum corrosivura indicaverunt V e s t (a) et D u 1 k (3). Si liquori guttatim addatur, adesse Arsenicum jnde eilicitur, quod ex admixtione carbonatis Potas- sae (1) H e c k e r , Annal. i83i. Bd. XXI. p. 4oo. (2) B ii c h n e r'« Repertoriuin , VI. p. 107. Cf. B r a n- ^ i ■, 1. c. p. 278. (3) Berl. J ahrb.der Pharm, XXIII. p, 201. Cf. IJ r a n- 4 e: a , ibid. i M E D J C A. iig sae praecipitatum oriatur colore albo, Color ;ui- tem si flavus sit nimia reageiuis copia liquori fuit adjecta. Quo in casu omnia in acido acetico sunt solvenda , major liquoris venenati quantitas ad- denda , iterumque praecipitatum Potassae ope exci- tandum. Brandes hujus reagentis ope Arsenici deutoxy- di granum unum in looo, | 500 , J et jg 1000 aquae partibus soluta,detegit. {) isparucre vero re- actionis indicia cum ■^ grani 30,000 aquae partibus diliusset (i). Murias autem Aramoniae absque Arsenico idem efficit, aliaque pkira (2). Omniahaec etiam valere videnturde nitrateprotoxy- di Hydrargyri (3),cujus ope Arsenicum 1,000,000 aquae partibus solutum se detegisse refert Z i e r (4). Brandes autem reactionis terminum sratuit 555 grani partem 75,000 aquae soUuam (^5). §. 16. S 1 u t i o A m y 1 i i o d-a t a . BrugnatelH tandem reagentis instar laudavit so- (1) B r a n d e s , 1. c. (2) R i c h t e r , I. c. p. 701. (5) Ibid. (4) Diss, de investigando deutoxydo Arsenici , Ilfcidclb, 1819. Cf. Brandes, 1. c. p. 279. (5) B r a n d e s , ibid. lao e O M M E N r A T I solutionem Amyli aquosam , fodio tinctam. Amy- kmi coqiiatiir cimi aqua destillata ad debitam con- sistentlam , eique addatur lodium, donec color ap- pareat caeruleus , tandemque mixtura aqua diluatur usquedum colore cyaneo tingatur (i). Hujus solutionis color, qui ab Arsenico pri- mum fit ruber, deinde disparet prorsus. Regenera* turautem color primarius idemqu^ splendore niajore , additione parcaacidi sulphurici ab acido sulphuroso depurati. Murias Hydrargyri eadem ratione mutat reagens , verum color pristinus non restit".itur ab admixto acido sulphurico (2). Verum eadem provocant ac Arsenicum phaenome- na acidum sulphurosum , sulphuricumque Germa- norum (ab acido sulphuroso quo scatet) , Potassa , Soda, acidum hydrocyanicum , cyanuretum Hydrar- gyri , nitras protoxydi Hydrargyri , spiritus vini, Terebinthina , AUii cepae dococtum , imo ipsa aqua frigida (3). Aliis reagentibus neqnaquam neglectis , illo usi sunt Sartorius et Monnheim (4) verum proptcr parcam , qua gaudet utilitatem illud in ex- perimentum non vocavi. §•17' (1) Giornale di Fisica. Cf. S c hw e i g g e r , Journ. Bd. XX. p. 36. I. c. p. 244. seq. Ca) B r a n d e s , I, c. Bd. XVIII. p. iga. Or f i 1 i a,il)id. (3) G i e s e c Ifc e et H e c k e r iii B i° a u d e s , ibid. (4) 1. c. i>. C7. M \i 1) 1 C A. lai §• '7- M eiall i r es ti t u t i o. Secunda methodus ad detegendum Arsenicum so- lutum sistit ipsius metalli resiitutionem. Quamvis enim ex praegressis sequatur , singula reagentia , seorsum fide non esse dignissima , jure tamen sta- tui posse videtur, si omnia coveniant in indican- do veneno , hujus praesentiam omni dubio fieri majorem. Quod taraen non impedit, quo minus metalli reductio validissimum exhibeat veneni sig- num ab omnibus receptum , atque prae aliis fe- rendum , cum propter cautiones, quibus indiget haec methodus pauciores , ejusdemque efFectum celerrimum , tum propter errores , quibus minime favet, facilemque ejus instituendi rationem. Optime itaque convenire videtur ut , observatis , quas antea exhibuimus, cautelis, Hydrogenii ope sulfurati Arsenici sulfuretum producatur , illud se- paretur , exsiccetur atque caloris ope decompona- tur. Ad ultimum hunc scopum attingendum , alii utenturfluxu , alii sulfureti mutationem inarseniatem Calcis laudant, alii vero simphcem caloris usum commendant. Cum enim raonente 1> e r z el i o fluxu adhibito, Arsenici pars illius Potassio vel Sodio raaneret junc- ta, Arsenici sulferctum inarseniatem Calcismutandura in- 122 C O M M E N T A 1 I O indicavit , ilhidque deinceps decomponi^ndmn (i). Veriim huic methodo opposuit Christison, omne Arsenicum a Calce sejungi non posse , suam- que ideo agendi rationem non esse mutandam (2). Quibus computatis satius mihi visum fuit in expe- rimentum vocare viam , quam deinceps ingressus est Berzelius (3), facillim.am eam simplisissimam- que , cum praeterea omne fere Arsenicum ex ejus sulfureto secundum hanc methodum restitui posse experimentis niihi patuerit. Usus enim sum tubo ab utraque parte aperto , cujus longitudo aequebat sex pollices , diameter vero quartam pollicis partem. Huic immisi sulfuretum gazis ope productum , at» que tali ratione in tubum direxi flammam spiritu vini provocatam , ut, situ tubi inclinato , oriretur per illum aeris fluxus continuus , co tamen modo , ut sulfuretum locura occuparet, regione tubi maxi- me calefacta paululum inferiorem. Gradatim va- pores , ex sulfureto orti , condensabantur atque tu- bi faciei internae adhaerescebat pulvis crystalli- nus, qui debita ratione calefactus tn unum quasi punctum deinde congerebatur. Temperaturam deinde augens , tubura reddidi angustiorem illumque ab hac parte fusione clausi , quo facto , frustuli car- bonis et caloris ope ipsum metallum ex oxydo fa- ci- (i) Vide infra , p. i5i. seq. (2) 1. c. p. 262. seq. Ejusdem NachtrSge , p. 87. seq. (3) Cf. H ii n e f c 1 d iu H o r n'» Archiv. 1819. Jul. Aug. P- 778- M E D rC A. 12 j cile resritui. Hac ratione tandem mihi contigit majorem omnino acqiiirere Arsenici quantiratem , quam alii produxerunt fluxu adhibito , vel sulfure- to in arseniitem Calcis aut Plumlii nuitato. Refert enim Christison ex granis tribus sulfureri Ar- senici , gaze et solutione arsenicale producci , tan- tiim 0,67 grani Arsenici per fluxum se restituere potuisse (i),dumex arseniatis Cakis 1,033 grani , 0,134 ^^ ^^ grano uno arseniatis Plumbi tantum 0,20 grani Arsenici se acquisivisse testetur (2). Ipse vero ex granis tribus Arsenici sulfurati , vul- gari ratione formati , supra dicto modo exifahere potui granum 1,30; ex ejusdum granis duobns 0,90 grani, adeoque proportione paululum majore quam in primo meo experimento. Tandemque ex gra- no uno ejusdem sulfureti , 0,44 grani vel longe majorem Arsenici partem i sulfure sejungere mihi succedit. Quae omnia probant, quamvis et minus optabilem in initio obtinui eventum , longe majo- rem Arsenici partem ex sulfureto, secundum hanc B e r z e 1 i i methodum produci , quam juxta illam , qua sulfuretum in arseniatem Calcis mutatur, vel Plumbum Calcis loco substituitur. Alii autem aliam secuti sunt viam adhibuerunt- que columnam galvanicam ad restituendum Arse- nicum liquore solutum. Cum (1) Abhand, p. 362. (2) Ibid. p, 263. 124 C O M M E N T A T I O Cum enim Davy minimas metallonim particu' las Galvanismi ope detegi posse indicasset (i) , hanc methodum deinceps adhibuit Jager (2), 11- lamque commendaverunt Fischer (3), Dulk (4) et alii. Secundum Torosiewitz sequenti ratione experiraentum institnitur. In tubo vitreo, ab una parte clauso , cujus longitudo quatuor fere polli- cibus, diameter vero horum uno est aequahs, alter tubus itidem vitreus immittitur, ab una parte aper- tus ab altera vero vesicae ope clausus , cujus insu- per longitudo tres pollices aequat , diameter vero dimi- diara poHicis partem. Collocatur deinde in tubo majore lamina semicylindrica , e Zinco confecta , longitudine tubo majori aequalis , quaeque tali ratione a parte superiore sit acuminata , ut perforare possit suber , quod tubum majorem ab asre secludit, per quod- que sinnil vero transgreditur tubus angustior. Hic autem tubus itidem clauditur alio subere , antea per- forato per fihim Platini , quod usque ad tubi par- tem inferiorem , vesica clausam , immittitur , atque cum Zinci lamina cohunnae elementum constituii. Tubus nunc interior Hquore arsenicali , exterior au- (i) Philosophic. Transac,, 1807. p. i— 56. — ^nn, de Chemie et de Physiq. , 1807. Tom. LXIII. p. 172. p. 225. (2) G e h I e n , I. c Bd. VI. p. 3o3. (3) Vers. zur Bericht, u, Erweiter. der Chemie , 1816. §. l53. Cf. R i c h t e r , 1. c. p. 706. — Kufeland, Journ. Tom. LKX. St. 4. p. 106. (.4) 1. c. Ld. I. p. 1 10. Cf. R i c h t e r , I. c. j>. 707. M E D I C A. 125 autem solutione salis ammoniaci vel aqua acidulata repletur, atque fili pars superior laminae metalli- cae parti superiori jungitiir. Actione electrica in- de excitata oxydum Arsenici decomponitur, ip- sumque metallum juxta platini filum deponitur. Quod tamen, imprimis si valde sit diluta oxydi solutio, non nisi lente efficitur (1). Jiiger Arsenici oxydum , 240 aquae solutum , separare non potuit (2). Fischer J et -^o grani restitui posse testatur (3) , imo ^;^ et % grani se re- duxisse refert (4). Venenum lamen non amplius deiegit, si in aquae copia 500 majore illud fuisset solutum (5). Dulk -^a gr^ni invenit (6). Ipse tamen cum experimentum , juxta modo discriptam rationem , instituerem , nulla ratione detegere potui ^o grani deutoxydi Arsenici, 1000 aquae dilutam. Omnino tamen, si granum unum 100 aquae fuisset solutum. Magis minusve rejecerunt hanc methodum Buch- ner (7;, Pleischl (8) et Christison (9). Cum (1) Biichner, Repertorium, XXI. i. Cf. C h r i 8 t i- s o n, Nachtrage 1 p. 88. seq, (2) 1. c. Bd. VI. p. 3o3. (3) H u f e 1 a n d , 1. c. p. 106. (4) C b r i s t i s o B , 1. c. p. 8g. R i c h t e r , 1. c. p. 707. C5) Christison, ihid. (6) D ii 1 k , 1. c. (7) 1. c. p. 21. CSj Ihid. p. 443» C9) '. c. i>. 90* j/s6. C O M M E N T A T I O Cum enim longo omriino opiis sit temporis spa- tio , ne operatio careat evcntu , magnam Kquoris partem cxosmoseos ope per vesicam exire , atque in- signe inde sequi corporis delicti dispendiiun , facile intelligitur, prouti etiam semper observavi veneni indicia in liquore tubi externi, quae antea omnino deficiebant. P 1 e i s c h e 1 praeterea hanc metho» dum cedere debere illi , quam Rose retulit, pro- bavit, cum hujus ope Arsenicum restituere potue- rit , cujus nullum per Galvanismum obtinuerit in- dicium (i). Uc itaque hanc rem ulteriore indige- re examine mihi quidem non videatur. P). DEUTOXYDO ARSENICI SUBSTANTIIS OROA- NICIS, SPECIATIM VENTRICULO EJUS- QUR CONTENTIS, COMMIXTO. §. i8. Methodus Rosei et Roloffii. Prae omnibus aliis, quae hucusque adduximus, imprimis monendum est, de examine chemico ven- triculi et intestinorum horumque contentorum. -Cum enim nullum fere prostet reagens, si Hydro- genium sulphuratum forsan excipias , quod con- stantem exseret in venenum, principiis organicis coramixtum, actionem , cumque reagentia in hquo- ribus (l) 1. e. C li 1 i s t i s o n , ibid. M E D I C A. Ifl7 ribus organicis , deficiente licet Arsenico , eadem interdum excitare valeant pliaenomena, sequitiir illa huic examini minus inservire posse. Varia itaque ratione varii auctores ventriculum, intestina eonimque contenta huic examini reddere aptiora , conati sunt ; partim , ut destructa materia organica, reagentia fluida tutius adhiberi possent, imprimis vero ut ipsum restituerent metallum , tam- quam certissimum veneni signum. Verum ut hunc scopum assequerentur, nonnulli Arsenici oxydum mutarunt in arseniitem Calcis , alii in ejusdem ar- seniatem, in sulphuretum Arsenici alii, tandemque alia ratione alii processerunt. 1°. Secundum methodum Rosei ventriculus in frustula comminuatur ejusque contenta satis magna aquae destillatae copia diluantur et cum Potassae I drachmis II ad IV coquantur , in vase porcellaneo. Jusculo colato , residuum iterum coquatur , cum I dimidia aquae quantitate ante adhibita, atque co* lato , prioribus addatur. Omne Arsenicum nunc I est solutum , atque mixtura colore gaudet obscuro. Ut igitur substantia organica sejungatur, atque color ille dispareat, liquores denuo ad ebullitio- nem ducantur iisque gradatim addatur acidum ni- tricum , donec color excitetur flavus. Liquoribus per chartam transmissis , eorumque indole acidacar- bonatis Potassae ope destructa , eorum temperatura ultima vice ad ebullitionem elevatur , ut expellatur acidum carbonicum , quod a Potassa acidum nitri- cum n8 C O M M E N T A T I O cura sejiinxerat. Hoc facto, liquori tam diu adda- riir aqua Calcis ebulliens , quamdiu praecipitatum formatur , quod colligutur siccetur , atque postquam cum quarta ponderis parte carbonis fuerit raixtum decomponatur in retorta, recipiente ad illam rite adaptato , instructa. Ipse vero R o s e , cum videret Arsenici portionem hac ratione Calce retineri , in- dicavit ,residuoprioris operationis acidum boracicum purura et siccum aequali pondere raiscendura raix- luramque calori denuo exponendam. Octavam partera grani Arsenici hac ratione ex substantiis animalibus se reduxisse refert Rose (i). Huic tamen methodo objicere quis possit Ber- zelii sententiam , cum statuat arseniitera Calcis, raodo dicta ratione formatum , alcali pro parte manere solutum. Verum probavit Schweigger, ilUid tantum observari, si Amraonia ad acidi nitrici saturationem fuerit adhibita, quae nitratem produ- cendo avseniitis formationem , ut supra vidimus , (p. 113.) omnino impedir. Cum itaque Berze- lius Ammonia ad illura scopura semper usus fue- rit, fieri non potuit, quin nitras Ammoniae inde excitatus arseniitis Calcis separationem irapedire deberet (a). Cum tamen aquam Calcis exigua gaiidere in in- di- (1) Gehlen's Joiirn. , i3o6. Bd. II. p. 665. (i) Giesecke et SchweiggerinBrandes,!. c. Bd. XVllI. p. 189. M E D I C A. jj^p dicando Arsenico sensilitate, eamque bene multis erronbus esse obnoxiam antea vidimus , cuuique insuper acidum boricum , quia omnis aquae rarius sit expers , experimentum , quod cum minore sub- stantiae quantitate instituitur, facile turbet et magna cum arseniite Calcis praeceps eat materiae organicae copia , quae empyrema deinde producit niolestum, tandemque magna Arsenici pars a Calce sejungi nonpossit (p. i,,. ^eq.), sequitur hanc agendi rationem prae ceteris non esse laudandam. a . Roloff itaque aliam proposuit agendi ra- tionem. Ventricuiicontenta, separatis particulis solidis, coquantur, iisque gradatim addatur acidum nitri- cum, ad pinguedinis aliarumque substantiarum or- ganicarum separationem. Liquore per chartam transmisso Ammoniae ope acidum nitricum sature- tur atque mvestigetur , num Arsenici detegantur ves- tigia. Quibus detectis , Arsenicum sejungatur ope Hydrogenii sulphurati , atque praecipitatum elua-- tur, exsiccetur atque cum carbonate Potassae (ip.) et carbone (i p.) in retorta sublimetur, ad sejun- gendum Arsenicum metallicum. Si deficiant ventriculi contenta, ipse ventriculus secundum methodum Rosei tractetur, sed, loco aquae Calcis , Hydrogenio sulphurato utitiir R o I o f f praecipitatumque ad metalli restitutionem , modo dic- ta ratione , decomponit (i). 0) B ii c I. o J 2 , Tasschenh, , ,8i4. p. 66. ^""^ ENS. j 130 C O M M E N T A T I O Cum propter majorem, qua gaudet Hydrogenium sulphuratum , senfibilitatem et errores , quas pro- ducit pauciores, tum propter minorem principio- rum organicorum separationem simultaneam et fa- ciliorem liquoris per chartam transgressum , acldo nitrico adhibito, methodum illam esse praeferen- dam omnino mihi videtur, imprimis etiam cum ventriculus et quae continet , separatim hac me- thodo tractentur, Quoad agendi rationem vero, qua iititur Roloff in indagando veneno in ipsius ventriculi examine, monendum est, secundum eam adhiberi Potassam , mixturae ebuUienti miscendam , quae autem Potassa liquorem producit spissum et filtratu difRcilh'mum. Quamvis enim in carne,quam ope ^ granf deutoxydi Arsenici venenaveram , vene- num omnino detegere potuerim , addendum tamen est , liquorem non nisi post tres dies elapsos per chartam fuisse transmissum , atque ab admixto aci- do nitrico liquorem me acquisivisse , quoad colo- rem , Sulphureto Arsenici, liquore suspenso , om- nino simileni. 5. 19. M e t h o d u s B e r z e 1 i i et C h )• i s t i s n i. 3". Aliam methodum Berzelius fuit secutus. Coquanrur ventriculus ejusque contenta , cum aqua €t aliquoi: drachmis Potassae causticac. Liquor dein- M E D I C A. 131 deinde saturetur per acidum hydrochloricum , at- que Hydrogenii sulphurati ope praecipitatum exci- tetur. Hucusque haec Methodus illam sequitur, quam indicavit Roloff. Si praecipitatum illud non rite secedat et hujus loco tantum color flavus appareat , liquor evaporetur , quo facto , praecipita- tum exortum filtratione a liquore sejungatur et aqua eluatur. Praecipitati copia si nimis parca sit ut a filtro separari possit , illud solvitur in Am- monia, quae per evaporationem in vasculo vitreo denuo expellatur. Hoc adjumento rainima Arsenici pars indagari potest. Sulphuretum in tubum nunc immittatur, qui ante fuso nitrate Potassae est re- pletus , ut arsenias Potassae inde producatur , eoque forraato in aqua solvatur et per aquam Calcis in hujus arseniatem mutetur. Hujus calor deinde ad in- candescentiam leviorem augeatur, atque cum car- bone recens exusto misceatur in tubo, qui in an- gustum decurrit globuloque desinit, Applicetur ei tunc flamma, usque dum ille diffluere incipiat, quo facto Arsenicum elevatur atque signis antea expositis dignoscitur. Hac ratione j^ sulphureti Arsenici grani detegit Berzelius (i). Cum vero omne Arsenicum tali ratione a Calce non separetur Cp» ^22.)? nec haec agendi ratio simplex dici possit, longe raelius videtur, ut sta- tim (i) Traite da Chemie , traJ. par E s s 1 i a g e r , Tom. II. p. 448. I a 132 C O M M E N T A T I tim sulphurenim Arsenici reducatur , prouti illud an- tea fuit indicatum , aliamquc adliibeamus methodum quam nunc relaturi sumus (i). 4°. Omnibus itaque methodis expositis , magis laudanda esse videtur illa , quam C h r i s t i s o n se- cutus est. Substantia suspecta per semihoram co- quatur, eaque , si opus est, aqua ante diluatur, conscissis partibus solidis. Liquor filtretur et sub- stantia animalis per acidum aceticum sejungatur, quo facto , liquor , cujus acidum antea Potassae ope aut Ammoniae saturatum sit, exploretur per ni- tratem Argenti ammoniacalem , ut pateat num Hydro- genium sulphuratum cognitam exserere possit ac- tionem. Nitras enim ille Argenti, si praecipitatura in liquore excitet, inde sequitur, hunc a materia animali satis esse liberum atque Hydrogenium sul- phuratum tentari nunc posse (a). Si vero per ni- tratem Argenti ammoniacalem praecipitatum haud pro- ducatur , liquor ante Hydrogenii sulphurati usum sequenti ratione a principiis organicis ulterius de- puretur. Fluida enim usque ad siccitatem evapo- rentur , eorumque residuuni cum aqua destillata iteratis vicibus decoquatur, tandemque omnibus refrigeratis per chartam transmittantur. Liquori aci- (1) Eandera fere quain B e r z e l i i raethodum , magis ta- meii inplicitam , secutus est V e n n h 1 e s. Lond. Med, Ga- zelle , VIII. 8o6. Cf. C h r i s t i s o u , Abhandl. , p. 216. eqq. Ejusdera Nachtrdge , p. 9(1. (a) Abhandl. ibid. M E D I C A. 133 acidi acetici ope tribuatur natura leviter acida, per illumque nunc Hydrogenium sulphuratum transmit- tatur, Praecipitato producto, ut rite illud secedat liquor vel sibi relinquatnr , vel coquatur , vel ei admisceatur parca "liydrochloratis Ammoniae quan- titas. Sulphuretum nunc separatura colligatur, ope fluxus decomponatur ipsumque Arscnicum in oxy- dum mutetur. Crusta si sit coloris profundioris ipse tubus dilFrangatur , ejusque frustula in alio tu- bo calori exponantur (i). Observavi secundum hanc agendi rationem prin- cipia organica a liquore arsenicali omnino separari , fluidumque acquiri , quod prae illo , quod ex alia methodo producere solemus , per chartam facillime transit. Cum praeterea haec methodus magnam habeat simplicitatis et celeritatis comraendationem , eademquecumcertitudine, ac si alia fueritadhibita, corpus delicti exhibeat, dubitari nequit, ut mihi vi- detur , quin Christisoni agendi raodus , reli- quis longe praeferri raereatur, iraprimis si ad de- componendura Arsenici sulphuretura , loco fluxus ipso tantum calore et aSris Oxygenio utamur (p. 122. sq.). Hac ratione j^5 grani deutoxydiAr- senici ex carne intoxicata restituere potui. Itaque hae praecipuas sistunt, quae ad nostrum scopum laudantur, methodos. Quae praeterea com- mendatae fuerunt breviter tantum nunc indicabi- bimus. (1) 1. c. p. ayy. Ejusd, NachtrSge , p, 91, «eq. §. 20. J34 COMMENTATIO §• 20. M c t h o d u s S a r 1 r i i e t M o n h e i in i i , Orfilae, Cooperi,Philipsii, Parisii et Rappii. 5°. Varia ratione processerunt Sartorius et M o n h e i m. Hi enim liquores ventriculi intes- tinorumque coquunt cum aqua destillata vel sola vel admixto ei acido nitrico, eorumque indolera deinde reagentium fluidorum ope indagant (1). Materiam autem solidam, postquam eam decoxe- runt, deflagrant, ipsosMonheinium (a) , Smith- sonium Cs) et Berzelium (4) secuti,cum ni- tratis Potassae fusi pondere aequali. Quo facto, residuoque soluto, solutionem saturant ope acidi acetici atque tandem acidum arsenicicum, deflagra- tione praegressa ortum , per reagentia indicare co- nantur (5). Ventriculum autem et intestina eorumque inter- dum contenta cum aqua, cui vel acidum nitri- cum (l) 1. c. p. 01— 3g. (a) Schweigger, Jourti. , Bd. XVI. p. 2o3 — 2o3. (3) Annals of Philosophy , in Annales de Chem. et de Fhysiq , Tom. XXI. p. 97. (4) Jahresbericht u. d. lortschritte der Phys. Wissen- sch, iibers. von G m e 1 i n , Jalirg. III. p. loo' S a r t O- r i u 8 etc. , 1. c. p. 4o. (^Sj 1, c. p. 36. seqff. ^ M E D I C A. 135 ciim (0» vel Potassa (a) fiierit admixta , in luro- que autem casu Carbone addito, decoxerunt, et cum liquorem priorem ope Potassae , ope acidi nitrici posteriorem , saturavissent , partim solita adhibuerunt reagentia , partim vero R s e i me- thodum sunt secuti (3). naiaoq f;E ^or. Sulphuretum tandem Arsenici, quod per Hydro- geuium sulphuratum fuerat ortum , in acidum ar- senicicum sulphuricumque coramutaverunt , atque Arsenici acidum pro parte per reagentia esse exploran- dum, pro parte autem ope acetatis Plumbi in hu- jus arseniatem esse convertendum indicaverunt. Ad priorem hujus methodi partem sulphuretum Arse- nisi per aUquot tempus cum acido nitrico et hy- drochlorico coquatur, usque dum omne Arsenicum et Sulphur in eorum acida fuerint conversa. Quod num Arsenico factum sit , patebit si parca liquoris copia prius per Ammoniam saturata , cum sulpha- te deutoxydi Ferri miscetur atque praecipitatum al- bum inde provocatur. Si vero illud colore gau- deat flavo , sequitur adhiicdum adesse Arsenici oxydum in acidum nondum mutatum , eandemque tunc ebullitionem , modo dicta ratione , esse repeten- dam. Liquor tunc depuretur ab acido nitrico et muriatico superfluis , idemque a sulphurico, expe- ri- (i) 1. c. p. 44, 4S, 52, 34. (2) 1. c. p. 43, 5i. (3) 1. c, p. 60. serj. 136 C O M M E N T A T I O riinento producto. In qiiem finera fluida evapo- rentur , destillentur atque residuum usque ad levio- rem incandescentiam igni exponatur. Hoc solva- tur in aqua destillata; saturetur cum Potassa , ejusque una pars reagentiura ope exploretur; alte- ra vero , ad posteriorem methodi partem , per ace- tatera Plumbi praecipitetur, dum ex arseniatis Plum- bi praecipitati quantitate, veneni proportio tan- dem determinetur (i). Haec tanien metliodus, cuni valde sit complicata neque sensibilitate gaudeat ceteris majore, cedere debere milii videtur illi, quam commendavit Chris- tison, sensili simplicissimaque simul. 6°. Orfila sequenti ratione procedit. Si Arse- nicum ventriculi parietibns adhaeret , ille dividitur atque cum aquae pondere decies vel duodecies majore coquitur. Liquor antea per chartam trans- niissus, ope acidi hydrosulphurici et hydrochlorici examini submittitur. Si sulphuretura praeceps non eat , at tantum color flavus appareat , liquores ad ma- teriae animalis secessum coquuntur cum acido ni- trico , quod per Potassam aut ejusdem carbonatem saturatur deinceps. Liquoribus nunc additur aci- dura hydrosulphuricum et parca acidi hydrochlo* rici quantitas , quo fiet ut Arsenici sulphuretum se- paretur , quod , per filtrationem deinceps sejunctum atque per aquam elutum , Ammoniae ope solvitur , su (1) I. c p, 71. iM li D I C A. 137 superstite Sulphure , una cum sulphureto antea prae- cipitato. Sulphuretuin nostrum tandem, Ammonijl per acidum hydrochloricuni saturatil , acquiritur at- que exsiccatur. Quanam tamen ratione ex sulphu- reto ipsum restituatur metallum,non indicavit auc- lor (i). 7". Cooper simplicissima ratione Arsenicum ex substantiis organicis restituere tentavit. Materia organica, in temperatura ioo<' F. non minore, exsiccetur atque cum decima ponderis parte carbonis vel olei misceatur. Ad restituendum metallum tubus inservit ab una parte clausus et cu- jus diameter dimidium, cujus autem longitudo a sex ad novem pollices aequat. Repleatur ille cum mixtura, modo dicta ratione confecta, subere levi- ter claudatur atque flammae exponatur. Quo fac- tOjArsenicum in figuris splendentibus sublime eva- deret (2). Facile tamen quis intelligat, insignem materiae organicae nondum remotae copiam impedire, quo minus parca Arsenici quantitas, juxta hanc meiho- dum ceterum simplicissimam, detegatur. 8*. Philips substantiam organicam cum car- bone ebuUiendam indicat. Liquoris colore des- tructo, carbo coUigatur atque caloris ope metallum ex (1) 1. c. p. 4i2. seq. (2) Froriep , 1. c. 1822. Bd. II. p, 267. seq. Hecker's Annal.y i83i. Bd, XXI. p. 4c>2. 133 COMMEN rATIO MEDICA. ex illo sublimetur (i). Christison hanc me- tliodum esse rejiciendam probavit (2). 9°. Paris ex liquore organico venenato Arseni- cum separat nitratis Argenti ammoniacalis ope at- que ex arseniite Argenti exsiccato metallum redu- cit (3). IUum tamen nitratem ad hunc scopiim prae aliis non esse laudandum ex praegressis patuit (p. 102, seqq.) 10". Rap p acidum arsenicosura in acidum arseni- cicum mutandum statuit. Nitras Potassae fundatur , eique gradatim addatur substantia organica venenata ante exsiccata. Levis orietur deflagratio. Corpus prodiictum , posc refrigerium in aqua purasolvaturat- que indagetur liquor ilhs reagentibus , quae arse- niatem Potassae productum indicare valent. — Liquor coquatur cum acido nitrico , usque dum vapores rubri non amplius appareant. Liquore saturato adhibeantur reagentia acidum arsenicicum indicantia, ipsumque metaUum restituatur (4). Orfila hanc methodum laudat (5), verum Ro- s e i agendi rationem illi praeferendam esse probavit Christison (6). (1) ^nnals o/ P/iilosophy , N. S. Vll. 3i. Cf. C h r i s- t is o n , i. c. p. 279. (2) Christisou, ibid. C3) Medic. Jurisprud. , II. 253, Cf. C h r i s t i s o n , 1. c. p. 280. (4) Orfila, I. c. p. 4i5. seq. (5) lliid. (6) Christisou, ibid. CAP. C A P. III. DE ARSENIITE CUPRI EODRMQUE POTASSAE. DE ACIDO ARSENICICO ET ARSfiNIATE POTASSAE. DE SULPHURETIS ARSENICI. I. De Arseniite Cupri. XLst pulvis colore pulchro viridescente , ex acido arsenicoso et Cupri deutoxydo compositus. Arsenicum facili negotio ex eo restituitur, si in tubo antea descripto, cura carbonis frustulo flam- mae immittitur. Residuum si in acido nitrico sol- vatur , ab Ammonia colore violaceo tingitur , docu- mento Cuprum adesse. Carbone immisso in tubo elevatur pulvis crystallinus , splendens , colore albo et oxydo Arsenici formatus. Si in liquoribus organicis ille sal adsit , illi cum acido acetico calori exponantur, quo facto, arse- niis solvitur. Liquore refrigerato filtretur; per gaz acidum hydrosulphuricum praecipitatum flavum emittitur , si venenum satis magna copia adsit. In minore quantitate color flavus tantum cernitur. Prac' I40 C O M M E N T A T I O Praecipitatum illud , quod partim e sulphureti Ar- senici , partim vero Cupri formatum est ,separetur, ope aquae destillatae depuretur , atque per Ammo» niam Arsenici sulphuretum a sulphureto Cupri se- jungatur. Prius per acidum hydrochloricum ex Ammonia praeceps dimittatur, atque saepius dicta ratione decomponantur, §. 22. De Arseniite Potassae. Basin constituit solutionis mineralis Fowleri, in fine seculi proxime elapsi et in initio etiam nostri in curatione febrium intermittentium larva- tarum laudatae. Hujus solutionis guttae 80 con- tinent granum § acidi arsenicosi. Per acidum aceticum separari potest a Potassa acidum arsenicosura. Hoc detegetur ope Hydro- genii sulphurati atque e sulphureto formato ipsmn metallum reducitur. § 13- De Acido Arsenicico et Arseniate Potassae. Rarius occurrunt. Acidum arsenicicum coloris fere est expers, sapore gaudet acido. Propter aeris M E D I C A. 141 aeris hiimiditatem , quam celerrime attrahit , difflue- re solet atque non nisi difficile in crystallos re- digitur. Perquam est solubihe. Arsenias vero Potassae constat figuris crystalli- nis tetraedrico-prismaticis , pyramide terminatis. In aqua facile solvitur. Acidum arsenicicum solutum optime detegitur, si additione Potassae aut Sodae purae excitatur ho- rum arsenias. Partim enim solum acidum arse- nicicum simplici affinitate solutiones saUnas, quae ad reactionem adhibentur, decomponere non va- let , partim vero sal , quem acidum arsenicicum cum oxydo metallico solutionis reagentis producit , in ipso acido venenato solvitur. Utrumque igitur , et acidum arsenicicum et ar- senias Potassae sequenti ratione detegitur. i*. Nitras Argenti producit praecipitatum colo- re rubro lateritio , ex arseniate Argenti composi- tum (O. , B r a n- (i) Smithson indicavit , ipsum Arsenicum vel Arse» uici oxydum ope iiitratis Potassae fusi in arseniatem Potsssae convertendum atque hujus solutiouem per nitratem Argenti deiude exploraudam esse. Solutionis oxydi albi gutta , quae octogesimam partem ipsius oxydi continebat, manifesta da- bat arseuiatis Argeuti indicia , furraatione praecipitati. Lout ge minorcm tamen acidi arsenicosi copiam aliis reagenti» bus indicari jam vidimus , illudque nunc patebit de acido arseuicico. Hauc ob causam itaque melhodum illam hic tan- tnmmodo mcmoravi. Annals of Philosofhy , in Ann. do Chim, et de Pliys,^ i8aa. 'fom. XXI. p. 97» 142 COMMENTATIO Brandes distincte hujiis ope /5 grani in aquae 1000 detegit. Vcneni indicia se adhuc vidisse tradit, -^^ grani parte in 50,000, et ^^ in 100,000 et 200,000 aquae partibiis soluta (i). Ipse praecipitatnm vidi formatum /5 , ^, yi^ grani in 1000, 20,000 et 50,000 aquae partibus soluta. In ultima relatione nubecula tantum orie- batur. Post duodecim vero horas praecipitatum fundum petiit, quemadmodum etiam si xroo *in 100,000 et 200,000 erat soluta. Quum vero 2^ grani in 200,000 aquae partibus solvebara, eodem temporis spatio tantum color oriebatur cae- ruleus. Praecipitatum solvitur acidis fortioribus v. c. sulphurico, Ammonia, minime tamen Potassa. Sta- tuit Porter, acidum chromicum ejusdemque sa- les solutos eundem ac acidum arsenicicum cum ni- trate Argenti ciere efFectum, Reagens itaque reje- cit. C o o p e r vero contrarium contendit illudque omnino laudat C^)» Hanc rem itaque in experi- mentum vocavi atque inveni vix dari in utroque praecipitato differentiam , nisi color , quem in chro- matis Potassae solutione excitabat reagens , intense magis esset ruber, praecipitatumque volutnine ma- jus, (il Brandes, Archiv, IM. XXV, p. 276. (2) Silliman, Atneric» Journ. of Sciences , B. III. p 354. Cf. Froriep's Notiz, Bd. II. N«. 18. p. zyS. Sartorius und M n h <; i tn , I. c, p. 4o. M E D l C A. 143 jus , qiiam illiid , quod in arseniate Potassae cer- nebatur. 2°. Nitras oxyduli Hydrargyri praecipitatum deji- cit colpre flavescente. B ran d es invenit arsenia- tis Potassae grani i in 500 , ^ in 1000 aquae s6- lutam. Diutius reactionis signum deficiebat , si | et ^5 grani in 1000, ^^ '" 10,000 -^§0 Jn 50,000, tandemque ^ig in 100,000 aquae partibus erat so- luta (a). Ipse inveni hocce reagente praecipita- tum formari , colore albo - flavescente. Venenum detegere potui , quum ejus grani ^ in 1000 , i in £ooo , et Yo i" 5°oo aquae solvebam. Statim praecipitatum nascebatur volumine magnum. Len- tius vero illud oriebatur atque volumine mfnore , quum ^ grani 25,000 aquae partibus dilueram. Nulla fere observabantur arseniatis indicia , si ejus jig grani 50,000 atque 5^ in 100,000 aquae sol- vissem. 3". Sulphatis deutoxydi Ferri solutio praecipita- tum album excitat. Brandes sulphatis protoxy- di ope salem nostrum indagavit. Solutio i grani in 400, -^^ in 1000, ^^ in 4000 et ^l^ in 10,000 aquae partibus pro dimidia parte in corpus gelati- nosum muiabatur. Minus perspicua erant efitcta si 2I0 &rani in 2o,oco et -^ in 30,000 aquae par- tibus esset soluta(Q), Hujus reagentis ope ipse de- te- (1) 1. c. p. 280. (3) 1. c. p. 281. , 144 COMMENTATIO tegi /o grani in looo aqiiae solutani. Fere deficie- bat reactio quuni ^ ejasdem in 50,000 aquae dis- solveram. 4". Acetas cobalti praecipitatum format colore violaceo rubro tinctum. Ope Solutionis Cobalti in acido nitrico ilUud formatum vidi 55,^0» i§o>?§9 grani in 500, 1000, 5000 et 10,000 aquae parti* bus diluta. Quum vero ~ grani in 50,000 aquae erat soluta, praecipitatum diutius deficiebat, tan- demque venenum colore tantum indicatum inveni j5*og grani 100,000 aquae soluta. Minor veneni quantitas majore aquae copia soluta prorsus non in- dicatur. 5'*'. Niccolum aceticum praecipitatum excitat ex viridi albicans. Brandes illius sulpliate usus fuit. Venenum statim fuit indicatum, cum ejus grauum unum vel | in 100 et 300 aquae partibus solvisset. Prorsus fere deficiebat reactio , cum ~ grani 100 aquae diluisset(i). Ipseadliibui nitratera Niccoli. Granum unum in 100 , et -fg in 200 sta- tim detegi. Color viridescens erat si ~ grani in 500, imo si 5§o in 1000 aquae fuerat soluta. In ultima tamen relatione praecipitatura non amplius oriebatur. 6°. Praecipitatum quoi excitat acctas Uranii co- lore gaudet albo in caeruleum vergente. Sulphas Uranii solutionem venenatam turbare colore ex al- bo (i) 1. e. p. 082. M E D I C A. 145 bo flavescente indicat Brandes, qui hujus ope 7§3 grani in 10,000, j|g in 15,000 et ji^ in ao,ooo aquae solutam detegi posse animadvertit(i). Reagens illud nulla ratione mihi comparare potui, 7". Acetas Plumbi producit praecipitatum album. B r a n d e s animadvertit , veneni | grani in 500 , i in 1000 , 5% in 5000 aquae partibus solutam indi- cari. Tardius vero , si tantum ^ grani in 15,000 et j^ in 60,000 esset soluta (a). Praecipitatum al- bum volumine magnum oriri vidi , si | grani 500 , et 5*g in 5000 aquae esset soluta. Color erat al- bus in caeruleum vergens , quum /g grani in 50,000 et ^ig in 100,000 dissolverara. Elapsis vero duo- decim horis praecipitatum bene erat separatum. 8**. Acetas Zinci eundem producit in solutione arseniatis Potassae efFectum. Brandes sulphate Zinci usus fuit. Hujus additione statim oriebatur praecipitatum gelatinosum pellucidum in 100 aqiiae partibus , quae granum unum solutum tenebant. Mutatio erat uiinor si grani | in 500 , et | in £000 erat soluta. Omnia: reactionis indicia per sa- tis longum temporis spatium deficiebant , cum ^g grani in 5000 aquae esset soluta (3). Propter minorem hujus reagentis sensilitarem ilhid non ten- tavi. 9 (i) Ibid. (2) 1. c. p. 80. (3) Ibid. 277. Ens. K 146 C M M E N T A T I O 9°. Sulphas Cupri praeclpitatum formaret colore viridescente , quod itidem in Chromatis Potassae solutione fieri docuit Berzelius (i). Por- t e r eandera protulit sententiam , monetque allii et seminum CofFeae decoctum idem ac acidum Arseni- cicura excitare phaenomenon ; quod tamen auctore Coopero ab illo, quod Arsenico producitur , fa- le dignoscici possit (a) Observavi etiam satis in- signem difFerentiam incolore, quem sulphas Cu- pri in Arseniatem Potassaeejusdemquechromatera pro- duxerat. llle enim erat caerulescens , nec prouti hic pulchre viridis. Idem vidi , quum arseniatis so- luiionem, et ab altera parte allii et cofFeae decoc- tum sumseram. Verum aliter res sese habebat in ultimis hisce liquoribus decoctis veneno scatenti- bus et illo destitutis. Utroque casu idem excita- batur color isque pulchre viridis. Magna itaque huic reagenti tribuenda non videtur efiicacitas. Cum debilis praeterea oriatur tantum reactionis indiciura , veneno licet parva quantitate aquae soluto. io°. Statuit B e r z e 1 i u s nullum dari Arseni- ci sulphuretum , in quo sulphur aequivaleret oxyge- nio acidi Arsenicici ,cum hujus veneni sohitio Hy- drogenio sulphurato non decomponeretur. Hanc rem Gmelin ulterius indagavit, atque probavit Pfaff (2) Jahresbericht , u. s. u>. Jahrg, 5. p. 100. Cf. M o n- h e 1 m , I. c. p. 4o. (3) r r o r i e p , 1. c« Bd. II. 11°. 18. p. 273, M E D I C A. 147 Pfaff formari omnino, tardius licet, sulphure- tum Arsenici (i), Convenit vero si reagens illud in solutione arseniatis Potassae adhibeatur , ut haec antea acida reddatur ope acidi hydrochlorici , quo facto, gaz Hydrogenio sulphurato transmisso et deinde liquore sibi relicto sulphuretum orietur Arsenici. Haec sunt reagentia fluida. Praeterea tamen et acidum et sal caloris ope per carbonem reducun- tur , quamvis postremum illud majore indigeat ca- loris gradu quam ipsum Arsenici deutoxydum. §• 24. De Sulphuretis Arsenici. Horum unum , Auripigmentum nuncupatum , for- matur decompositionesolutionis arsenicalis ope acidi hydro-sulphurici. In natura occurrit. Constat mas- sis crystallinis irregularibus plerumque squamosis , splendentibus, colore iuteo instructis. Saepius acido arsenicoso vel Suphuri et Calci est mixtum. Componitur 38 metalli , sulphuris vero 24. Alterum Risigallum dicitur vel sulphuretum Ar- senici rubrum. Massis crystailinis in rerum natu- ra obvium est. Ejus color est aurantiacus. Con- stat ex 38 metalli atque 16 Sulphuris. In (1} Sehweiggcr, Journ, N, R, Bd. XIV. p. 96. 148 COMMENTATTO MEDICA. In aqua non solvuntur, quamquam Hahne- mann testatur Auripigraentum naturale solvi in 500 aquae partibus , artificiale vero in 600(1), De- courdemanche enim observavit , illud decom- poni lente in aqua firgida , citius in eadem ebul- liente , citissime vero in liquoribus principiis or- ganicis scatentibus. Illis in causis Hydrogenium oritur snlphuratum atque oxydum Arsenici liquo- ribus illis solubile (2). Hac ratione exph'cantur proprietates venenatae ipsius metalli in sulphureto praesentis. Utrumque est venenatura (3). Veneficium ho- rum ope institutum probetur metalli resritutione , antea dicta ratione. In principiis organicis notari debet color flavus. Sulphuretum Ammoniae ope solvi potest illudque deinde additione acidi muria- tici ex ea extricari debet, atque decomponi tan- dem. (1) I. c. p. i4. §. 32. p. i5. §. 32. (2) Journ. de Pharmacie , XIIJ. 207. Cf. C h r i s t i~ s o n , I. c. p. 386. (3) O r f i I a , I. c. p. 45o. seq, jirchiv. gener. de mgd» Par. 1829. Mnrs. k I FRANC. ARNOLDI JOHANNIS PACST. MEl). STUD. IN ACADEMIA KflE«0-T«AJECn]VA , I^ESPONSJO AD QUAESTIONfiM, A mB. FACULTATE MATH. ET PHILOS. NAT. »f ACADEMIA RHENO-rRAJECTirVA PROPOSITAM, DIE XXVI. MARTII MDCCCXXXV: Quaeri^ur uoouruta e.posit^o principn Creo^n 1. De paraudi ratione seciindnm Reichenbach ex acid« pyro-lignoso. .... pag. 2. De parandi ratione secundum Reicheubach ex pice liquida. 3. De parandi ratione secundum Reichenbach , modificata. 4. De nonnnliis , in parandi ratione Reichen- bachiana a Kriigero mutatis. , 5. De parandi ratioue secundnm Calderini. 6 De parandi ratione secundum J, £, Simon Pharmocopoeum Berolinensem, . 7. De parandi rationa , secundum Biichnerum. 8. De parandi ratione , secundum Fr. Th.H ub sch- mann, Pharmacopoeum iu pago Theurthalen prope Schaffhausen g. De paraudi ratione , secundum Gordianum (Augustae Taurinorura). . . • . 10. De parandi ratione secundum Del B u c , ex fuligine. ....... 11. De nonnullis Creosoti puri indiciis. 12. De Creosoto Educto , .tn Producto ? . 13 l3 »7 30 31 2J 25 26 CAPUT SECUNDUM. DE CHEOSOTI PROPRIETATIBUS PHYSICIS, ET VARIO EJUS USU , HINC OtlTO. . pag. 28 CA- C.WUT TERTlLiVl. 1)1-, CliliOSOTI PROPillETATIBUS CHIiMICIS , ET usinus Ex ris oriTis, §. 1. Dc Crcosoti relntiotie acl corpora simplicia , iioii nict.Tllica pag- 34 a. Dc Crco.soti reI;itione ad corpora composita , quac oriuiitur combinntione corporura uon me- tallicoruni , et" quae nullas proprietates acidi .■lut Jiascos hahent. ...... 36 3. De Crcosoti relutiane ad corpora simplicia mctallica. ........ 46 4. Dc Creosoti relatione ad bases. . . . 4^ 5. De Creosoti relatione ad Acida. . . • 5i G. Dc Creosoti reiatione ad corpora , quac oriun- !ur coml>inatione baseos cum acido , et quac .snli.t vocanlur. ....... 55 7. De Creosoti relationc ad acida et salia orgauica. 67 8. Dc Creosoti relatione ad corpora organica , quae baseos proprietates habent, et eorum sali.i. . 5t) 9. De Creosoti relatione ad corjiora , quac nequc alcalice , nec acide , icaguat. . ... 60 10. De Crcosoti relatione ad ea corpora , quibtis .singularis tel.ns colorandi coiujictit actio , quaravis ceteris notis chemicis a se invicem dilFerant Gi 11. De Crcosoli relatioiie ad producta , qaae fer- meiitatione oriuiitur. . . . . . . 64 12. De Creosoti rclatione ad producta forinenta- liDiiis , Cliemica arte mutata, .... 66 l3 De Creosoti rclationc nd producta , quae ignis VI foitiiaiitur. ....... — CAPL1T QUaRTUM. Dk CREOjnri COMPOSITIONE CHEMICA. [)ac, 61) IN- J N T R I) U C T I 0. Lireosotum , quod nomen habet a qualitate sua peculiari conservandi carnera , a verbis graecis (npiai?, 0-0)^0)) est proximum picis liquidae princi- pium, nuperrime 1832 a viro expert. Reichen- bach (1) in Germania detectura et postea diver- sis modis a variis auctoribus acquisitum. Quum igitur illud principium postrerao demum tempore acquisitum fuerit , vix esset quod de ejus historia monerem , nisi certum raihi constitisset , omnes fere substantias , ex quibus postea paratum fuerat Creosotum , praecipuas suas vires huicce principio debere ; qua re operae pretium putavi exacte indagare, quid jam veteribus de diversis substantiis , ipsi Creosoto proprietatibus suis proxi- me analogis, cognitum esset; quem scopum ut at- (1) Vid. Schweigger-Seidel Jahrluch der Chemie , Bd. 67. S. i4. B U c h n e 1 's Repertorium der Pharmacie , Cd. 44. S. i4o.. VI I N T R O J) U C T I O. atcingcrein scripra vctenim cvolvere atque recen* tiorum observationes pni viribiis colligere haud dubitavi. Neque spem ielellic eventus : etenini ex illis qiiae undique collegerani , certissimum illud mihi patuit , a remotissiniis jam inde temporibus ea- dem fere indicatione , qud hodie Creosotum , va- rias adhibitas fuisse substantias , magis minusve illud principium continentes; imo jam tempore Dioscoridis cognitum fuisse oleum , (Pisse- lacon dictum) vix ab illo diversuin , ita quidem ut ejus vires in usu therapeutico , aeque ac oeconomi- co , ubique adeo laudentur , ut ejus laudes quidem conHrmatas et cxtensas, vix autem novas additas fuisse putares. Quum autem ad ipsam rerum expositionem ac. cederem , admonitus percepi , nimis me a scopo quacstionis propositae aberraturum et mei operis partem illam , molestiis plenam , hic non posse ad- niitti. Ne autem , quae annotavcram prorsus oblivioni uadercntur, contra vero ut aliis forsitan inservire posscnt , fontes , ex quibus hausi , hisce addam , quos adeant , qui plura et illa lectu sane dignissima de haccc re velint. At vero iUud monitum pracmittendum putavi , me in citandis diversis auctoribus antea quidem laiem ordinem fuisse sccutum , qua pro regulari rerum expositionc sibi ctiam insequerentur loca ci- ta- I N T R O D U C T I O. vii tata , nunc autem breviter tantummodo varios auc- rores haud interrupto ordine esses indicatos. Videaniur : H i p p c r a t e s , in libro de nkcribin , Sect. VI. pag. '^T]> dc Morbis mtdienm , libr. I. Sect. V. pag. 605 et 632. Dioscorides, libr. I. Cap. 79 et 81. G a 1 e n u s , de facuUat. simpL med. , libr. VII. pag. 187. et 225. Oribasius, Synops. etc. libr. II. Cap. 4. 15. 22. 26 et libr. XV. pag. 505. Med. collect. libr. XII. pag. 435 etc. libr. XV. pag, 505 et 506. De vir. simpl. medic^ libr. II. p. 603. Paulus Aegineta, de re med., libr. VII. litt. II. pag, 636 et 637. P 1 i n i u s , Hist. nat libr. XIV. Cap. VI. Sect. 8. Cap. VIII. Sect. 23. Cap. XVIII. Sect. 22 et 25. Cap. XX. Sect. 25. libr. XV. Cap. VII. pag. 737. libr. XVI. Cap. X. Sect. 16, Cap. II. et Cap. XII. libr. XXIII. Cap. I. et Cap. IV. libr. XXIV. Cap. I. et VII. Hbr. XXV. Cap. V. Sect. 17. libr. XXXIV. Cap. IX. Porro inter veteres conferantur. T h e p h r a s t u s , C o 1 u m e 1 1 a , M y r e p- s u s , jV] a r c e 1 1 u s , aliique. — Inter recentiores potissimum. Walleras, iu /kt. phys. med. Jcad. CiQSi. Lfop. iVat. C'//-. ViA. IX. paj;'. 244. VIII 1 N T R O D U C T I O. J o a n n e s A ni b r o s i ii s B e u r c r i , Examen chcm. picis liquidae etc. Confer. etiam , quae inveniuntur in Kccueil p^riodi- que de Med. de chir. et de pharm. Tom. I. Octob. 1754- pag. 286. et Tora. VII. et VIII. In Collect, Berol. etc. Vol. III. pag. 296. Vol. XX. pag. 2 et 158. Vol. XXIL pag. 123. B e r k 1 e y , qui speciali libro de pice liquida egit , quem secuti snnt Lautivellius, R.osen- stein, Ramspeck, Lind, Ellis aliique. F. J. Voltelen, in Fharm, umvers/Vnit. II. §. 238. A. F. Hecker, in /^rzneimitielkhre ^ II. pag, 223. Erfurt 1815. CAPUT PRIMUM. DE VARIA CRKOSOTI PARANDI RATIONB. S. I* De parandi ratione secundum Reichenbach ex acido pyro • lignoso* In acido pyro-lignoso, calefacto, in vasis la* pideis sive vitreis parato , solvitur quantitas sul- phatis sodae efflorescentis maxima. Quod, ex Reichenbachii sententia, optime fit temperatura 70° — 80° Thermometri centigradi , sed ^^^Therm. cent. secundum Gay-Lus-ac. Post breve tempus , dummodo sufficiens sulphatis sodae quantitas adhi- bita sit , oleum separatur brunneum , adhuc cali" dum a hquido condensato separandum , quia refri- geratione increscit gravitate specifica , et liquor in fiindo remanens , crystallisatione siilphatis sodae, densitate decrescit , quo oleum fundum peteret. Haec l^ABST. A a C O M M E N T A T I O Haec olei separatio haberi potest sequela majoris densitatis , quam acidum liquidum solutione sul- pliatis sodae acquisivit. Oleum , sic acquisitum , per biduum aeris minoris tempcraturae contactui exponatur, quo excuiitur supernatans acidum pyro- lignosum , quod a reliquo liquido separandum est. In fundo formantur plura crystalla sulphatis sodae, quae percolando per linteum sunr separanda. Ole- um misceatur tamdiu cum carbonate potassae , quam- diu effervescentia oriatur. Hinc formatur lixivium (salinum) acetatis potassae , quod separandum est. Condensatus vero liquor oleosus aquA destilletur. Haec operatio optime instituitur in retorta vitrea cum ventre valde inflato (i;. Hoc destillatum est oleum pellucidum flavesccns , qiiod aeris contactui expositum brunneum accipit colorem et opacum fit. Misceatur hoc oleum cum acido phosphorico valde diluto , tum vero bene concutiatur haec mis- cela , et aliquamdiu sibi relinquatur, Separetur dein liquor acidus ab cleo , et repetatur haec operatio cum acido phosphorico valdediluto, eoque rccentcr parato. Nunc lotio liquoris oleosi insti- tuatur cum aqua pura , donec non amplius acide reagat, et admisceatur tantum acidi phosphorici valde diluti , quantum olei adsit. Bene haec mis- cela concutiatur atque dein destilletur, ita quidem , ut aqua transiens identidem in retortam rejiciatur. In (i Cf. Buchner, Repert. i854. N°. 14«. pag. 275. C H E M I C A. i In recipiente continetur oleum , nullo fere colorg indutum , sub aqixi , quae dein separetur. Oleum vero solvatur in lixivio potassae causiicae 1,12 ponderis specifici i6°,67 (Areometri Baumeani).- Si nunc talis solutio aliquamdiu sibi relinquatur^ oritur liquor supernatans , quem Eupion nuncupa- runt(i). Separatur hoc, et in vase aperto calefiat solutio fere usque ad punctum ebullitionis , qud oxygenium aeris absorbetur a principio quodam oxydabili, quod continetur oleo, nec tamen oleuni afiicit, quaradiu istud adsit. Hac encheiresi iUud principium oxydabile simul separatur. Miscelae , nunc nigro - brunnei coloris, adjiciatur acidum sul- phuricum dilutum , usdue dum omne oleum sepa- ratum sit, quod tum, calidum adhuc , a formato sulphate potassae separetur. Destillatione rursus hoc oleum amittit colorem , dummodo prudentef caveas, ne destiUetur usque ad residui siccitatem , neque vapores ad parietes calidas retortae conden- sentur ; a qua vaporum condensatione etiara irt omni sequenti destillatione cavendum est. So- n) Vid. de Eupione: S ch-weigg er-Se jd el Jourm Bd. LXII. pag. 161. Annales de Chemie ^ phys, etc, Tom. L. pag. C(j. Erdmann und Sc h wei gge r-Sei d e I , Journat fur pract, Chemie , Bd. I. pag. iS-2l. Bd. I. p-ig. 254; Bd. I. pag. 377-396. Sch wei gge r-Sei d el J.ihrl/.i83i, Bd. ll.Cap. a; i832. Bd. VI Cap. 2. p. 5i8-320. tlQclmef Repert, fur die Pharmacie , Bd. L. 1 Ablli. p.i20-ii9. F e c h n « r , Repert, der Org, Chemicf , I. »078. A 2 4 C O M iM E N T A T 1 O Solutio in lixivio potassae caiisticae , calefactio in contactu aeris atmospherici , refrigeratio , decom- positio ope acidi sulphurici diluti , separatio et rectificatio tamdiu iterentur , usque dum oleum , admixto lixivio potassae causticae , pellucidum mane- at, et, calefactum , non aliumj nisi rubescentem accipiat colorem. Misceatur porro oleum cum parva quantitate potassae causticae concentratae, tanti la- men , quil miscela tanquam alcali reagat. Haec autem destilletur, quanidiu oleum pellucide et sine ullo colore transeat. Oleum nunc pellucidum ite- rum rectificetur ope lampadis alcoholici. Postquam vero transierit aqua , (cujus rei indici- um est cessans pulsatio) teniperatura augearur et mutetur recipiens; quod bene observandum est. — Colligatur nunc oleum , quamdiu pellucidum et nullo colore transeat. Finita hac operatione accura- te , fere 1,5 proc. partes Creosoti paratae sunt. !^^ 2. De parandi ratione sccuvdum Reiclienbach, cx pice liquida» Pix liquida, (in vasis terreis praeparanda , ne scilicct salia ferri contineat) plerumque constat ex aqua , acido acetico , acido hydro-cyani- co , acido stearico , nonnuUis substantiis colo- ran- C H E M I C A. S rantibus, ammonia , eiipio , parrafiino (i) > P"^a- maro (a), pittacalio (3), Creosoto, substantia qiiadam oxygenium fortiter attrahente , et nonnuUis partim cognitis partim incognitis principiis. Cum vero Creosotum purum sit coUigendum , ceterae substantiae separandae sunt. Reichenbacii docet roethodum sequentem : Destilletur pix liquida , donec reslduum , in re- torta remanens, acccperit post refrigerationem du- ritiem plcis navalis sive sutoriae. Hac operatione a pice liquida 55 p. c. partes separantur; scilicet: 40 p. c. picis sutoriae partes remanent in recorta, et 15 p. c. fluidi aquosi par- tes in recipiente inveniuntur. Hae 40 partes con- tinent pro maxima parte parraffinum , et acidi ace- tici partem. Quodsi autem pix liquida animah's fuerit adhibira, cholestcrinum (4) et naphthali- num [1) Vid. de Farraffino: Annales de Chemie et de JPhys. Tom. XXX. p. 69, L. p. 392, LV. p. 217 , 392-396. Sch weigger-S e idel , N. Jahrh, der Chemie , I. p. ayS- 391, VII. p.4, VIII. p. 228-234; 239, 24o. Erd.- mann u. S ch weigg er-S eide i , Journah Cap. I. p. lyS- 178. Journal de Pharmacie , i834. p. 5l. (1) Vid. de Picamaro : S c,h w e i g g e r-S e i d e I , Neues Jahrb. der Chemie y Tom. VII. p 274-376, VIII. p.35i- 367. B ii c h n e r , Repert.fur die Pharmacie , Tom. XL VI. p. 169-173, L. p. li6, 117. f3)jVid. de Pillacaiio : S c h wei gg e r-S ei d e 1 , Neuet Jahrb, der Chemie , Tom.yiH. p. l~S, Biichuer, Ra pert. fur die Pharmacie , Tom. XLVIII. p 120-124. (4) Vid. de Choleslerino : Beitrnge sur nahern Kenninisi den C O M M E N T A T I nura (i) in illa inveniuntur. Diversae iteili nunc sunt 15 p» c partes fluidi aquosi, quae<, adhibita pice liquida vegetali, acido acetico scafent, quae autem, si haec sit aniraalis vel ex lithanthracibus parata, salia ammoniacalia soluta continent. Qua distellatione finita, 45 p. c. partes olei acquisiti in recipiente, in aqul secedunt in duas partes , quarum altera aquil specifice gravior , altera specifice levior est. Separatim destillentur , quae operatio tamdiu repetatur , donec nulhi amplius pbservetur separatio. Oleum , quod aquae super- natat, pro maxima parte ex eupio constans amo- veatur (ex operatione) , dum oleum , quod in aqua fundum petit , quippephirimum ex Creosoto con* stans , sequenti modo depuretur. Primum oleum neutralisetur carbonate potassae, qiia operatione formatur lixivium (salinum) , quod separandum est. Oleum vero iterum distelletur, eadem cautione adhibita, quam in praeparatione ex acido pyro- lignoso adhibendam esse diximus. Primum transiens destillatum subinde aquae su- pernatat , quod igitur , phirimum scilicet eupii con- 4er trokkene Destillation organischer Korper. S c h w c i g- gerSeiclei, N. Jahrb% der Chcmie u. Phrsikf Tom. II. p. a75-5o4. (2) Viil. de Nnphtiialino : ScliweiggerSeidel, Jiihrb. cler Chemie n. Physik , i85o. Tom. II. p. 456-460. i83j. Tom. I. p. 175.196. i852. Tom. VI. p. 75-78. io4- loS. Tjm. VIK. p. 223-234. aSS-a-ig. Geiger, Handb, dsr Pharmacii: , 4!c Aull. p. 3ii. C H E M I C A. 7 continens , separandum est. Illiid aiitem , quod in aqu^ fundura petit , bene concutiatur cum ea quan- titate acidi phosphorici valde diluti , ut semper acidum phosphoricum praevaleat. Lotio deinde instituatur cum aqua depurata ; et , post lotionem repetitam oleum distelletur cum par- va qiiantitate acidi phosphorici diluti. Haec ope- ratio non solum inservit ad separandara ammoniam , sed etiara ad decomponendam ejus cum aliis acidis, acido carbonico debilioribus, conjunctionem. — • Cum vero semper aliqua acetatis potassae et phos- phatis ammoniae quantitas remaneat in Creosoto, quae lotione non separari potest, destillatione haec separatur; quae operatio ita instituatur, ut sinuil ex Creosoto expellatur parrafRnura. Optime hoc fit destillatione cura aqua calida , qua distellatione simul Creosotum lubenter ab eupio separari vi- detur, Praestat citius quam serius huic dcstillatioiii finem imponere, quia liquor in retorta pro ma- xima parte ex parraffino constat; cholesterinum etiam et naphthalinum, si quae adsint , simul re- manent. Utveroomnino purum acquiratur Creosotum, iteranda est destillatio. Tum hene observandum , sulficientem aquae quantitatem adesse , atque aci- dum phosphoricura praevalere; hoc enim artificio impeditur, quominus acetas potassae aut phosphas ammoniae calore decomponatu.r , quod hiscc sahbus pron 8 C O M M E N T A T I propriiim est (i). Aqua , quae hac destillations in recipientem transierit, identidem in rerortam injiciatur prudenter, ne niniis Creosoti, hac in aqua soluii , amittatur. Creosotum, hoc modo acquisitum , utnuncab eupio et principio quodam , oxygenium avide ab- sorbente, nec minus ab aqua separetur, solvatur in lixivio potassae causticae 1,12 pond. spec. (16". 7 Areometri Baumeani). Miscela sic primum lactea redditur, cum dein in superlicie solutionis oleum separatur, constans ex parva Creosoti cum eupio quantitate , et iterum in lixivio potassae causticae 1 , 12 pond. spec. solvendum. Oleum , hinc in superficie separatum , pro raaxima parte ex eupio constans , rejiciatur ; solutio vero cum prae- cedenti solutione colligatur. Iteratis solutionibus in lixivio potasae causticae 1,12 pond spec. , his calefactis in vase aperto , oxydatur principium illud , quod absorbet oxyge- nium , cujus indicium est valde brunneus color. Post aliquod tempus miscela decomponatur roagna acidi sulphurici diluti quantitate ; quo opificio potassa relinquit Creosotum et substantiam co- loratam ; haec autem separentiir, adhuc calida. Ut autem liberentur a partibus salinis admixtis, lotio cum aqufi pura requiritur. Aqua dein , quanrum pos- (i) Vid. Orfila, Elemens de Chcmie , II. pag. .'ig. I. pag. 463. C H E iM 1 C A. 9 posslt , separetur ; tum destillatio instituatur in retorta vitrea tubulata , cui adjungatur recipiens vitreus. Etiamsi omnis cautio adhibeatur , vehemens tamen pulsatio locum habet, ad quod incomraodum amovendum ex Reichenbachii sententia nihil juvat, nisi usus vitrearum retortarum magnae formae , et ignis lenis, balneo arenae adhibito , etiarasi et haec pulsationem parum debiiitant (i). Pulsatio illa, cum sequela sit magnae difFerentiae punctorum, quibus haec liquida ebulliunt, multum diminuetur, si punctum ebuUiiionis aquae, Cre- osoto admixtae, adjicienda substantia quadam in- nocud elevetur. Ilaec operatio bene mihi cessit, admiscenda aliqua quantitate sulphatis sodae efflo- rescentis Creosoto, aquara continenti, miscell deinde bene concutienda , et tandem destillanda ; in qujl destillatione nulla fere pulsatio oriebatur. Cessat pulsatio , quam primum omnis aqua transierit ; novo nunc recipiente adhibito et tem- peraturjl elevat^, destillatio celerrime progrediatur. Operatio cum lixivio potassae causticae, acido sulphurico , aqua pura &c. ter quaterve iteranda est; scilicet, usquedum Creosotum, lixivio po- tassae causticae i,ia pond. spec, mixtum, solvatur sine mutatione , atque solutio calefacta rubescenti- brunneum colorem accipiat , qualis Creosoti puri pro- (i) Vid. Schweigger-Seidel, N. Jahrb. der Chemie- u. Physik , Tom. VII. p. 67. lo COMMENTATIO proprietas est. Quodsi dubium sit, num vesti- gia adsint principii oxydabilis, indicium sitsulphas peroxydi ferri , quod principii illius praesentiam indicat, si nigrescens, — ejusque absentiam , si rubro-brunneum praecipitatum producat. Cum vero Creosoto, hoc modo acquisito , plerumque inesse soleat parva acidi quantitas , ne» cesse requiritur , docente Reictienbachio, ut in Creosoto parva lixivii potassae causticae quan- titas solvatur ; quo facto , destillatio instituatur in vitrea retorta (lampas alcoholica hic imprimis adhi- beatur). Ne tamen haec destillatio nimis diu pro- trahatur, quum Creosotum, non nisi aqud mixtum in recipiente colligendum sit. Ad hanc aquam separandam iteretur destillatio , et tam diu mutetur recipiens , donec non amphus vapores aquosi in ejus collo oriantur. Colligatur nunc Creosotum transiens , quod, praecedentibus bene observatis , purum est. Cum Creosoti puri, liac methodo collecti, quantitas parva, et ipsa praeparandi raethodus per- difficilis sit nimiique pretii , multi faciliorem prae- parandi Creosoti methodum excogitare studue- runt, propter frequentem ejus usura , inprimis in medicina. Ipse adeo Reichenbach breviorem jam usurpabat methodum parandi Creosoti, usui medico destinati, quam taraen apud nullum aucto- rem descriptam inveni (r). Hanc vero relinquere et (i) Schwei gge r-Seidel, iV./a/i/-6. Tom.VlII. p.^og. C H E M I C A. 11 ct ad priorem reverti coactus est Reichenbach , postquam usus C r e o s o t i , breviori iila methodo parati, apud aegrotantem emesin violentam excita- verat (i). Paratum erat impurum hocce Creoso- tum ex pice liquida, quae ex ligno fagino parata erat. NuUum tamen exemplum unquara occurric ejus^ dem efFectus emetici, ubi Creosotum impurum , ex pinorum speciebus paratum , fuerit adhibitum (a)» Sic etiam Creosoto, ea ratione praeparato , quam methodi , deinceps a nobis exponendae, praecipi- unt , emeticum illud non contineri , experientia do- cuic (3). §. 3. De parandi ratione secundum Reichen- bach, modificata. Methodus liaecce invenitur apud Miguet (4) atque est modificatio Reichenbachianae metho- di, (1)1.1. (a) Vid. Biichner, ReperU fiir die Pharmacie , Tom. XLVII. p. 277. (3) Observandum est picem liquidam aut acidum pyroligno- suum semper paranda esse in vasis iictiiibus , ne scilicet in sint salia osydi ferri Vid, Scbweigger-Seidel, N. Jahrb. Tom. LVHI p. 18. (4) Conf. E. M i g u c t , Recherches Chim, et Med. sur le Creosote eic. p. 18. V O^^enAoti^ Annalesder Chemik undPhysik, TomXXVIU. Cap. i. la C O M M E N T A T I O di , modo enarratae. Vel sic tamen non est bre- vior illa , de qua siipra diximus, Absolvitur au- tem hisce: Destilletur pix liquida , cx ligno parata, in ferrea retorta , usque dum residuum densitatem acceperit picis navalis vel sutoriae. Oleum transiens destil- letur in retorta vitrea. Primum Iiac in destillatione transiens oleum , cum specifice levius sit aqua , ideo separetur, quia parum Creosoti continet. Deinceps transiens oleum specifice gravius est aqua, et multo majorem Creosoti quantitatem continet. Postremum lioc oleum saturetur carbonate potassae, quo opificio formatur acetas potassae , dum acidum carbonicum excutitur, cujus rei indiciura est oriens effervescentia. Separatur, quae ita forraatur acetas potassae, et rursus desiilletur oleum , unde eadem separatio existit. Oleum in aqua fundum petens , concuiiatur cum lixivio potassae causticae, i,i<> pond. spec. Oleum , hoc opificio separatum , est Eupion , quod item separeriir. Solutio autem alca- lina in aperto vase calefacta, hinc brunneum colo- rem accipit , quia principium oxydabile absorbet aeris oxygenium. Haec solutio nunc brunnea facta, decomponatur 'ope acidi sulphurici diUiti. Sic impurum Creoso- tum separatur, quod rnrsus destilletur cum parva potassae causticae quantitate. Destillatio vero tum iniermittatur , quum vapores Creosoti haud am- plius sufficicnti quantitate iranseant, ctiamsi retorta UiUl- C H E M I C A. 13 multum adhuc olei continere videatur, cum hoc fere nil nisi picamarum esse solet» Oleum , in recipiente sic acquisitum , solvatur in lixivio potasae causiicae 1,12 pond. spec. Rema- nens satis magna eupii nondum soluti quantitas rursus est separanda. Calefiat solutio in contactu aeris , et iteretur decompositio ope acidi snlphurici dihiti. Dein destilletur oleum separatum cum aqua, quo opificio iterum picamari quid in retorta rema- net. Aquae autem admisceatur parva acidi phos- phorici quantitas , ut liberetur oleum ab ammonia. Sequitur tertia solutio in lixivio potassse causticae, quil, dummodo praecedentes operationes bene sint institutae, haud amplius eupion separatur. Nunc destilletur cum aqud. Aqua , satis magna quanti- tate transiens , separetur , mutato recipiente. Ut vero Creosotum ab omni aqu^ liberetur vapores Creosoti per tubum , repletum chlorureto calcii, transeant. Quodsi vero contra eupion separetur , vel brunneum acciperet colorem , operatio iteranda est cum potassa caustica et acido sulphurico, — Creosotum, tali modo acquisitum , non quidem chemice est pnrum, sed tamen usui medico aptissi- mum. Ad Creosotum hocce chemice purum ac- quirendum etiamnunc destillatio cum aqua est in- stituenda, dein Creosotum transiens per se des- tillandum , dum vapores Creoso ti hac in destilla- tione per chloruretum calcii transeant. Optime pos- trcma hac destillation^ lampas alcoholica adhiheatur, qua 14 COMMENTATIO qua facilius in eum locum afFerri possit calor, quo Creosotum continetur. §• 4- De nonmillis^ in parandi ratione Reichen- bacliiana a Kriigero mutatis. Inter eos, qui praeparando Creosoto operam fecerunt , habetur etiam Kriiger, pharmacopoeus Rostochiensis. Hic Reichenbachianam me- thodum studuit faciliorem reddere, et quidem hoc opificio (i): Prima destillatione ex pice liquida, e ligno parata , separabat primum destillatum , et solummodo partem postremo transeumtera in se- quente operatione adhibuit. Sic eupion minorem peperit molestiam. Deinde solutioni in lixivio po- tassae causticae, aeris contactui expositae dum de- coqueretur , et tunc refrigeratae , adjecit aquae quantitatem , quominus crystalla sulphatis potassae possent formari in ejus decompositione ope acidi sulphurici , quo artificio haud necessaria fit separa- tio crystallorum , ex ejus senrentid difiicilis et diu- turnus labor , quod tamen mihi non ita videtur , cum potius promtam requirit manum. Adhibuit retortas capsulis efflatis instructas, ut apparatum destillationis , quas fasciis membrana- ceis ct linteis tegebat. Usus lini tamen in hu- jus (i) Coiif, B ii c Ii n e r , Repert. i834. N». i4o. p. ayS, C H E M I C A. 15 jusmodi destillatione mihi videtur melior et faci- lior. Brevior haec Kriigeri methodus haud magnae est frugis. ' iSc patdndi ratione sicundtm C a 1 d e r i n i. -' Magis se comraendat methodus, quam Calde- rini, pharmacopoeus Mediolanensis , publici juris fecit. Continetur potissimum hisce (i): Pix liquida calefiat , in qua calx exstincta solvitur , quamdiu effervescentia habeatur, et donec massa consolidetur. Miscela, postquara fuerit refrigerata, in pulverem redigatur, Actionera calcis in Creo- sotum animadvertens , Reicbenbach jam prae- monuerat, calcem aliquando in praeparando Creo- soto maximi fore, qua Reichenbachii opinione verisimiliter Calderini ad hanc methodum perve- nit (a). Pulvis , dicto artificio acquisitus , in ferream re- lortam injiciatur ; ipsa retorta ad 0,67 partes im- pleatur. Des- (1) Conf. Gaz. EcletU x%Zi. ]N°. 3. Leuch, Po/y^ Zeitung, i854. W. i4. Pharmaceut, Centralblat, i834. p. 36i. Mulder, Natuur- en Scheik. Archief, i835, iste Stuk, bl. 5i. (a) Schweigger".Seidcl, N. Jahrb. i833. Tom. VII, p. 7». 1-6 C O M M E N T A T I O. Destilletiir nLinc , iisque diim vapores, primum albo colore transeuntes , flavescentera accipiant. Amoveantur recipiens atque ignis , et destillatum efFundatur in filtrum , aqua madefactum , per quod aqua permeat , oleo in eo remanente, cujus lotio iteretur. Post lianc percolationem decoquatur hoc oleum per aliquod tempus cum 1,5 ponderis parti- bus lixivii potassae causticae 1,12 pond. spec. Solutio refrigerata efFundatur in filtrum aqua ma- defactum; eiipion in filtro remanet. Percolatus li- quor decomponatur acido sulpliurico diluto , ita ut miscela. Separetur oleum supernatans et abluatur in filtro aqua pura madefacto; oleum vero remanens destil- letur in vitrea retoita, balneo arenae imposita. Transiens Creosotum, nondum satis purum , iterum in lixivio potassae causticae solvatur , deco- quatur , percoletur , cum acido sulphurico decom- ponatur , dein cum aqua abluatur et percoletur. Si post has operationes Creosotura nondum sa- tis purum sit , iterandae sunt , donec tale acquiri- lur. Talis praeparandi methodus etiam describitur a Cerutti, pharmacopoeo Camburgensi(i). S.6. (1) Vid. Pharm.ac, Centralblatl , l834. N°. 58. p. jiS. C H E M I C A* 17 §. 6. De parandi ratione secundum J. E. Simon j Pharmacopoeum Berolinensem (i). Adhibendum est ahenum tubulatum cupreum^ cui adjungendi sunt duo alembici, alter cupreus ^ stanneus alter, ejusmodi autem cochleis instructij ut ad libitum retortae alternatim possint adjungi* Refrigerando destillato inserviant cylindri duo con- centrici stannei, interne atque externe aqua frigida continua repleti. Ipsa autem praeparatio sex parti- bus absolvitur: I. Retorta pro tertia parte repleatur pice liqui- da, tali potissimum , quae ex duro ligno parata est« Cupreus alembicus adjungatur. Ignis sit lenis. Re- jiciatur primum transiens destillatum , et tum demum colligatur , si liquidum valde acidum cum aqua mixtum , oleum excutiat , quod fundum petit. Ces- set autem destillatio , quam primum in retorta sonus audiatur stridulus Talis destillatio per triduunl est iteranda , pice liquida recenti ; tum vero acido ^liquori, sic acquisitn , tantum carbonatis potassae admisceatur, donec hinc enata efFervesceniia cesset. iHaec admixtio inservit saturationi acidorum , quae ^ ma (1) Conf. Poggendorff,^n/j. N°. 8. Cd. 2, p.ixg-isSj Pharmac. Centralbl. i834. Biicljner, Reperti /iir die Pharm. Tom. XLIX. p. 90-94. PABST. B i8 C O M M E N T A T I majore affinitate ad potassam instructa , quam aci- dum carbonicum , in fluido adsunt. 2. In cupream rerortam depuratam, alembico stanneo adhibito , fluidura saturatum injiciatur, afFusa dimidia aquae parte ; haec miscela distilletur. Primum destillatum , aqiiae supernatans multum- qiie eupii continens , separetur. Colligatur liquor oleosus subsidens, nec, quamdiu sufficiens oleum transeat, intermittatur dcstillatio. 3, Hoc oleura, cum sit Creosotum, multum adhuc eupii continens in lixivio potassae causticae 1,12 pond. spec. solvatur. Eupii pars una su- pernatat, altera pars cum Creosoto solvitur. IUa separetur ; ad hanc vero separandam solutio alcahna misceatur 1,25 partibus aquae; qnaemiscela rursus destilletur (stanneus nunc adhibeatur alem- bicus), donec aqua transiens haud amplius oleum contineat. Quo temporis puncto autem 0,75 par- tes transierint , admisceatur aequalis aquae purae •quantitas. Ilaec ultima tamdiu iteranda sunt, do- nec aqua transiens haud amphus oleum contineat. Nititur haec operatio cil potassae causticae pro- prietate , qud , temperatura elevati^ , eupion alias- que substantias prius quam Creosotum rehnquit. Nunc solutioni . aicah'nae admisceatur quantitas acidi sulphurici diluti , sufficiens saturationi 0,75 . partium potassae. Destillatio non intermittatur , donec Creosotum transicns amiserit tantum eu- pii, quantura fieri posiit. 4. Gap. C H E M I C A. ig 4. Alembicus stanneiis amoveatur ; potassae Crea- soticae , in retorta remanenti , admisceatur quanti- tas acidi sulphurici diluti, ita ut acidum aliquomo- do praevaleat. Nunc , rursus adhibito alembico stan- neo , destilletur , quamdiu oleum transeat. Tran- siens aqua rursus in retortam injiciatur; coUigatur solummodo Creosotura impurum. 5, In retorta pura destilletur Creosotum col- lectum, cum aqua pura aut aqua Creosoti, quae remansit ex praecedenti operatione. Addatur au- tem parva quantitas lixivii potassae causticae. Tran- sit ita Creosotum, cum parvA aquae quantitate conjunctum. d. Ultima operatio eo inservit, ut aqua separe- tur a Creosoto. Ad hoc autem , quantum pos- sit , efficiendum , instituatur destillatio in retorta vitrea, et recipiens mutetur, quamdiu aqua transeat. Retorta autem balneo arenae imponatur. Calor etiam afFerri potest ope lamjpadis alcoholicae. Ulti- ma destillatio iteranda est, si Creosotum aeris contactu rubescentem accipiat colorem. Hanc autem praeparandi methodum cum Rei- chenbachiana comparantes, intelligimus, discri- men , praeterquam in destillationis apparatu , potis- simum in eo cerni , quod Simon separari eupion docet non tantum solutione in lixivio potassae causticae, et calefactione , aeris contactui expositft, sed vero destillationem esse adhibendam, et quidem hanc ob causam , quod lixivium potassae causticae B 2 ce- ao C O M M E N T A T I O ceteias omnes , qiiae in solutione habentur, sub« stantias prius relinquit , quam Creosotum. !. 7. De parandi ratione ^ sscundum Biichnerum (i). Pix liquida (potissimum ea, quae ex duro ligno parata est , ex qua, secundum Buchnerum, pu- rius Creosotum separari potest, quam ex illa, quae acquiritur e Pino Silvestri) destilletur le- nlter in aheno ferreo (2). Quamdiu destillatum aquae supernatet, separe- tur , et tum demum colligatur , quum in aqua fun- dum petit. Procedat destillatio , usque dum resi- duum in retorta consolidari coeperit. Oleum, in aquA fundum peiens , bene concutiatur cum parva quantitate acidi sulphurici concentrati , scilicet und pro 200 vel 3C0 partibus , dein adjiciatur aequale aquae volumen , et niiscela in minoribus retortis vitreis destilletur. <^uae operatio inservit separarando oleo ab am- monia, et ab oleo empyreumatico basico. Destil- latum transiens et in aqna fundum petens solvatur nunc in lixivio potasse causticae , prius calefacto 1,12 (1) Coni'. Ejus Repertoriuin fi.r die FJiarmacie y Tom. XLIX. j). 85-8g. Jounial de Pharmacie , Julii i834, p. 4oo-4o2. Pharm. Centralbl. 'N".55. p.S6S. (2) Viil. Biickuer, Rejiert. Tom, XL1.\. f. S4, C H E M I C A. 21 i,ia pond. spec. — Aliquamdiii calefacta hac solu- tione, separecur eupion supeniatans. Re[Vii;erata solutio decomponatur adjiciendo acido sulphurico diluto , usque dum acidum sulphuricum praevaleat, Creosotum hoc opificio rursus liberatum sepa- retur a formato sulphate potasse et destillctur. Primum transiens destillatum, nondum ab eupio satis liberatum, ideo separetur, Bis terve iteretur destillatio postremum transeunte et in aqua fundnm petente. Quo opificio Creosotum, chemice quidem non purum , sed usui medico adaptatum , acquiritur. §.8. De parandi ratione, secundum Fr. Th. Hubsch- man, Pharmacopocum in pago Theur- thalen , prope Schafhauscn (i). Pixliquida, ex ligno parata, destilletur. Destil- latum tunc primuui colligatur, si in aqua fundum petere incipit. Tum aliquamdiu in vase aperto decoquatur cum duplici aquae volumine , cui ea quantitas acidi sulphurici adjungatur, qu;\ aquae supernatet. Liquida posc refrigeracionem separen- tur, atque oleimi separatum brunneum in vitrea retorta destilletur. Quod opus repetatur, iiti etiam ilUid, quod cum acido sulphurico diluto in- sti- (l) Conf, Aniialeii ikr Pharm, Tom, XI. p.4c»-42. Aft C O M M E N T A T 1 O stituitur. Flavescens oleiim destilletiir niinc cum lixivio potassae causticae, 1,12 pond. spec. , et, separato supernatante eupio, solutio calefiat , dcin- de ope acidi sulphurici diluti decomponatur , et cum aqua abluatur. Dein cum parva lixivii potas- sae causticae quantitate 1,12 pond. sped. admixta destilletur. Destillatura, hoc modo acquisitum^ est Creosoium, quod tamen aeris contactui ex- positum , cito colorem accipit brunneum. Ad se- parandum vero principium oxydabile, imponatur destillatum per hebdomades aliquot cum parva li- xivii potasse causticae 1,12 pond. spec. in aperto vase in cella ; quo tempore elapso, solutio rec- tificetur in apparatu vitreo ope lampadis alcohoh'cae. Creosotum tali methodo acquisitum, etiamsi chemice haud purum , vel sic tamen usui raedico aptum erat, quippe apud aegrotantes emesin ne- Quaquam excitans, s. 9. JDe parandi ratione , scctmdum Giordanium (^Augiiitae Taurinoritm') (i). Pix liquida destilletur in aheno cupreo, interne stanno bene obducto , destillatum rursus destille- tur , et productum saturetur carbonate potassae et destilletur. Ne tamen haec destiilatio diutius quam par (t) Conf, Gaz, Eclelt, tli fermento , iS55. p, Sy , 38. Fharm, Cvthlr.hlalt. i835. 3S°. iS. p. 265, C H E M I C A. £3 par est protrahatur. Transiens destillatum cum lixivio potassae causticae 1,12 pond. spe:. uiiscea- tur et calefiat in contactu aeris. Refrigerato des- tillato , separatur eupion supernatans. Haec solu- tio cum acido sulphurico diluto injiciatur in vitre- am retortam tubulatam , amplo recipiente instruc- tam. Clausis cunctis retortae aperturis destillatio instituatur , qua durante per tuhum aqua calida in retortam injiciatur, dum in ejus fundo guttulae Creosoti conspiciuntur. Finita destillatione in recipientis fundo Creosotum invenitur, cui par- va aquae Creosoti quantitas supernatat. ^. 1 o. De parandi ratione secundum Del Buc, ex fuligine. In omnibus huc usque enarratis methodis ani- madvertimus, ad praeparandum Creosotum adhi- beri picem liquidam vel acidum pyro-lignosum , quod et ipsum tanquam solutio picis hquidae cum acido acetico diUito considerandum est. Del Buc tamen Creosotum praeparavit ex fu- ligine (quae ex fabricis acidi pyro-hgnosi petitur;, et quidem hac methodo: (i). Destilletur fuh"go , usque dum transiens desiiha- tum haud amphus acrcm saporem habcat. Saturc- tur (i) Conf. Pharm. Centralbl. i834. N°. ii. p. iSS-iS^. Oaz. Eclett, di frtrnu i834. p. 117-101. 34 C O M M E N T A T I O tiir hoc destillatum cum carbonate potassae , sepa- retur oleiim et dein destilletur in vitrea retorta balneo arenae iraposita, usque dum residuum in re- torta densitatem extracti acceperit. Misceatur ole- um transiens cum 1,15 lixivio potassae causticae 25" Areometri Baumeani. Supernatans eupion se- paretur percolando , et quidem per filtrum , aqu^ madefactum. Solutio Creosotica, per aliquot horae minuta in vase aperto ferreo decocta , dein per unum diem in vase vitreo aeris contactui exponatur. Solutio deinde decomponatur ope acidi sulphurici diluti , usque dum omnis potassa saturata sit. Ca- lefiat miscela , separetur Creosotum in superficie ortum post aliquam quietem. Residuum lavetur iterum cum parva quantitate lixivii potassae causti- cae, et dein decomponatur ope acidi sulphurici. CoIIigantur liquida , quae Creosotum conti- nent, et destillentur in vitrea retorta. Durante hac destillatione transiens liquidum aquosum rursus in retortam injiciatur. Haec operatio progrediatur \isque dum ea Creosoti quantitas sit acquisita, quae tempus atque laborem compenset. Creoso- tum, tali modo acquisitum , satis diu aeris con- tactui exponacur , ut brunneum accipiat colorem ; deinde misceatur cum 4 partibus chlorureti calcii (quod omnino purum , siccum et inpulverem redac- lum sit}, ad pastam. Hac pasta impleatur venter retcrtae, et aliquandiu pasta sibi relinquatur, quo facto l miscela dcftilletur , adhibito balneo arcnac. Hoc C H E M I C A. 25 Hoc opificio cernimus Creosotum nullo colore transire. Quodsi colorem assumere incipiat, mu- tetur recipiens. Haec ultima metliodus, destillatio nempe cum chlorureto calcii , nequaquam considerari potest , secundum experimenta a Reiclienbacliio sumta, tanquam idonea. Jtidicii autem sui^Reiclienbach hanc rationem dedit (i): Vehemens pulsatio, in- quit, quae oritur , si Creosotum, aquam con- tinens , cum chlorureto calcii destillatur , hanc des- tillationem impedit. Quo certius apud roe constaret , uter hac in re bene viderit , ipse talem destillationem institui. Nullam vero pulsationem in ea animadvertens , co- actus sum Dcl Bucio assentiri C2). §. II. De nonnullh Creosoti puri indicifs, Creosotum, und alterave harum methodoriim collectum , revera esse purum , ex sequentibus in- diciis patebit : 1. Nec acide neque alcalice reagat. a. Creosotiin lixivio potassae causticae con- cen- (x) Vid. Erdmann u. Schweigger Seidel, Journ, Tom. II. p. 61. {2) Omnium , quas memoravimus , parandi rationum Rei- chenbachiana ex pice liquida est aptissima ad Creoso. tum purum acquirendum; brevissinia autem est Methodus secundum C a 1 d e r i n i. a6 COMMENTATIO centrato solutio , post dilutionem cum aqua , haud turbida fiat. Contrarium enim indicaret , adhuc eu- pion vel parraffinum Creosoto contineri. 3. Amarus sokitionis sapor , orta post refrige- rationem crystalla, indicio sunt Picaraarum contineri, Quod idem etiam cognoscitur solutione barytae in alcohole aquoso , praecipitatum album excutiente , quod est combinatio picamari cum baryta. Si vero adest Pittacalium, sohitio coeruleum colo- rem assumit. Idem ille color, si oritur, postquam gaz chlorium per solutionem ducitur , indicat prae- sentiam PittacaUi. 4. Brunneus color , quem Creosotum, aeris et luminis contactui expositum , fere semper assumit, principii oxydabihs praesentiam indicat. Quod idem cognoscitur, solvendo Creosotum in aqua , et huic sclutioni sulphatem peroxydi ferri guttatim injiciendo , unde rubro-brunneum praeci- pitatum producitur. Nigrescens vero praecipitatum principii oxydabihs praesentiam indicat. 5. Acetate plumbi, Creosoto admixto, idque turbidum efficiente , praesentia ammoniae indicatur. §• 12. De Creosoto Educto an Producto, Singuhs hisce methodis enarratis atque perlustra- tis, sponte oritur quaestio: Num Creosotum sit productum an vero eductum. Mi- I C H E M i C A. ' 27 Mihi utrumque dicenduni videtur. Scilicet , pro-' ductura siccae destillationis nonnuUorum corporum organicorum ; educrum vero picis liquidae, acidi pyro-lignosi &c. Quod confirmatur si primum in- ter se comparantur actio aquae Creosoti atque actio fuliginis vulgaris in carnem ; — tum vero , si oleum , ex acido pyro-lignoso , addendo sulpha- te sodae qui antea eflloruerit acquisitum, post neutralisationem cum carbonate potassae, et ante destillationem cum lixiviis causticis et acidis , com- paratur cum puro Creosoto. Hac enim comparatione invenimus , priori mui- tas adesse proprietates posterioris , uti sapor , actio in plantas et animalia etc. — Quicumque picem liquidam neuiralisat, deinde cum aqua destillat , et gustat oleum in aqua fundum petens , facile ani- madvertet ingratum saporem Creosoto proprium. Quod etiam maxime confirmatum vidi, postquam oleum , prima picis liquidae destillatione acquisi- tura , et in aqujl fundum petens , commiscuerara cum albumine ovi gallinacei. Haec enim miscela coagulabatur; non quidem continuo, sed post uni- us horae spatium. Hinc consilium cepi detractam avis cutem hocce oleo inungendi. — Res bono eventu coronabatur , nam post 12 hebdomades nullum indicium putre- factionis acceperat. Nonnullis tamen hominibus odor empyreumaticus erat ingratus. CA- CAPUT SECUNDUM. DB CREOSOTl PROPRIETATIBITS PHYSICIS ET VARIO EJUS USU HINC ORTO. Cjreosotutii est liquor, sine colore, transparens, oleosus, (1,037 pond.spec, vel secundum Buch- nerum 1,040 pond. spec. (i), pressione atmos- phaerica 0,722 m.m., et temperaturd 4- 20" Ther- inometri centigr.) qui in charta maculam oleosam producit , post aliquod tempus tamen disparentem. Ope lamellarum charcacearum , Creosoto made- factarum , aer atmosphericus loci cujusdam, in quo aegrotantes degunt, vaporibus Creosoti impleri potest: cujusmodi sufFumigium Reichenbach adhibebat, opportunitate morborum, qui eo indi- gere ipsi videbantur (2). Comparata magnitudine guttarum Creosoti cum eS, quae est guttarum aquae, sub iisdem circura- stantiis , patuit, 261 guttis Creosoti opus esse ad implendum spatiura, quod loo guttis aquae pu- rae impleatur. Quod fiebat temperaturd 2o°Therm. centigr. et infra 49° latitudinis Borealis. Quum (l) Vid. ejus Repert.fur d. Pharin, Tom. XLIV. p. iSg. (3) Vid. SchTveigger-Seidel N. Jahrb, der Chemie , Tom. Vlir. p. 407. COMM. CHEMICA, a^ Quum vero magnitudo guttarum inversA sit ra- lione multitudinis , qul impletur datum spatium, necesse est , ut , guttA aquae liis circumstantiis = 1,000 sumtd, vulumen guttae Creosoti sit = o»383j atque igitur fere 0,34 voluminis guttae aquae. — Reichenbach (i), Miguet Qa) et alii dicunt Creosotum refrangere lumen insolita ratione, ejusque luminis dispergendi vim superare eam Carbureti sulphuris. Experimenta vero a viro clar. Marx, professore Brunsvicensi (3) institu- ta, et, qua Biot et Cauchoix (4) solent, ra- tione , alium eventum protulerunt ; scilicet ; refractionis ratio n' = i?5343 combinata cum prismate vitri Crowniani (cujus ratio refractionis =r 1,5190) dispersionis ratio Z z= 0,5479 (vel Z' =; 2^^= o»53225). Haec proprietate , qud nullum aliud huc usque cognitum , neque solidum neque fluidum , corpus est in- (1) Vid. Schweigger-Seidcl Jahrb.' der Chemie ^ l832. Tom. VI. p. 3o8. i833. Tom. VII. p. 23. (2) Vid. E. Miguet, Recherches chem. et med. Paris i834. p. i3. (3) Schmidt, Jahrb. der Inn. u. Ausl. gesamf. Me- dicin. i835. ]N°. 3. p. 382. Sch weigger- Scidel , Zusatz iiber das Kreosot , in Chem. l^hys. und Medic. Bez. 3e Heft. p. 453. in opere : Bas Kreosot von K. Ueichen- bach , Leipz. x835. (4) Vid. J. B. Biol, Traiti de fhys, experim, et ma- thcmuiiqud y i8;6. Tom. ^II. p. aao. 30 C O M M E N T A T I O indutmn , usus est ad adhiLicndum nempe Creo s o- t u m in telescopiorum constructione , loco vitrei flintici (^^Hintglas) ; quoniam telescopia sic maxime emendantur, si iis adaptatur vitrum CroMrnia- n u m majoris refractionis et minoris colorum dis- persionis , atque vitrum flinticum minoris refrac- tionis et majoris dispersionis. Experimenta , hujus- modi telescopio instituta, optatum eventum protii- lerunt(i). Confecit Marx etiam ope hujus Cre- osoti lentem microscopii achromaticam , usui egregie inservientem. Hoc Creosotum odoris est penetrantis ingrati, simillimi carnium sale et fumo induratarum odori , saporis autem caustici acerrimi, linguam ita corro- dentis , ut alba macula in ea oriatur, Si forte in oculum incidat Creosotum, vehe- mentem excitat dolorem. Ejus tamen actio in ocu- kim haud noxia videtur. Animal enim , cujus ocu- los Creosoto inunxeram , aliquo quidem dolore affici videbatur, brevi tamen post oculos aperie- bet , absque uUo externo doloris indicio. Si duo vasa, alterum Creosoto, alterum vero acido sulpburico concentrato repletum sub campana antliae pneumaticae ponuntur, ec aer inde extra- hitur, acidum sulphuricum ad ejus superficiem rosaceum colorem accipiet. Hoc vero adscriben- dura esse Creosoti evaparationi , per se patet. Ebullit ad qo/ 'ilierm. centigr, , pressione at- mos- (.1) Vid. Scliwcicger-Scidel o[iere lauil, jmg. 455. C H E M I C A. cti mospherica 0,720 m. m. , atque ejus temperatura ao" Therm. centigr. Destillari potest sine muta- tione in vasis clausis. R,efrigerari potest, absque congelatione , usqUe , ad.27'' Th. cent. Dilatatur a 20° Therm. centigr. usque ad+.ao3' . Therm. c. prope ad J voluminis sui partem. Ejus altitudo capillaris cura aquae altitudine ca- pillari comparata, et hac = 100 posita, in tubo vitreo 1,5 m. m. diametri, accedebat ad 20° Th.c. = 53- Hisce proprietatibus quodammodo inservire pos- set Creosotum conficiendis Thermometris ; in- tellecta vero difficultate ejusmodi Creosoti com- parandi , quod chemice sit purum , cum facile in eo conficiendo aliqua ejus pars carbonisaretur , ne- quaquam illud hydrargyro vel alcoholi pralferre possum , etiamsi horum dilatatio minor sit (1). Haud alia ratione quam adhibito gossipio accen- ditur, nisi supra punctum ebullitionis calefiat. Si- mul tunc plurimura separatur fuliginis. Quodsi vero Creosotum in clauso apparatu calorico exponatur ea ratione , quam modo exposi- turi sumus, observabimus sequentia phaenomena. Si Creosotum guttatim per tubum porcellane- um candescentem ducatur, cui amplior vitreus tu- bus, (0 y.d. mss, Phys. Inaug. d. Dilatatione liquidorum 32 C O iM M E N T A T I O. bus, ciijus extrenuim vitreo tubulato globo instruc- rum est , adjungatar , tum post aliquod tempus nigrescens liquidum in vitream tubum veniet , quod , dum videatur esse fluidum liquidum , revera niliil aliud est nisi flunien fuliginis tenuissimae, quod fimdum globi occupat , et internam atque infimam partem tubi vitrei crustil nigrescenti tegebat. Per tubulum gJobo applicatum evolvebatur lente gaz quoddam , ammoniae odore carens , naphthalini odore instructum. Limpidum autem hoc erat et sine co- lore, atque facile accendebatur. Flamma hinc orta , attentione erat dignissima. Infimae flamraae parti coeruleus erat color ; seque* batur color candidus^ uti flammarum hydrogenii bi- carbonati, huic vero successit pluma singularis ex illd oriens, cujusque color magis rutilus erat, quam candida illa flamma, et quae ex igneis filis consta- bat, tanquam rete instructis. Maxima autem ejus intensitas habebatur eo loco , ubi flammam relin- quebat , decrescente intensitate, usque dura pau- latim avolabat. Haec pluma altitudinem liabebat 5 centimetrorum. In omni autem hac combustione nulla oriebatur fuligo. Si fila parallela candescentia accuratius investigan- tar , videbuntur singula ex parvis punctis candes- centibus constare, quae celeriter adscendunt, atque igitur, quia iinpressio alicujus imaginis in oculum per J niinutum perdurat, tanquam filum oculo sese ostendere debent. ri.iec C H E M I C A. y Hac autem observatione ductus, Reichen-» bach invenit verisimilem causam singularis hujus rei. Gaz flammans nempe omnes habebat notas hydrogenii bicarbonati. Ejus odor autem similis erat Naphthalino, atque ideo , secundura R e i- chenbachium, fuliginis odori , secundum alios narcissorum. Cum autem ex experimentis patuit^ naphthalinum in combustione fuliginem ejicere , ne- cessario haec phlmula contstat ex naphthalini fuligi- ne , quae flammA candescens fit , sed demum iil altiore aere recenti comburitur. Quod inde etiam pa- tet, si apparatus destruatur. Tum extfema pars altera tubi porcellanei repleta cernitur albis crystal- lis naphthalini. In ipso tubo inveniuntur lameilae ^ consiantes ex duro carbone nitente, similes cylin- dris membranaceis , splendore metallico tectis, et quidem ad speciem graphito similes. Hae lamel- lae non comburuntur ardore candescenii. In vi- treo autem tubo et globo invenitur substantia fu« liginosa cum aliqua albi naphthalini quantitate. PABST. G GA^ CAPUT TERTIUM. DE CREOSOTI PROPRlRTATIBUS CHEMICIS ET USIBUS EX IIS ORTIS. De Creosoti relatione ad corpora simplicia , «1?« metallica, Ad oxygenium parvam habet affinitatem , ita ut in ejus contactu atque etiam in contactu aeris atmos- phaerici calefieri possit usque ad punctum ebulU- tionis sine mutatione. Reichenbach per sa- tis longum tempus illud exposuerat actioni radio- rum solis; nec tamen flavescens color inde Creo- soto oriebatur. Decoctum cum oxydo plurabi ru- bro, nuUam accepit matationem ; sicuti nulla etiam obtinebat mutatio , postquam cum oxydo manganesii fuerat decoctum. Creosotum vero, ma- gis elevatil temperaturd , oxygenium deutoxydi hy- drargyri attraxit , et primum rubrum , deinde brun- neum colorem accepit; calefactione autem deutoxy- di protractA, Creosotum tandem in corpus resino- sum transibat, dura hydrnrgyrum prorsus reduce- retur. Oxy C H E M I C A. 31 Oxygeniiim educitur ex acido nitrico , addendo ei Creosotum. Creosotura , per quod gas cholorium duditur ^ decomponitur , et liquor rubro-flavum colorem ac* cipit, dum acidum hydro - chloricum et corpus r^- sinosum interim oriuntur. Bromium cum Creoso- to miscetur , sub evolutione caloris et vaporuiri Bromii , dum miscela rosaceum colorem accipit. lodium in Creosoto solvitur, soliti temperaturdj eique tribuit brunneo -rubrum colorem. Phosphorus in Creosoto solvitur , solit^ temp^- raturA ; haec solutio in tenebris lucet. Quodsi phosphorus primum fundatur , tura hujus majof quantitas solvitur ; solutio flavum accipit colorem $ et refrigeratione manet immutata. Sulphur, solitjl temperatnra, parum in eo solvi- tur , magis vero temperatura elevatd, ita quidem^ ut, si Creosotum coquatur cum sulphure, in lod partibus Creosoti , 37 partes sulphuris solvanturi Haec solutio priraum flavum , tum viridem , dein brunneum et rubro-brunneum accipit colorem. Re-^ frigeratil autem hac solutione infra punctum fusio* nis sulphuris , crystalla formantur in liquido. Selenium in eo solvitur temperatura elevatd | praecipitatur vero , si solutio refrigeretur Hoc praecipitatum , si per aliquo: dies in eo adfuerit , ad margines rubrum accipit colorem. C 2 ^*2« Z6 COMMENTATIO De Creosoti relatione ad corpora composita quae oriuntur combinatione corporum non metal- licorum , et quae nullas proprietates acidi aut baseos habent. Aqua. Quantitas Creosoti in loo partibus aquae soliibilis pendet a temperatura. Sic temperatur^ + 20° Therra. centigr. 1,25 partes ; aquA autem calefacta ad punctum ebullitionis , 4,5 partes solu- biles sunt. Refrigeratione autem , 3,25 partes rur- sus separantur. Porro , 10 partes aquae cuiu 300 partibus Creasoti conjungi possunt; quae con- junctio verisimiliter tanquam hydras Creosoti con- sideranda est , cum solummodo calefactione hanc aquam excutiat. Ambae hae combinationes oriun- tur conquassando aquara cum Creosoto. Ad prio- rem vero constituendam , praestat destillare Creoso- tum ope aquae (i) et destillatum usurpare , quia sic utraqiie substantia interius combinatnr. Haec aqua Creosoti cum , uti deinceps patebit , vario usui possit adhiberi , lubct h!c ejus proprietates cheraicas recensere. Proprietatcs autem hydratis Creosoti , de quo su- pra (1) Conf. B ii c h n e r , llt^perufiir die Pharmacie , Torn. 47 pag. 27S. C H E M I C A. 37 pra monuimus , ciim rreosoti proprietatibus omni fere parte consentiunt. Nec acide neque alcali- ce reagit aqua Creosoti. Si parum acidi sive- alcali ei admiscetur , haec non neutralisantur. Ad oxygenium parum habet affinitatis; actionem tamen habet in sulphatem deutoxydi ferri , cujus oxyge- nium arripit. Ad phaenomen autem explicandum , affinitas praedisponens Berzelii in auxilium vo- canda est. Gas chlorium , per aquam Creosoti ductum, huic rubrum praebet colorem , et oleum separat , partim ex Creosoto immutato , partim ex decomposito Creosoto constans. Solutio Bromii in aqud , sufficienti quantitate cum aqutl Creosoti mixta , eadem efficit quae Chlorium. Solutio lodii in aquil nullam in aquam Creosoti habet actionem. Tinctura lodii turbidam reddit aquam Creosoti , dum separetur lodium. Solutio potassae causticae , uti etiam aqua calcis et aqua barytae, rubescentem post aliquot dies aquae Creosoti tribuunt colorera. Acidum manganicnm si in aquam Creosoti gutta- tim injiciatur, amittit colorem suum violaceum , ct reducitur ad peroxydum raanganesii , etiam si aci- dum manganicum sit valde dilutura. Acidom nitricum , ex R e i c li c n b a c h i i sen» tentia , nullam habet actionem in aquam Creosoti ; sed aqua Creosoti, quam cum hoc acido in con- tactu ponebam, rubescentem accipiebat colorem, Acidum sulphuricum nullam priraum actionem « ha- 38 COMMENTATIO habet in Creosotuni ; quodsi vero pergas addendo hoc acidum aquae Creosoti , liquidum primo fit Uirbidum , deindeCreosotum separatur immutaTum. Nitras oxydi argenti demum post aliquod tempus in aquam Creosoti agit ; et formatur inde praecipi- t:atum argenti reducti. Nitras deutoxydi hydrargiri , cum aqud Creoso- ti niixtum , purpureum post aliquot horas accipit colorem , atque oritur praecipitatum nigro- rubrum , quod in alcohole est solubile. Nitras oxydi plumbi , neque nitras oxydi uranii actionem habent in aquam Creosoti. Subacetas plumbi Hquidus et acetas pkmibi nul- lam habent reactionem in aquam Creosoti puram; idem dicendum de acetatibus barytae , magnesiae , oxydi zinci , protoxydi hydrargyri , deutoxydi hy- drargyri , protoxydi manganesii et peroxydi ferri. Acetas oxydi argenti miscetur cum aqu.l Creo- soti ; post ah'quot horas oritur praecipitatum ni- gricans, quod est argentum reductum , quia Creo- sotum absorbsit oxygenium oxydi. Chlorurerum auri continuo praecipitatum produ- cit ; quod si separetur , patebit , illud non esse aurum purum , sed conjunctionem Creosoti cum auro. Chloruretum platini , si guttatim injicitur in aquam Creosoti, oritur, post aliquot dies, ad va- sis vitrei parietes corpus resinosum. Sulphatcs aluminae,oxydi cupri , protoxydi man- C H E M I C A. 39 ganesii , oxydi Niccoli, protoxydi ferri , nullam habent reactionein in aquam Creosoti. Sulphas deiitoxydi ferri rubro - brunneum praeci-^ patum producit, cujus praecipati una pars in alco- hole solvitur , et quidem rubro - flavescenti colore induta ; pars altera iit pulvis albescens remanet. Erat autem hic pulvis sulphas protoxydi ferri , cui albescentem colorem tribuerat alcohol. Reapse hoc ita esse, patet, si pulvis ille albus solvitur in acido hydrochlorico diluto , et in hanc soUitionem guttatim injicitur cyanuretum potassii et ferri , quod tum oritur praecipitatum cyanureti ferri. — Solu- tio alcoholica nullum ferrum continebat , sed in vasevitreoreliquit substantiam vernici similem ,resi- nosam rubro - flavam et siccam postquam liberata erat ab alcohole , inde ortam , quod Creosotum par- tem oxygenii sulphatis deutoxydi ferri attraxerat. Sulphas cupro - Ammoniacale in aqua Creosoti praecipitatnm . producebat brunneum , quod erat oxydum cupri. Aqua Creosoti in sohuionibus aquosis gummi mimosae atque gummi cerasi post aliquot dies al-^ bicans praecipitatum producebat , dum liquores ma^ nerent sine reactione in infusum heliotropii; quod itaque probat solutionum fermentationem adfuis-s se nullam. In mucilaginem seminis cydoniorum aqua Creo- soti nuUam prorsus habet reactionem. Aqua Creosoti, albumini admixta , hanc coagu^ 4C» COMMENTATIO lat ; haec coagulatio non tam cito oritur , si albu- mini aqna addatur. — Sanguis , aliquamdiu sibi relictus , in duas separatur partes , quarum altera , liquida est , quae serum , altera materies dura, quae cruor sive placenta vocatur. Admixta Sero ^quA Creosotl, turbidum hoc fit post aliquot ho- ras, et, post dies aliquot, albumen coagulatum praecipitatur ; quae operatio si instituitur ope Creosoti puri , coagulatio continuo oritur. Admix- tjl vero cruori aquA Creosoti , liquor fit albescens et turbidus. Haec coloris mutatio, a cruore aper- te profecta, inde oriebatur, quod aqua Creosoti ejus albumen absorbebat, dum placenta ipsa, co- lore quodammodo amisso , magis corio similis eva- sit atque obscuro colore. Reichenbach autem , cum indagare trellet, quousque actio in placentam adscribenda sit sero, pigmento et fibrino , quae e^ continentur, ideo placentae admiscuit aquam, et separavic pigmentum , nec non ei adjunctum serum, qua operatione cru- sta colorem amittebat et pellucida fiebat. In solutione pigmenti , admiscendA ei aquam Creo- soti , post aliquot dies praecipitantur flocculi rubro-albescentes , quale etiam praecipitatum orr- tur in solutione et albuminis in aqua soluti , et seri. Fibrinuni in aqua Creosoti immutatum mansit. Patet inde, Creosotum in sanguine coagulare al- bumcu , et quidem continuo , si ambo sint con- cen- C H E M 1 C A. 41 centrata; post aliqiiod tempus vero , si akerutri aqua fuerit admixta ; porro , placentaui etiam coa- gulari , si pigmento adhuc repleta sit , quia mate- ria colorans a sero sanguinis recepta, continetur placenta rubr^ ; deinde , contractionem , corii in- star , quam crusta in aqua Creosoti accipit , ad- scribendam esse pigmento et sero sanguinis, quae crusta continentur; — tandem , fibrinam per se haud affici a Creosoto. Creosotum aeque pigmentum ac albumen prae- cipitare , pigmentum vero non praecipitari , sim- plici involutione albuminis coagulati , patet ex se- quentibus experimentis , a Reichenbachio-- institutis. Utriusque praecipatio semper uno tenore ori- tur. Si autem per intervalla oritur , addenda iden- tidem aqua Creosoti, semper acquiritur rubescens praecipitatum , et remanet liquidum , colore rubes- cente tenuiore indutum. Pigmentum et albumen igitur eadem proportione semper separantur; atque Creosoti in utrumque actio aeque magna est. Quodsi pigmenti praeci- pitatio nihil aliud esset, nisi involutio in albumi- ne coagulato , necessario omne pigmentum absor^^ buisset prima praecipitatio (quod accidere solet in omni clarificatione , quae fit ope albuminis) , quod tamen non contigit. Hoc vero praecipita- tum in 'acido ^acetico solvitur omne, eadem ra- lio- 42 C M M E N r A T I tione, qiijl albumen ovi coagulatum. In llxivio potassae causticae solvitur viridi colore. Quodsi nunc proprietares (i) aquae Creosoti comparemus cum proprietatibus , quae tribuun- tur aquae Binellii ; aquae empyreumaticae Reu- schianae , et liquori antichaemorrhagico viri doct. J. F. van der Houven van Ankeren, Med. Doct. Trajecti ad Rhenum , nec non surrogato aquae Binelli, quod invenit D. VrydagZynen(i), Pharmacopoeus Haganus , supponere coacti sumus, horum liquidorura proprietates praecipuas attribuen» das esse Creosoto , quod continent (scilicet , si ve- ra sint , quaecumque de iis sunt scripta). Dixi zutem supponere , cimws,\ D. Vrydag Zynen aifir- niet , se ex surrogato aquae binelli separasse Creso- tum ; non vero operationem , qua illud efFecerit, tradit. Si fi^ Vid. de proprietatibus horum fluidorum : Konst en Lettarbode i853 N«. aS pag. SgS-^gS. 26 pag. 4o2-4o5. 37 P^^g- 4i 8-425. 33 pag. 5i-5i. 49 pag. 169-173. 54 pag. 368-394. 55 pag. 4o2-io5. i334. N°4 pag. So-^;. 7 pag. q8-1o5. Ann. fiir Phamacie , Tom. V. pag, 23o. Biich- uer , Repert, Tom. 44. pag. i33 , i4o. 46 pag. 253, 267- 284 , 295. 496-498. Grafe u. Walther Journ. fiir Chir. u. Augenheilk. Tom. 17. pag. 65o. — Tom. 18 , p»g. 482. — Tom. 20. pag. i44. Berliner Jahrb, der Pharm, Tom. 52. pag. 221-225. Tom. 18. pag. i4i-i44. S c h w e i g- ger SeideljiV. Jahrb. Tom. VIII. pag. ii^-iSa. (i) Vid. Koni>l en Letterbode i833. JN" 36. pag. 106. C l-I E M I C A. 43 Si carnes recentes aquil Creosoti per dimidiam horam humectentur, haud amplius putredine affi- ciuntur, etiamsi solis radiis exponantur , et qui- dem saepius aqua humectentur. Quin imo carnes partim jam putrescentes , ita ut vermiculi in iis habeantur, per horae spatium aqua Creosoti hu- mectatae, ulteriore putredine non afficiuntur. Car- nes , sale induratae , etiamsi non coctae , exsiccari possunt et edi, sapor tamen et odor Creosoti ma« nent. Quodsi autem tales carnes coquantur, for- tiorem Creosoti odOrem spargunt, quia Creoso- tum sic magis isolatur. — • Creosoti autem cum acidis , inprimis acido acetico, conjunctioni ad- scribendum est, carnes, fumo induratas, hujus odore et sapore non esse praeditas. Quod idem dicendum de acido pyro-lignoso. Haec autem Creosoti proprietas alicujus momen- ti fieri posset, non tantum nautis e. g. in itine- re, quod instituturus est versus septemtrionem celeb. R s s ; verum etiam iis peregrinatoribus , qui multas hebdomades per media deserta inculta sub ardenti coelo , (ubi carnes tam facile in putredinem abeant) iter faciunt. Hanc ob causam sequentia experimenta institui : A. d. 21 Octobris posui carnes , sale induratas, uti etiam recentes , in aqua Creosoti per spatium 24 horarum ; dein , una carnium parte in loco calido depositjl, alteram partem aeris contactui exposui ; post raensem neutra pars in putredineni ab 4* C O M M E N T A T I O abierat. Eae carnes, quae sole fiierant induratae nunc sapore erant non ingrato ; ceterae autem sa- pore erant leviore. Cavnes bubulae , primum sale et fumo induratae et coctae , tum aqu^ Creosoti per 12 horas imbutae , in putredinem quidem non abibant , sed durae erant factae. Earum sapor et odor similes erant carniuni, fumo et sale indura- tarum , sapori et odori ; dum Creosoti odorem le- viorem spargebant eaedem illae carnes. Earum tamen sapor ingratam apud me reliquit afFectio* nera ; qualis ingratus sapor iis mansit , neque abiit coctione cum aqua, nec ope acidi acetici. Licet igitur carnes putredine non afficiantur, si aqua Creosoti sint humectatae, vel sic tamen puto Azotum (nitrogeniivm) praeferendum esse ad conservanda victualia Patet itaque ex hisce experimentis , carnes coctas aeque ac non coctas , actioni Creosoti expositas , nulla putredine affici. Quod animadvertens , mecum repu- tavi usum aquae Creosoti , si adhiberetur ad con- servanda coria recentia. Quo magis au-tem de hac re apud me constaret, obduxi superficiem inter- nam corii recentis cuniculi aqud Creosoti , quo facto, illud corium suspendi in aere athmosphaeri- co. Post quatuor dies exsiccatura corium nequaquara foetidum odorem spargebat , conservaverat autem Creosoti odorem. Pili etiam firmiter corio inhaere- bant , nec sine labore extrahi poterant ; quod pro- prium corio mansit. Docuit itaque hoc experi- men. C H E M I C A. 45 mentum , animalium coria eft ratione a putredine posse conservari. In quilnam re autem sit posita vis Creosoti con- servativa, quoad carnes, e sequentibus patebit. Ne quidem carnis fibrina videtur propensa ad pwtre- dinera ; Creosotum autem reducit albumen et pigmen- tum in eam duritiei conditionem , qu^ non in pu- tredinem abire solent. Carnes igitur tantummodo paulisper exsiccantur. Ex M ii 1 1 e r i sententia , aqua Creosoti etiam adhiberi potest ad conservanda praeparata anato-' mica (i). Quod verum esse ipse expertus sum. Avis enim intestina in aqua Creosoti suspendi , vase vitreo , ope cerae Hispanicae clauso. Elapsis la hebdo- madibus , intestina nulia putredine afFecta in veni , aqua Creosoti autem quodammodo erat co- lorata. Nervi nonnuUorum animalium in aqua Creoso- ti immutata manebant , colore nonnihil leviore fac- to. Quin etiam ad conservanda cerebra per ali- quod tempus adhiberi potest aqua Creosoti. Cuniculi enim cerebra , per 14 dies in aqua Creo- soti prorsus immutata manebant, deinde autem, non (l) Vid. M ii I 1 e r , Archiv fitr Anatomie ■, Physiolo— gien Tyi&sensehaftl. Medicin. Jahrg, l834. I. N". 4, s. 95. 46 C O iM M E N T A T I non quidem in putredinem abibant , sed , manu tacta , formd mutabantur. De Creosoti relatione ad corpora simpticia metallica. Potasslum. Simul ac hocce corpus in contactu ponatur cum Creosoto, oritur evolutio bullarum agrearum , dum potassium mutetur in potassara. Haec potassii in Creosotum actio augetur inpri- mis , si Creosotum prius sit calefactum , quo fit ut hoc , refrigeratione , densus existat liquor, ita quidem ut in fila trahi possit. Quae operatio in- stituenda est in gas hydrogenio , quia miscela , aeris contactui exposita , brunneum accipit colo- rem. Quodsi autem haec potassae et Creosoti miscela condensata in retortam vitream injiciatur, dein vero destilletur , omne fere Creosotum in re- cipiente acquiritur, dum in retorta parum Creo- soti cum potassa conjuncti remaneat, quod taraen, remperaturA sufacienter elevatil , carbonisatur. Hanc operationem Reichenbach saepius repetiit, et semper eodera successu. Adscribenda est haec oxydatio , ut mihi quidem videtur, aquae, semper cum Creosoto conjunctae; quocirca buUulae aereae, evoUitae, duranre actione po. - C H E M I C A. 47 potassii in Creosotum , habendae sunt tamquam hy- drogenium. Cujus argumentum etiam in eo habe- tur, quod Reichenbach nunquam adquisive- rit Creosotum , ab aqua prorsus liberum (i). Sodium fere eamdem in Creosotum habet actio- nem ; si nempe plures disci ischijfjes') sodii recenter praecisi in Creosotum injiciantur, evolutio caloris oriiur, et disci mutantur in globulos sodae. }. a. De Creosoti relatione ad bases, Observatur phaenomenon , haud dispar ei , quod in praecedenti paragrapho occurrit, si hydras po- tassae ficcum in contactu ponatur cum Creosoto ; altera enim pars solvitur sub evolutione caloris, al- tera pars fit liquida. Reichenbach hoc expli- cat ex duplici Creosoti ad potassam et aquam af- finitate, quod nempe tunc altera pars hydratis potassae aquam suam excutit , atque anhydrum cum Creosoto cohjungatur, dum altera pars hydratis potassae liberatam aquam absorbet. Melius tamen, ut mihi quidem videtur , explicari posset hoc phae- nomen ope affinitatis praedisponentis Berzelii, sic Cl) Conf. ^nn. der Physii. Bd. XXVHI. Heft. I. SchweigerSeidel, N. Jahrb. Bd. VIII. Heft fi'. S. 336. 48 C M M E N T A T 1 sic ratiocinando : Creosotum habet affinitatem sese cum potassa anhydra combinandi. Potassa autera , hic aquaui continens , ideo hanc excutit , dum remanens hydras potassae siccum , hanc aquam absorbet , propter ejus ad aquam affinita- tem. Quodsi densus ille hquor in cochleario platineo incandescat , tura , aliquamdiu post , inultum potassae remanet. In liquore autem te. nuiore formantur crystalla , melius quidem ob« servanda miscendo Creosotum cum solutione potas- sae concentrata; tum iterum habetur evolutio ca- loris , et formantur duae combinationes (hoc vero lixivium fortissiraum sit necesse est; in lixi- vio enim j , 36 pond. spec. haec phaenoraena haud amplius observantur) altera Creosoti cum potas- sa, formjl oleosa, altera autera forrad aquosa. In utraque formantur crystalla laraelliforraia , nito- rem margaritaceum habentia. Haec crystalla , ex- ficcata, facile in aqua solvuntur, dein acido hy- dro-chlorico decomponuntur , ita quidem , ut oria- tur chloruretum potassii , et Creosotum Hberetur. Si autem justa proportio sit adhibita , materies oleosa omnis mutatur in crystalla, quae constant ex potassa Creosotica , et in lixivio minus con- centrato natant , quod lixivium lamen parum ad- huc Creosoti continet. Causa, cur lixivium spe- cifice fiat levius, in eo quaerenda est, quod Creosotum cum potassa anhydra se conjungit. lUa auiem crystalla funduntur calore , non vero de. C H E M I C A. 40 decomponuntur. Si enira lixiviura , quod crystalla haecce continet, calori exponatur, oritur in su- perficie hujus lixivii liquor oleosus, qui refrige* rio rursus in crystalla mutatur. Cristalla ex hoc lixivio etiam liquida acquiri possunt, aqui nempe identidem adjiciendd ; quodsi autem aquil admiscenda progrediaris , orietur tandem lixivii et crystallorum liquidorura conjunctio , unde solutio limpida. Creosotum igitur duas init combinationes cum potassa; altera anhydra est, liquida, oleo* sa ; hydras altera , crystallos formans* Est etiara alia solutio Creosoti in h'xiviis, aqud mixtis» Haec vero consideranda sunt tanquam solutio crystallorum in aqua. Combinatio Creosoti cura lixiviis potassae concentratis , si aeris contactui exponitur, brunneo-flavum accipit colorem, et ex aere attrahit acidum carbonicum , quo fit , ut Creosoti pars separetur. Majore autem aquae quantitate mixta, diutius sine colore manent. Hoc vero Creosotum separatum continere multum po* tassae, patebit cuique examinanti. Quodsi adji- ciatur aliqua acidi sulphurici diluti quantitas , orie- tur efFervescentia. Hic igitur aderat combinatio carbonatis potassae cum potassa Creosotica, atqiie inest Creosoto facultas formandi sal duplex dictum ; quod etiam in sequentibusluciilentius nobis patebit. Concentrata insuper calefactione continuo brun- neum accipiunt colorem, cujus rei causa in oxy- datione est quaerenda. Acidum , his solutio- PABST. D nt' §d C O M M E N r A T I O •nibus admixtuin conjungitur cum potassa, ec Creo- sotuni separatur immutatum. Quodsi solutio co- lorc sit induta, principium colorans separatiir si- mul cum Crcosoto , sed ab lioc rursus separatur ope destillationis. Saepe etiam sal formatus a Creosoto solvitur ; quod ut evitetur , praestat usurpare acidum sulpluiricum , uti etiam fieri solet in praeparando Creosoto. Tum vero bene ani- ■madvertendum est ; primum, ut addatur parva acidi quantitas praevalens , tum vcro , ut destillatio prudenter irtftituatur. Hae solutiones , si multum potassae et aquae , atquc ideo parum Creosoti ■continent , diutius calori exponi possunt , nec ta- men Creosotum , quod continent , excutiunt , nisi in casu contrario. Si Creosotum saturatur sod;\ anhydra , quod op- time fit ope sodii et superaddenda aquae quanti- tate, oriuntur in plano contactus crystalla sodae Creosoticae; et, licet hacc crystalla non formantur •nisi additii aquA , lixivia tamcn sodae valde con- centrata formant combinationes densas Hquidas , quae, refrigeratac , consolidantur ; simul in hac solutione, quemadmodum in plurimis solutionibus in potassa et soda lieri solet, magna caloris evo- lutio locum liabct; solida haec materies est accu- mulatio Crysiallorum irregularium liydratis- sodac Creosoticac. Lac calcis. Creosoruni , cum eo mixtum ^ ab- sorbet superfluam cali:cm,atquc cum hac conjun- •i.: . gi- C H E M I C A. ^l gitur ad substantiam solidam , pingiiem , albescen- tem, dum reraanet limpidissima aqua calcis. — • Haec solida substantia in filtro exsiccata, mutatur in pulverem coloris rosacei, in aqua solubilem. Hanc Creosoti ad calcem affinitatem adhibitam fuis- se , jam supra annotavimus , ubi de methodo Cal- derinii egimus. Hydras barytae , in pulverem redactura , cum Creosoto debilem init conjunctionem, quae vera major fit, aquam miscelae addendo; unde oritur baryta creosotica albescens et pellucida, attac- tu saponacea et in aqua solubilis. In Ammonia liquida Creosotum solvitur frigide , et separatur, uti jam in parandi methodo vidi- mus, non nisi magno labore. Haec soUuio eam proprietatem habet, ut aeris athmosphaerici oxy- genium absorbeat, unde primum rubescentem , dein rnbrum accipit colorem. Hydras oxydi cupri primum aquam excutit, deinde solvitur brunneo cok»re. De Creosoti relatione ad Acida, Creosotum cum acido sulphurico officinali sive Anglico, vel oleo vitrioli fumante (1,850 rationc r partis acidi ad 20 partes Creosoti) mixtum , et tum cito conquassatum , rosaceura colorem accipit. D a Aci- 52 C O M M E N T A T I O •Atido sulphurico in Credsotum guttatim injicien- ilo, rosaceus color nnitatur in rubrum , deinde purpureum, tandem nigro-rubrum ; .jpsa autem mis- cela , quamdiu liaec colorum mutatio obtineat , pcllucida manet ; calefacta vero miscela paulo an- te punctum ebullitionis repente accipit colorem nigrum intransparentem , quod ultimura itaque est carbonisatio , quae dicitur , corporum organicorum ope acidi sulplmrici. Ilaec carbonisatio habetur minore gradu , si acidum sulphuricum chemice pu- rum adhibetur , et cum Creosoto lente conjungi- tur. Cum vero acidum sulphuricum concentratum aquam cx aere athmosphaerico absorbet, hinc , exppsita liac solutione rubrd humidi aeris athmos- phaerici , qualis in patria nostra habetur , contac- tui , Crcosotum separatur. Acidum sulphuricum dihitum , soliti temperatu- n\, nullam habet in Creosotum actionem, sed tum demura , quum ad eum gradum calefit, ut in vapores transeat ejus aqua. Ideo una pars Creo- soti, si 20 partibus acidi sulphurlci chemice puri adjiciatur, niiscela continuo nigrescenstem accipit colorem et aHquamdiu post praecipitatur. Quae miscela , si , adjectjl ei satis magnd Creosoti quan- titate, in retorta destillatur , acquiritur in recipien- te, primum, Creosotum purum , deinde Creoso- tum , sulphur continens , tandem sulphur subli- Riaiuni ; ita ut hic aciuum sulphuricum decompo- na- C H E M I C A. S5 natur. Quando sub iisdem circumstantiis , loco permagnae quantitatis Creosoti , permagna aci.li sul- phurici quantitas adhibetur, Creosotum decompo- netur; ipsa autem miscela spumabit et tandem consolidabitur, dum ex ea evolvitur gas Acidum- sulphurosum. Actio acidi nitrici in Creosotum dif- fert secundumillius pondus spec. Injecta gutta Creo- soti I , 230 pond. spec. in Creosotum , oritur evo- lutio caloris , vaporum ruforum gasis acidi nitrosi^ dum liquor maneat limpidus , S0«i rubro-flavura ac- cipiat colorem. Si vero adhibetur acidura nitricum fumans 1,450 pond. spec. , Creosotum solvitur sub vehementi calefactione et evolutione vaporum ruforum, dum liquor in Creosoci quantiiaie vige- sies majore, agitatione, brunneum colorem acci- pere solet , sed tamen pelludicus manet. Quodsi contra gutta Creosoti injicitur in acidum nitricum 1 , 230 pond. spec. miscela nigro-brunea fit , et densa, prouti unguentum. Si vero acidum nitriciim sit 1,450 pond. spec. tactu oritur magna liquoris saltatio. Si aequales partes acidi nitrici et Creosoti commiscentur , fortis evolucio caloris er densi vapores rufi oriuntur,qui per totum conclave dilRmdiintur. Acidum phosphoricnm 1,135 pond. spcc. — Hujus si una pars cum 30 nartibus Creoso- ti calori exponatur, hoc in eo solvitur; sed miscela refrigerio fit lactea , dum pars acidi separatur. Adhibicis autem 30 partibus acidi et una parte Creosoti , eadem pliaenomena oriun- tur , 54 C M M E N T A T I O tur , nisi quod refrigerio \ pars Creosoti separa- tur. Acidum molybdicum , in Creosoto coctum , mutatur in peroxydum molybdenii , dum Creoso- tum flavo-rubrum colorem accipit. Acidum boricum crystallisatum. — Hujus acidi , cocti cum Creosoto, solvuntur plurima crystal- la, quae tamen, refrigerio ut pulvis praecipitan- tur. Acidum hydrochloriciim concentratum. In hoc solvitur , temperatur^ elevat:! , aliqua Creosoti quantitas ; solutio vero , refrigerata , fit lactea , et Creosotum separatur. Hujus acidi una pars sol- vitur, solita temperatura, in lo partibus Creosoti, post aliquod tempus ; elevata autem temperaturA , solutio continuo oritur. Quodsi huic acido multa aqua sit admixta , illud eadem fere ratione est ad Creosotum , ac aqua. Acidum hydriodicum solvitur solitA temperatura; si vero aliquam jodii liberi quantitatem continet, uti fere solet, tum cum hocce Creosotum conjungitur primum , quod inde coloratur, dum acidum colorem suum amittit. Miscela vero conquassata solvirur joduretum Creo- f.oti. %. 6. C II E M I C A. 55 Dc Creosoti relatione ad Corpora , quae oriuntur combinatione baseos ciim acitlo^ et quae salia vocantur (i). Haec corpora tum inprimis magnam ad CreosoT tum affiuitatem habere videntur , quando sunt in conditione cryrtallisationis. Chloruretum calcii in Creosoto solvitur; adjec* td autem parva aquae quantitate, sohitio citius oritur. Haec causa est, cur non Creosotum , des- tillatione ope hujus chlorureti calcii, ab omni sua aqua possit liberari. Si enim talis destillatio in- stituitur, aqua excutitur , quae tum cum Creoso- to transit. Superfluum sal in fundo retortae tum praecipitatur , unde , secundum R e i c h e n b a c h , tam vehemens pulsatio oritur, ut destillatio non progredi possit. Quod (uti supra jam monuimus §. lo. qua de parandi methodo secundum Del- buc egimus), non obtinebat in destillatione hy- dratis Creosoti cum chlorureto calcii, Substantia praecipitata , si exsiccatur inter lamellas ciiartaceas tenuissimas , et dein in aqua solvitur , conjunctum Creosotum separabitur; quae separatio igitur ope aquae (i) Huc etiam mihi videntur ca corpora pertinere (lu.io Berzelius salia haloitlea voeat , et tanquam combinaliu- nes Linarias corporum simpliciiim considerat. 56 COMMENTATIO aquae est facta. Hic itaqiie Creosotum locum aquae hydraticae occupaverat. Carbonas potassae crystallisatum coctione len- te solvitur; et Creosotum flavum accipit colo- rera, Ad subcarbonas potassae vero nuUam ha- bet affinitatem ; nec etiam ad nitras potassae , chloras potassae , fluas potassae , bichromas potas- sae, joduretum potassii. Crystalla proto-chlorureti stanni cum Creosoto cocta primum aquam suam excutiunt, deinde sol- vuntur, praecipitantur autem , refrigerio , sub pul- veris forma. Crystalla deuto-chlorureti Mercurii ( chloridi Mercurii) in Creosoto cocta, in eo solvuntur; magna autem eorura pars , refrigerio , ut crystalla separatur. Nitras argenti crystallisatum solvitur solita tem- peratura ; calefactum vero ad 30° et 40* Therm. cent. solutio violaceum accipit colorem, dum ali- qua argenii quantitas reducitur. Solutionis coc- tione omne argentum reducitur et album accipit colorem. E solutionibus aquosis non reagit solu- tio aquosa nitratis argenti , sed ejus aqua absorbet aliquara Creosoti partem, et tura in eadem est ratione ad nitras argenti, ac aqua Creosoti. So- lutio aquosa chlorureti auri reducitur, et Creoso- \um flavum accipit colorem, S. 7. r C H E M I C A. 5^^ De Creosoti relatione ad acida et salia organica (i). Acidum aceticum conjnngiturcum Creosoto , om- ni proportione , etiam si acidum sit va!de dilutum. Magnam habet ad Creosotum affinitatem ; nam , aequali aquae parte admixta, semper, temperatu- ra solita, 6 partes, et elevata teraperatura lo partes Creosoti solvit. — Solutio unu.s partis Creosoti in 20 partibus acidi acetici limpida ma- net, etiamsi aqua admisceatur, nec Creosotum inde separatur. Esalibus, quae formantur conjunctione hujus acidi cum corporibus regni inorganici , quae ba- seos proprietates habeni , sequentia examinata sunt. Acetas potassae siccum solvitur in ebuJIiente Creo- soto , refrigerio vero major pars initio separa- tur sub forma crystallorum , dum Creosotum, fla- vescentem accipit colorem. Cum vero ope carbo- natis potassae in parando Creosoto acidum aceti- cum seperatur, ita ut acetas potassae formetur, ad modo memoratam proprietatem hic bene est attendendum. Acetas sodae in ebulliente Creosoto niag- (i) In classicafitione corporum vegetabilium secutus sum ordinem , quem Clar. P. J. J. d e F r e m e r y in Scholis de Chem. orgau. i854 proposuit. 58 COMMENTATIO magna quantitate solvitur , sed refrigerio omnis massa crystallisatur. Acetas oxydi plumbi crystallisatum soliti tem- peraturd solvitur in Creosoto. Elevail vero Creo- soti temperatura , haec crystalla multo majore quantitate solvuntur, refrigerio autem pars de- mum separatur, tanquam solutio aquosa. Dein omnis massa crystalla format , quae partim con- stant ex crystallis acetatis oxydi plumbi, partim ex crystallisata conjunctione acetatis oxydi plum- bi cum Creosoto. Acetas oxydi Zinci crystallisatum solvitur non nisi in ebuliente Creosoto , et refrigerio praecipi- tantur crystalla. Acetas deutoxydi cupri crystallisatum , solita temperaurd parum solvitur, magis autem tempe- ratura elevat^; et haec calefacta solutio refri- gerio praecipitatum format fusco colore. De- componitur hoc sal , cum ejus acidum aceticum arripit una Creosoti pars, altera autem oxydum cupri solvit. Atque si ea quandtas crystallorum adjecta sit, ut altera Creosoti pars adhuc solvere possit acidum aceticum , altera autem Creosotl pdrs oxydum cupri haud amplius possit solvere , ultimum hocce praecipitatur. Acetas argenti crystallisatum a Creosoto redu* citur. Acidum citricum , in aqua solutum , solvit Creo- sotum ; scilicet 20 partes bujus acidi i p. Creo- C H E M 1 C A. 59 Creosoti , temperatura elevatil ; sed refrigerio multiim Creosoti separatur, Elevata temparatura lo partes Creosoti solvunt etiam unam partem hujus acidi; sed et hic refrigerio separatur una pars acidi. Acidum tartaricum in eadem est ad Creosotum ratione. Hujus acidi vero crystalla in ebulliente Creosoto et rr.ajore qiiantitate solvuntur. Sed refrjgerio rursus separantur tanquam crystalla ; quod inprimis dicendum de acido citrico. Aci- dum oxalicum in ebulliente Creosoto magna quan- titate solvitur, ita ut solutio, refrigerata, conso- lidetur. Acidum benzoicum post aliquod terapus solita temperaturit solvitur. Acidnra succinicura crystallisatum solvitur in ebulliente irreosoto , sed praecipitatur reiTige- rio. Dc Creoioti relatiotie ad corpora organica , quae baseos proprietates habcnt , et eorum salia, Principia alcaloidea solitA temperaturA facile sol- vuntur. e. g. Strychninum , brucinum , veratrinum, Cinchoninum,chininum,narcotinum. Piperinum ele- vatd temperaturd solvitur permagna quantitate ; uti etiam salicinum et picrotoxinum. Nonnullaeorumsa- lia 6o COMMENTATIO lia , cum crystallisata siint elevata temperatura sol- vuntur; prouti sulphas chininae et nitras brucinae. s. 9. Dc Creosoti relatione ad corpora quac neque alcalice nec acide reagunt. Saccharum , nec non saccharum lactis , nullam habent affinitatem ad Creosotum. Olea essentialia conjunguntur cum Creosoto, praeter oleum therebenthinae , quod non facile cum Cresoto conjungitur. Camphora facillime in Creosoto solvitur, motu rotatorio. In hac solutione calefactd , major etiam camphorae quantitas solvi potest, sed refrigerio solutio mutatur in materiam consolidatam opales- centem. Colophonium solvitur frigide , uti etiam galba- nnm (bubon galbanum) , guaiacum (guaiacum offi- cinale) Mastix (pistatia lentiscus) , Sandaracum (Thuya articulata). Solutione autem resinae Ani- me (Hymenaea Courbaril) atque Elemi (Amyris ele- mifera) pars remanet. Balsamum copaiva (copaifera officinalis) , Balsa- mum terebenthinae (pinus abies et sylvestris) , Balsamum Meccae (Amyris opobalsamum) , Balsa- mum Peru , (Myroxylum peruvianum) conjungun- tur cura Creosoto. Re- C H E M I C A. 61 Resina copal (Rhus copallinum) in tumescit in Creosoto , dum pars ejus solvitur» Haec materies tumida si calorl exponitur, inde non funditur ne quidem ad 203' Therm. centigr. Gummi guttae (cambogia gutta) tantopere mu- tatur colore , ut solutio aureo • flava fiat , duni resina , formam suam conservans , pellucida fit et gelatinosa. §• 10. De Creosoif relatione ad ea corpora, quibus singularis telas colorandi competit actio , quamvis ceteris mbis chemicis a se invicem diferant, Indigo , in contactu cum Creosoto , quod eamdem habet temperaturam ac aer athmosphaericus , fit mollis; solntio non absorbet materiem colorantem, sed natant in solutioae particulae tenuissimae, quae eam inpellucidam redduni cum nigrescente colore. Creosotum , antea calefactum , opaco-coe- ruleum accipit colorera, dum materies colorans solvitur. Optime haec operatio instituitur , quan- do , indigo , primum in pulverem redactum , cum Creosoto calefiat; Creosoto tum identidem efFun- dendo , recenti autem Creosoto afFundendo , primae solutiones rubesccntem colorem habent , ac qud- vis operatione coeruleum colorem accipiunt iden- ti- 6d COMMENTATIO tidem altiorem vel potius piirpureum. Haec so- lutio percolando fit limpida. Indutae sunt eae solu- tiones, solita temperaturd aeris atlimospiiaerici , vi- ridem colore , msgis autem elevatd temperaturd , coeruleo. Moc verisilem quodammodo reddit opi- nionem , Creosotum materiae indigo coloranti da- re facultatem absorbendi et reducendi oxygenii, sub ea tamen conditione , quod Creosotum sic ha- beret maximam affinitatem ad oxygenium , tempe- raturi inferiori , materies vero Indigo colorans tempcraturil elevatd. Itaque humili temperatur^ ex fiavo Creosoto oxydato et materia colorante Indigo , redacta ad colorem leviter coeruleum, oriretur color viridis atque temperaturi eleva- t;1 oxygenium Creosoti oxydati, cum decolorata materia colorante Indigo , atque haec cum deco- lorato Creosoto se conjungeret. Haec solutio, cum alcohole mixta, purpureum accipit colorem , et post aliquot horas flocculi prae- cipitantur brunnei coloris , non indigo - brunnei. Majorera addendo alcohoHs quantitatem, praecipita tiir materies indigo colorans. — Aethcr miscetur cura his soUitionibus irarautatus. Acidum aceti- cum concentratum , solutioni admixtura , absorbet Creosotum ,proptcr magnara cum hocaffinitatem ,et materies colorans indigo praecipitatur. Cum suf- ficienti aquae quantitare conquassatum , Creoso- tum ia hoc acido solvitur , et materies indigo colorans praecipitatur, uc pulvis cocruleus. Mate- rie C H E M I C A. 63 FJe indigo coerulea colorante soluta in Creoso- te,- (quod tantummodo elevata fit temperatura) liaec solutio constans est , uec praecipitatur refrige- rio. Nec etiam separari potest ope tuborum capillarium. Gutta ejus solutionis in charta bibula difFunditur eodem colore. Injecta autem hujusmodi gutta in alcohol, hocce absorbet Creosotum, dum materies indigo colorans praecipitatur. Idem acci- dit, adhibita aqua , dummodo majore quantitate, quam alcohol. Injecta autem parva alcoholis quan- titate in solutionem coerulei indigo in Creosoto nulla oritur praecipitatio , sed miscela fit purpurea, prouti tinctura heliotropii. Chlorophyllum , recens paratum et adhuc con- ditione humid^ , facile solvitur solit.1 temperatura ; Creosoti solutio inde oritur colore pulcre viridi , quae lamen post aliquod tempus flavescit. Extractum Creosoticum Rhei (Rheum palmatum) et Curcumae (Amomum curcuma) erat aureoflavum ; Lacmus, calide paratum , coeruleum ; e sanguine draconum (Calamus draco) paratum , colorem ha- bebat aliquantum magis rubrum; e ligno santalo rubro (Pterocarpus santalinus) colorem magis ru- brum ; paratum e radice rubiae tinctorum (rubia tinctorum) opaco - flavum ; paratum e floribus cro- ci (crocus sativus) flavum ; paratum e floribus carthami (carthamus tinctorius) flavescentem. Ob has Creosoti proprietates Reichenbach opinatur , illud alicujusmomenti fore in artetingendi V. c. 64 COMMENTATIO V. c. ad solvendum indigo. Mihi autem vide. tur , Creosotum nunquam eo pretio posse vendi , quo comparatur acidurn sulphuricum. Licet igiiur pretium nequaquam in censum ve- niat j ubi scientiae causa agatur , maximi tamen mo- menti est, ubi de usu technico quaeratur. §. II. De Creosoti relatione ad producta , quae fer- mcntatione oriuntur. Alcohol generosissimum conjungitur cum Creo- soto onini proportione, uti etiam alcohol o, 82 pond. spec. Solutio autem unius partis Creosoti in 10 partibiis alcoholis, misceri potest cum 11 par- tibus aqiiae , antcquam separatio Creosoti animad- vertatur. Quae separatio tunc demum pro parte obtinet , si addatur duodecima pars , qualis autem separatio non oritur ope aetlieris. Buchner (1), inungendo hac soUitione co- ria nonniillorum animalium , experimentum fecit. Hujusmodi coria , post 12 horas, iniplebat. Elap- sis 2 mensibus coria erant exsiccata, nec vesti- gium cernebatnr putredinis sive vermiculorum. Quae quidem proprietas cum mihi videretur egre- gie adaptata in iraplendis et restaurandis ad vi- vum (ij VJt«i cjus Repcrt.fiir dic F/iarm, Toin. 48. pag. 279. C H E M I C A. 6S vUm animalium coriis , et ego institui hoc experi- mentum , ope solutionis 3 partium Creosoti in 10 partibus alcoholis , sequenti ratione : Pinguis cuniculi corium , consulto non ab omnt pinguedine liberatum, hac sohitione semel et posf la horas iterum inunctum, in cubiculo meo sus- pendi. Post 48 horas totum corium durum et ex- siccatum inveni. Tunc partem hujus corii suspen- di in cella subterranea humida; alteram vero par- tem in cubiculo. Post sex hebdomades utrumque corium adhuc erat immutatum ; prius vero minus erat durum, et absque ullo indicio putredinis aut vermiculorum, dum piU fixi mansissent, Alterum experimentum hujus solutionis iiistitui, recentem carnem ed imbuendo ; caro , dein eX solii- tione extracta , et in vase vitreo clauso sibi re- hcta , post 2 menses , nil nisi odorem Creosotl servaverat , nec putredinis odorem spargebat. HanC carnem primum coxi in aquido acecico , dein aqua ; ab ingrato autem odore ct sapore eam li-« berare haud potui. Succinum Creosoto brunneum praebet eolorem « tumet et dein partim solvitur, Bitumen elasticum Creosoto praebet colorem quodammodo brunneum, Bitumen irapurura haud mutatur etiamsi decoj; quatur Creosoto. Asphahuui brunneum praebet Crcosoto eolorem ^ et solvitur panim. PAnsT. 15 Olciina 66 C M M E N T A [• I Oleuni Petra miscccur cuni CreoRot(?y. omni pro- portione. §• 12. Dc Creosoti relationc ad producta fermematio- nis^ Chemica arte mutata. Aether Sulfuricus niiscetur cum Creosoto, om- ni proportione. Aetheris acetici eadem est ratio. §• ^' De Creosoti relatione ad producta , quae ignis vi formantur. Naphthalinum solvitur , elevata temperatur^ , in Creosoto , et quidem duplici quantitate adhibiti Creosoti. Sed, refrigeratum , crystalla format e solutione. Eupion intime conjunctum est cum Creosoto in productis siccae destillationis, (et solvuntur omni proportione). Quo fit , ut separatio alterius perfccta in praeparando altero horum corporum admodum diflicilis sit labor, Humili temperatura haec affinitas minor est. Si enim talis solutio exponatur temperaturae o°Therm. centig. , duo for- mantur strata , quoruni suporius cx Eupio , par- vam C H E M I C A. 6i vani Creosoti quantitarem continente , constat; inferius anteni ex Creosoto , parvam Eupii quantitatem continente. liaec strata concussio- ne per breve tempus facta conjungi possunt ; elevatd autem temperaturd , conjunctio rursus ori- tur , quae manet in singulis destillationibus , nec in his tantiim, sed etiam in solutionibus in lixi- viis potasse causticae concentratis , uti etiam in acido sulphurico , dura Eupion purum in hisce insolubiie est. Separari autem possunt hae sub- stantiae modo supra meraorato. Parraffinum , solira temperaturd , non solvitur in Creosoro : calefactum vero cum Creosoto , simul cum hoc funditur , sed refrigerio conti- nuo ab eo separatur. Parraffinum , cui aliqua Eu- pii quantitas est admixta, eo facilius in Creoso- to solvitur, quo major adsit Eupii quantitas. Quodsi tamen in hujusmodi solutioue Parraffi- nnm separarc juvat, destillationis ope hoc fieri potest , quippe qua major Eupii pars cum Creoso- to primum transit , et Parraflinum , ahqua.m Eu- pii quantitatem contiiiens, relinquit , dum Parraffi- num , refrigerio , sub formA crystallorum prae- cipitetur. Optime autem haec separatio insti- nuitur itcrAta destillatione, ope aquae. Tahs so- lutio, constans cx Parraffino , Creosoto et Eu- pio , si raiscctiir cum alcohole , duo postrema maximam partam solvuntur , dum Parraffinum , haud E a i^. 68 COMMENTATIO CHEMICA. facile solvendum in alcohole,cuni aliqua Creosot), Eupion adhuc continentis, quantitate remanet, e quo parvo refrigerio parraffinuni crystallisa- tur, quod percolando et exprimendo purum red- ditur, »l«(,JBI>if»'JELiut» CA- CAPUT QUARTUiM. DE CREOSOTI COMPOSITIONE CHEMICA. Jrrimus , qui inquisiverit in compositionen Creo* soti chemicam , fuit E 1 1 1 i n g (i) , notus disqui- sitionibus suis de cer^ apium, et analysi acidi valerianici. Acquisivit nempe ex combustione: 0,520 Creosoti, 1,421 acidi carb. 0364 aquae 0,429 „ 1,191 „ „ 0,301 „ Quod in 100 partibus sic se Iiabet: I II 7595^1-^76^757 Carbonici 7»778— 7»78o Hydrogenii 16,661—15,463 Oxygenii. Qiios nuroeros optime exprimit sequens formula : C " H» O. Ergo ratione 100 partinm: 77,42 Carbonici 8,12 Hydrogenii 14,46 Oxygenii 100,00 Dr. (i) Couf. jinnalen der Pharmacie ^ Tom. VI, p. 208. Annales de Chimie et de Physique , Tom. 53 p, 333. Schweigge r-S e i d e I , Neues Jahrbuclt dar Chemie und Physik. i835. Bd. VIII. S. 326. 70 C O M M E N T A T I D. Liebig, Professor Giessensis , in cujus laboratorio haec analysis instituta fuerit, putat , hoc- ce Creosotum , quod ab ipso inventore accepe- rat , adhuc continere 3 proc. aquae, et formu- lam cum hac analysi convenientem sic se habe- je: C'5 FP5 O^ Altera formula secundum G e i g e r est haec : Radic. Hydrogenii bicarbonati cum 3! multi- plic. , i, e. 7 pond. mens. Carbonii + 3I pond. mens. (secundum Berzelium^ pond. mens.) hydrogenii (?) Substantias Creosoti itaquesic proponere possumus: 7 pond. mens. Carbonii = 42 4,5—— (9 Berzel.) Hydrogenii =1:4,5 j „, Oxygenii =r 8 54>5C69i,2i9 Berzelii.) Hinc itaque patet , Creosotum confiderari posse tanquam hydras hydrogenii bicarbonati (vel hydro- genii proto-carbonati , secunduni B e r z e 1 i u m) quo 3§ pond. mens. (vel 7 pond. mens. Berz.) prioris tanquam radicalis organici 1 pond. mens. aquae contincntur, Multas quidcm aiias formulas coraponere pos- ssmus , quac scilicct eamdem haberent veri- simiHtatem atquc cae, quas memoravimus ; sed deest adhuc combinatio Creosoii secundum pro- positiones dcfinitas , e\ quA majorc securitate fcr- C H'E M I C A. 7 rormulam foni!are possemus, Quamquam relatio- nem quidem Creosoti ad bases et acida, ejusque proprietatem formandi salia dsiplicia jam memora- vimus , vel sic tamen haec corpora non satis adhuc indagata sunt, ut possit inde formula fingi, cu- jus rei Sch w ei gge r-S e i,o}(.cf.'yoc^ov , aptum et utile ad vitam : nam haec facit , ut quod utile esse agnoverimus, constanter faciamus, nec metu aut ignavia ab eo abducamur (a). Justitia est observatio legum , tara civilium quam divinarum : nam rh vs(4.iizoi/ hTi llxxiov , fustum est idf quod lege praecipitur ; jnsta autem qui facit, hic justus est. Complectitur igitur omnia, quae homo facere debet, in conjunctione cum aliis natu- ris : complectitur piecatem erga Deos , gratum ani- mum erga beneficos , reverentiam parentibus debi- tam : nam haec legibus Dii praeceperunt ; complec- titur denique observationem omnium earum legum , quae in civitate ab hominibus sunt institutae. Hanc autem virtutem imprimis commendat, ut xxXoxi^yx' fijji/. Civitas ea, in qua leges observantur, in pace felicissima , in bello inviciissima est : civitate autem bene se habente, singuli etiara cives felicio- res evadunt. Justus porro non incidit in poenas in civitate constitutas , numquam in judicio causa excidit , ab omnibus colitur , ipsi omnium niaxime ci- (i) Ita temperaQtiam comtneadat I. c. 5 , c. 6. II. c. i. IV. c. 5. (a) Cf. Mem, IV. c. 6. §. lo , ii- coH. III. c. 7. THEOLOGICA. a^ I civitas mune;ra, privati res suas eommittunt, ipsi adeo hostes ei fidem habent. — Cum omnia bene- ficia accepta grato animo referat, plurima benefi- cia experitur , omnes quaerunt ejus amicitiam , ip- sum iniroicum habere metuunt. Justus demura ; particeps esse potest pulcerrimac illius maximae- ''. .... f que vtrtutis^ artts regtae, per quam scihcet homi- ■ nes ad civitatem regundam idonei sunt. Idem etiam evitat poenas a Deo constitutas, quibus legum di- vinarum violatores puniantur; et solus Deorum favore beneficiisque fruitur, et ab iis admonetur de optima res omnes agendi ratione (i). Ea igitur, quae fiunt per tres has virtutes, suni KahOKOf.yaQx , et qui ea facit , h xxKoKoiyaQog , hic demum fe/ix est. Nam qui non est txyaSbi; Kx) KxXo? ad aliquid , et tanien speciem prae se fert, quasi hoc sit, simulac ad agendum venerit, apparet quah*s est, et incidit in summum dedecus et damnum : ut aptus ad aliquid esse videaris , id agendum , ut aptus ad id sis (2). Si autem non sis xx^cxtiiyxQog i nec ipse efficere aliquid.poteris, nec alii tibi quidquam praestare velint: nam id, quod inutile est, conteranitur et abjicitur, etiamsi sit carissimum; ipsos adeo Deos si tibi propitios esse velis , eos colere debes ; iis , a quibus coli ipse ve- (I) Cf. 3Iem. IV. c. 4. S. 14-19; c» 2. §. II ; c. 3. §. 17. I. c. I. $. 9. III. c. 9. $, i5, (3) T>Ii'm. [T. c, 6. §. 5-j. sqq. I. c. 7. 30 COMMENTATIO velis et utilitatem percipere, ipse primus iitilem te praestare debes (i). Omnino igitur ad nxhoy.iit.ysidlav tendendum est, ut si&felix: nam ab hac percipiuntur fiiyt^xi a(pi- ?>eixi K») ^^ovx) , maximae et utilitatts et yoluptates. Haec enim sola est, qua quis potest corporis ani- mique ratione bene se habere, res domesticas bene administrare, bonos consequi amicos, inimicossuos superare, sibiipse, amicis civitatique prodesse; hic vivit se ipso contentus , aliorum sibilaudes, Deorum favorem conciliat, et post mortem memoriam sui apud omnes relinquit (2). Ad hanc autem xx^^oxayxdiav unice ducit sapien- tia, (Tocpix sive ^ccCppocrvv^ ^ quae est cognitio tuv KxhoKcf.yxSm. Haec omnino est necessaria : nam, si quis non noverit tx Y.xxoy.a.yx^x^ ea facere non poterit , et si tamen aggrediatur , ab iis aberra- bif Cs)' — Eadem tamen sufficit omnino, et effi- cietsponte, ut quis ipsi convenienter agat: „nara, inquit, „ omnes existimo ea agere, quae sibi ma- „ xime prodesse censent (4). " Videmus sane , So- (1) Cf. Lib. IV. c. 1. 1. c. 2. §.55. ir.c. i.§. 20, a8. (2) IV. c. 5. §. 10 ; III. c. 6. f. 2 ; IV. c. r. §. 2 ; I. c. 2. §.48, 64; II. c. 1. §. ig, 35 ; IV. C. 2. %. \\. c. 3. §. 17. (3) Hinc patet luculenter, i(,u.Xii'Aa.y a,ha. non ease Aoties- ta : nam liaec qui facere vult, facere , per naturae hu- m.mae rationem , poterit. Sapientiam item alio Joco posi- tam esse dicit sv Tw Ttpodez^iv Tott; uCpsXoijs-t, Mem. IV. c. S, ^. 6. (4) III. c. 9. §. 4. T H E L G I C A. 51 Socraticam virtutem nil aliud esse, quam na' turale omnibus felicitatis studium , ratione rectum. Hinc virtutem ipsam a-oCplxv dicebat; hinc id, quod omnium experientiae repugnat: „ neminem „ novi alia facientem , quam quae facere decere cen- n set (i)." Hujus autem sapientiae, quae ad xx>,oxt^yci6iaif' ducit, praecipua pars est sui cognitio , quae in eo' imprimis est posita, ut quis cognoscat virium sua:* rum modum , quidfacere valeat, quid non item. Nam,i qui se ipse novit, numquam nimiis excidet ausis,; et sic dedecus damnumque maximum evitabit. Cum autem noverit, quae sibi prosint, quid alii homi- nes sibi praestare possint , maximam ab aliis utili- tatem percipiet (2). Cum igitur virtutis finis sit, ut homo evadat' KxXoK^yxdoq , i. e. aptus ad vitam in civitate bene et felicitcr agendam , sponte sequebatur hoc : virtu- tem eatenus modo colendam esse , quatenus prosit ad- hunc finem. Hinc non Socrates id vult, uthomo a terrenis ad coelestia se convertat, sed ut eatenus cupiditates suas coerceat , quatenus ipsum impe- diant, quo minus axXoxc^yxQoi; sit (3). Hinc non tantum licitum , sed boni viri officium esse duxit, inimicis quam maxime nocere; prava, ut menda- ciura , si bono consilio erga amicos adhibeantur , jus- (i) Cf. Mem. III. c. 9. §.5. IV. c. 6. f 6. (a Mt!m, IV. c. 2. ^. 26-5o. (3) Mem. I. c. 3. §. i4. coll. § n. 3« COMMENTATIO justa csse dicebat ; hinc denique non vult ani- mum ad virtuteni cotnpositum , sed actlones tantum legi convenientes , unde saepius dkk^justum esse eum, qui justa /acii (^i'). Virtutem igitur commendabat , quia ducit ad felicitatem (a); ad qualem vero illam? ad felicita- tem terrenam ac civilem, Posita enim haec est, ut jam vidimus, in eo, ut quis in civitate utiliter et cum honore vitam degat; et summum felicitatis fastigium , quod homo xasAoxijsya^a? attingere po- test , est id , ut civitati praesit : ea est ars rc" gia , virtus pulcherrima et praestantissima , qua civitates et privatorum domi bene reguntur (3). Virtus ipsa non humana est , sed civilis ; nam justitia constat observandis legibus civilibus , et erga cives tantum exercetur. Quod ne mirum videatur, addenda haec etiam sunt. Non tantum in virtute , sed in reliquis etiam omnibus rebus, spectabatSocrates consilium terre- num et civile. Kationem homini datam esse dicit, ut videat , quo quaeque conducant , et ut bonis frua- tur, mala arceat , itaque ad idem illud , quod in animalibus brutis efficit coecus naturae impe- tus (4). Rerum naturam ad hominis omnium ma- xi- Ci) Mem. II. c. 6. 5.35. IV. c. a. J. i^-ig., c. 4. §. i3, c. 6. §. 6. (2) Quod ipse diserte dicit III. c. 9. §. li. coH. IV. c. 1. 5.5. (3) Cf. Mem. I. c. §. 64. III, c. 6. §. 2. IV. c, 2. §. n. C4) Mem. IV. c.3. $.11. coll. I. c. 4. J. i3s(j. T H E L O G I C A. 3^ xime usus adaptatam esse dicit : id autem ex eo probat, non, quod haec apta sit ad excitandas et exercen- das hominis facultates spirituales , sed quod homo ex ea majorem et utilitatem et voluptatem percipiat, quam ullum aliud aniraal (i). Maxima universe cernitar singulorum hominum diversitas in ratione, qua rerum naturam contemplantur. Pythagoraei, verbi causa, rerum naturam contemplabantur , ut universum quoddam , cujus partes harmonice con- spirent, unde l;jra iis erat mundi symbolum. Em- pedocles, attendens ad pugnam, quae in mundo observatur , hunc habebat ab Inimicitia efFectum , mali sedem , exilium spirituum , qui a Deo desci- verant. Nos Christiani mundum contempla- mur , ut divinitatis theatrum , homini datum , ut ejus ope facultates spirituales exerceat, Socrates etiam priva sua ratione mundum contemplatur t nempe attendit semper ad id, quam apte ad homi* nis yoluptatem utilitatemque sensualem sit compo- situs. In homine, ut verbo dicam , praecipuam habet partem sensualem , quum pars hominis &w* blimior inservire tantum debeat ad illius commo- dura provehendum. — Porro matrimonium existimat initum liberorum procreandoium causa ; societa- tem civilem initam , ut singuli se ab aliorum inju- riis eo melius tueantur (2). Quanti pretii sit bo» nus (i) Cf. Mem. IV. c. 3. ^. lo. coll. I. c. 4, §. ii-i5. (a) Mem. II. c. K. §. 4. — II. c. 1. i. i4. coll, c. 3. §. a« GRAT. C M C O M M E N T A T I nus amicus , ex eo ostcndit » quod Tiec equus , nec juguni bouni , nec servus , nec aliud quidquani , tam utile sit , quam bonus amicus , qui amico in omnibus rebus opituletur (i). Ilinc dicit , ami- corum , aeque ac servorum, nonidem, sed maxime varium esse pretium , pro utilitaie quam praestent ; et loquitur de amicis , quos operae pretium sit sibi conciliare : hi autem sunt , qui plurimum pro- desse amico possunt, minima ab eo sibi flagi- tant (2). Sed jam diutius in liisce rebus versatus sum, Socrates, etsi virtutem commendat, ut felicitatis efFectricem , non tamen ideo eam coluit : in eo enim , ut in multis , natura pravam vincit doctrinam. Sponte autem pev rerum condiiionem eo perduce- batur, iit imprimis virtutis respiceret honas seque- las: nam Sophistae docebant, multisquepersua- serant, justitiam ei , qui ipsam colit, essenoxiam, reliquis utilem. Quod autem omnia ad civitatis rationem exigat , et ad consilium terrenum referat , id cum universa fere antiquitate Graeca et Komana commune habet(3), non est privum ipsius vitium. Haec universalia de Socrate latius exposuimus, quia (1) Mem. II. c. 4. Eodem moiTxi oTi shi : in quibus non sine causa posi- tum videtur verbum ^tr^i^Tji:;, quod vulgo non tam refertur ad id , quod metuis intelUgeutis acie , quam ad id, quod animi sentientis vi percipimus. Quare autem ad sensum liunc , cum Aristodemo dis- putans, non provocaret, sponte patet. Nam Aristodemus sine dubio, ut omnes ii, qui religionem contemnunt, negasset, hunc se unquam animi sensum percepisse; et universe cura ejus- niodi hominibus , qui aut simulatam misera osten- latione impietatem jactant, aut omnem humanitatis sensum exuerunt , inutile est , ad sensum aliquem , hominibus incorruptis innatum , provocare. Hoc certe statuere licet, Socratem ipsum, virum tanta sensCis religiosi vi pollentem , non tam his argumentis , quae religionem adjmare , non instil- lare possunt, quam voci internae, recordationi quasi Deorum , ut Platonis utar verbis, fidem habuisse. %' 3- Quaenam Dii agant ? Deus totius mundi auctor est. Hoc Socratem Deo tribuisse, patet jam ex arguracntis, quae su- (i) Mem. I. c. 4. S- »5« T H E O r. O G I C A. 43 .supra vidimus, in quibiis Dei , oinnium rerum auctoris , notio dominatur. Alibi etiam saepius id dicitur , et per totain Socratis de rebus divinis doctrinam ita regnat , ut non opussit, singuia quae- dam loca alFerre. Quomodo autem hoc intellexe- rit Socrates; num Deum liabuerit materiae etiara creatorem , an vero , cum reliqiiis antiquis philo- sophis, mundi tantum artiFiceiii , qui materiae aeternae indiderit formam , non liquet : nusquam enim de ea re apud Xenophontem loquitur. Uti omnia ea, quae ad vitam civilem bene agen- dam nil conferre existimabat, negligebat, sic hac de re philosophari noluit : noluit scrutari , qua ratione Dii singula quaeque moliantur , ne ec inutilia et impia ageret (i). Quod cum ita sit, sponte liquet, ex eo , quod Socrates, consueta dicendi ratione usus, Deum dicat tov ]cd(ri/,ov (^quae vox ad formam refertur) GvvTaTTovrtx, , aut etiam artificem , eumque comparet cum artifice humano , ex materia , quae jam adest , simulacra eiformante , concludi minime posse , Socratem idem etiam statuisse (a). Nam longe alia tractans , quam illa cvphioi et f/,£T£upoi, quidni in his communem lo- quendi rationem sequeretur? Deus autem rerum naturae auctor , omnia ita constituit , ut optima et ad usum aptissima sint. Jam (i) Mem. IV. C.7. §.6. coU. Piat. Phaed. c.^s^. (2) Mem. I. c. 4, $. 4, 7, i3. IV.. c, 3. §. i5. alibi. 44 C O M M E N T A T I O Jam in argumento physico-theologico vidimus , ex eo , quod omnia apte ad fines quosdam attingendos composita sint , conckidi ad naturam quandam su- periorem , ratione praeditam. Deosporro vocat TCu? 7x [Ji.eyKiTX xx) y.aKKi7T» arjvTa^xvTxg , maxi' marum et pulcherrimarum rerum auctores (i). Deum dicit composuisse, et continere mundum, iv W •XXVTX TX KXhX Kx) X^xSx £cos res humanas curarc , non provi' dentiam solam continet , quam nos dicimus , accurate a crcatione distinctam , sed aliquatenus etiam com- plcctitur creationem , qua ipsa jam Deus hominibus benigne prospexerit (i). Scilicet nos creationem et pro- (i) Cf. colloquium cntn Aristodemo, Mam. I. c. 4. THEOLOGICA. 47 providentiam .ita disjunctas cogitamus, utprimum De- us creaverit , tum deinceps inceperit gubernare om- nia ac conservare ; non \ta afiti,jui , nec Socrates: hi Deum cogitant , ut qui semper omnium rerum causam et originem in se habeat , semper etiam gubernet mundum; qui, se rebus mundanis conti- nuo interesse, demonstret tum nova efBciendo, tum omnia moderando. Sic videmus , quam difficile sit et periculosum , alienam doctrinam referre ad locos quosdam , non ex ipsa illius doctrinae auctoris mente desumtos. Tamen , ut singula eo clarius proponi possint, sejungere hoc loco omnino deberaus duas res, quas ipse Socrates non adeo separatim spectasse videtur. Sed ad rem acce- damus. „ Deus," inquit Socrates, „ universum , in „ quo omnia pulchra ac bona sunt, ordinat et „ continet, idque detrimenti, morbi et senectutis „ expers , utentibus praebet, facitque , ut cogi- „ tatione citius et sine vitio iis inserviat." (i) Ut autem ubique , sic etiam in hoc loco inprimis ad homines respexit. Teste Xenophonte, Socrates Deos rebus humanis interesse existi- mabat , non ea, qua vulgus existimabat, ratione, ut Dii aha scirent, alia ignorarent; sed eos ex- is- j. 1 1 -iS. et cain Euthjdenio , IV. c. 3. , in quibua hoc passim cernilur. (i) Cf. Mem. IV. c. 3. §. l3. 48 C O M M E N T A T I O istimabat oninia scire , et qiiae dicerentur , et quac agerentur, et quae animo volverentur, atque ubi- vis adesse , et homines admonere de omnibus rebus humanis (i)* Deos curare res hunianas, et sapi- enter, benigne, justeque eas moderari , id inpri- mis amicis suis persuadere, et alte eorum animis infigere studebat. Hanc enim persuasionem merito efficacissimam habebat ad homines informandos. Antequam juvenes ad rempublicam aut aliam quamcumque artem capessendam informaret , exiscimabat , eos ad virtutem esse forman- dos: virtutis autem fundamentum quum haberet pietatem erga Deos , ante omnia amicis persuadere studebat , Deos rebus humanis interesse (a). Quod qua ratione ageret, paulisper videamus. Aris- todemus (3;, quum esse Deos agnovisset , dicit, se Deos non neglecturum , si istos res humanas curare existiniaret. Socrates igitur probat, Deos res humanas non modo non negligere , sed prae ceteris omnibus curae habere. Prinium qui- dem ei exponit , quam excellens prae omnibus ahis animantibus corpus humanum effinxerit Deus; deinde , quam praestantem animum ei indiderit : quibus iiat, ut Deorum ad instar homines inter re- (i) Cf. Mem. I. §. 1. §. ig. (2) Hanc fuisse Socratis in juvenibus infortnandis anendi rationem , Xenophoa refert. Cf. Mem. IV. c. 5. §. I. et quae dcinceps hoc capite tractantur. (3) Cf. Slcm. I. c. 4. -". u-i5. THEOLOGICA. 49 reliqua animantia vivant , atque ob sortem , qua prae animalibus reliquis utuntur, felicem similes quodammodo sint Deo, naturae omnium felicissi- raae (i). His expositis rogat: „ Quid igitur, quum tam „ praeclara tibi beneficia praebuerint , dubitas , „ num tu Diis curae sis ? quid jam facere praeterea „ debent , quo tibi persuadeant , se tui curam „ gerere?" Aristodemus respondet , se velle , ut mitterent , qui se admonerent de eo , quod faciendum omittendumve esset, quod Socrates sibi datum esse a Diis dicebat: cui Socrates occurrit dicens , Deos, cum /Itheniemibus ^ Grae^ cis omnibusve hominibus futura praenuntient , ip- sum non excludere , sed ei quoque consulere. Deinde (2) afFert opinionem hominibus inditam, Deos vel mala ipsis immittere posse, vel bona praebere: quam opinionem , si falsa esset, Dii hominibus non indidissent. Porro provocat ad id, quod civitates gentesque , rerum humanarum anti* quissimae et sapientissimae , et ea hominum aetas , quae sapientia maxime insignis est , Deos omnium ma- (1) Hanc enJni hoc loco a Socrale spectari hominis eum Deo similitudincm , non eam, quae posita est in eo , quo C O M M E N T A T I O tetn. Quemadmodiim animus humanus corpus suam advoliintatem regit , ita quoque mensdivina, quae, prouti animus corpus nostrum , sic rerum univer- sitatem pervadit quasi ac permeat , ciincta agere censenda est , convenienter voluntati suae sapienti et benignae (i). Cum liac proprietate junctum est aliud quid, quod Socrates divinae naturae tribuebat, nempe illara nulla re indigere , et plane esse sibi ipsi suffi- (ientcm (2). Omnipraesentia : existimabat , Deos ubique ades- se , omnia curare omniaque scire (3). Nam mens huraana non adstricta est spatii limitibus , sed simul versatur in regionibus longissime dissitis : curat novitque et quae in Sicilia , et quae in Aegypto , pt quae in Graecia fiunt. Mentem igitur divinam , quae tam longe supra hiimanam eminet, omnia complecti , ubique adesse , et ubique vim suam exserere existimandum est (4). Proprietates igitur, quas Socrates Divinae na- turae tribuebat, sunt sapientia , benignitas , justi- tia , omniscientia , omnipraescntia , omnipotentia. Ex his proprietatibus forte quis existimet, plures justa conclusione effici posse, utpote ex ilHs pen- dentes et cum ilHs conjunctas, adeoque ex So- c r a- (1) Cf. Mem. I. c. 4. (5. 17. (3) Cf. Mein, I. c. 6. §. 10. (3) Cf. Mem. I. c. 1. §. 19. (4) Cf. 3/t7«. I. c. 4. §. 17. THEOLOGICA. 71 cratis etiam tnente Deo tribuendas. Sicv. c. cum ommpraesentia conjuncta est spiritualitas , ita ut Hla sine hac , e nostra cogitandi ratione , esse ne- queat ; cum omnipotentia arcte cohaeret Dei liber- tas , qua se ipse determinat , nec fato cuidam sub- jectus est ; cum eo , quod nulla re indigeat , necessitas, qua non esse non potest, et aeternitas , qua semper existit. Itaque has etiam , spiritua- litatem , libertatem , necessitatem , aeternitatem Deo tribuere Socratem, non temere statui, cuipiam videri possit , quum scilicet et illas , omnipraesen^ tiam , omnipotentiam , auTxpKsIxv Divinae naturae tribuat. At vero , si quid video , non ita licet ratiocinari. Nequaquam licet nostram cogitandi rationem Socrati obtrudere, ex eaque conclu- dere ad id , quod Socrates sentiret. Nos con- juncta illa cogitamus, omnipraesentiam et spiritua- litatcm , caet. : sed inde non sequitur , ea in S 0- cratis etiam mente tam arcte conjuncta fuisse , nt, cum omnipraesentiam Deo tribueret, spirituali' tatem etiam non potuerit non Deo tribuere. Non est boni interpretis , sententiam , quam auctor nullo modo prae se fert, ipsi tribuere ob eam causam, quod cum reliqua ejus doctrina apte co- haereat , aut quod reliqua ejus doctrina, e nostra cogitandi ratione, illam postulet. Nam non ex eo , quod esse possit, licet concludere ad illud , quod sit. Historia mukis exeraplis docet, homi- ues, etsi veritatis viam jam ingrcssos, sacpe tamen iu 7* C O M M E N T A T I in ea non procedere, sed subsistere , ita ut qiuim jani pervenerint ad principia vera et egregia, lamen haec principia non ulterius persequantiir , nec per- veniant ad ea , quae ex illis necessario efiicienda sunt. Fieri igitur omnino potuir, ut Socrates agnosceret v. c. Dei omnipraesemiatn , non item Dei ipiritualitatem , etsi haec ex illa necessario sequatur. Adeoque, si illo modo concUidere ve- limus, aliena Socrati obtrudemus; quod caventi ea tantum referre mihi videbatur, quae ipse So- crates prae se ferebat, omissis iis, quae , etsi potuerit et e nostra cogitandi ratione debuerit agnoscere, non tamen certum est, utrum revera agnoverit (i). Sunt sane paucae, quas enumerabamus , a So- crate Divinae naturae tributae proprictates , et hodie in scholis longe plures numerari solent. Sunt tantum eae , quae ad modum agendi ^ ut dicitur, per- (i) In lianc cnortm inter alios saepius incidit Doct. C. J. Brand, in sjiec. lit. inaug. , exhihenti quaestiones in Socratis sententiam de Deo (Lugd. Bat. 1820); cf. p. 7 et 8 , ubi , Dei Socratici propriam esse aeternitatem pro- baturus, hoc ratiocinio utitur : » Si Deus non est aeter- » nus , vel ab alio extra se originem habet , vel a se ipso : » ulrumque autem absurdum , igitur e sententia Socratis » Deus est aeternus." Ibidem p. lo. Deum e sententia Socratis Kcruijixrov esse , prohat ex eo , quod hoc libertati y ojnnipotentiae , necessitati , omnipraesentiae , quas omnes proprietates Socrates Dco tribueret , optime T H E O L O G I C A. 73 pertinent. Et recte sane Socrates pro consilio, quod ob ociilos habebat , has tantum complexus est. Vo]uit enim religione amicos ad KaKoKi^yaQixv informare; non aliquam de rebus Divinis doctrmam tradere: quod negotium inutile, impium , periculi plenum Sophistis relinquebat (i). Hinc non in- quisivit in eas Divinae naturae proprietates , quae ad modum cxsistendi referuntur: hae enim etvix cognosci possunt, nec cognitae prosunt ad homines regendos. 3f;Quod ad rationem , qua illas proponeret, attinet: eas non deriyabat e prij^cipiis metaphysicis , v. c. e notione causae riccessariae ; sed eas conspicuas ostendebat in rebus facti , in omni rerum natura sortisque humanae moderatione. Quae sane ratio efficacissime iii hominem agit: nam homo, quippe corporeindutus, et corporisopepleraquepercipiens, semper magis movetur iis , quae sensibus se offe- runt, quam iis, quae mente intelliguntur. — Deinde Socrates eas illustrabat, petitis ex humananatura comparationibus : nam si humanae naturae , tanto inferiori, liaec illave perfectio adsit, eo magis hanc tribuendam esse divinae naturae (2). Quod magnam ostendit ingenii humani cxistimationem : nam ha- betur hoc imago mentis dlvinae, et quasi pate- factio. Por- (1) Cf. Memor, I. I. §. li. (2) Cf, 3Iem. I. c, 4. §, 17. 74 COMMENTATIO Porro proprietates divinas proponebat fere rdau ad homines. Sapientia divina inprimis in iis , quae ad liominem pertinent , demonstrata est ; benignitas hominem spectat ; omniscientia in eo conspicna est, quod Dii sciant, quid homines agant , quid cogitent , quid iis conducat. Quod non improbandum : nam ad hominem omnium maxime pertinet , ut sciat , quo animo sit Deus erga homines. Sed hoc interdum ultra , quam par est, urgebat Socrates; inprimis Dei benignita- tem tam arctis limitibus circumscribebat , ut hanc homines tantum spectare, Deumque reliqua omnia hominum causa curare diceret. Quod sane parum digniim est Dei benignitate , omnia complectente , singulis animantibus eam felicitatem concedente , cujus capaces sunt. Sublimius et dignius de Dei benignltate jam loquuntur Hebraeorum poetae , qui Deum proponunt tamquam patremfamilias , qui singulis , quae in rerum natura , veluti in domo sua degunt, animantium generibus suo tempore alimenta praebeat (i). S. 5- Quamnam Socrates sibi informaverit Divinae naturae notionem ? Jam adhibitis iis, quae vidiraus de Dei operibus et (i) Cf. Paalinus io4 et alibi. THEOLOGICA. 75 et proprietatibus , videamus , quamnam sibi S 0- crates informaverit Dei notionem. Ad hunc locum primum pertinet, ut inquira- mus , num Socrates unum esse Deura statuerit , an vero plures. Et sane gaudeo , quod inquisitio eum habuerit exitum , ut constet , egregium illum virum a polytheismo se erexisse ad monotheismum , etsi impurum etiamnura et avitae superstitionis ves- tigiis commaculatum. Nam agnovit unum Deum supremum , omnium rerum parentem et conser- vatorem, plures autem ei adjunxit Deos inferiores. Qua de re unus tantum apud Xenophontem exstat locus disertus, 1. IV. c. 3, §.13, ubi So- crates distinguit reliquos Deos, qui nobis bemficia praebeant , et unum illum univcrsi totius auctorem et conservatoretn. Sed quod unus hic locus diserte pronuntiat , idem egregie aliunde confirmatur. Nam universa Socratis doctrina ducit ad unius Dei notionem. Causa , quae reliquos adduxit ad Deos plures colendos, haec imprimis erat, qaod aut Deo summo indignum haberent, omnia curare et ad minima quaeque descendere, aut non pos- sent mente parum exculta sibi informare notio- nem vis tantae , quae una , uni personae propria , omnia amplecteretur. Haec autem causa in So- crate non aderat: unam enim agnoscebat provi- dentiam , omnia , tam magna quam parva , com- plectentem , unam curam divinam in omnibus efficacem ; adeoque causil sublata , probabile est , in 76 COMMENTATIO in Socrate cfFectiim quoque non afFuisse. Porro eandem videbat in omni rerum natura manifestatam sapientiam et benignitatem , eosdem fines, ad quos omnia tendercnt. Observabat ubique eandem jus- titiam , qua fieret , nt per omnem terrarum orbera eaedem leges divinae ratae haberentur , et boni praemiis ornarentur , pravi poenis afficerentur. Haec omnia certe ducunt ad agnoscendum unum Deum. Simul tamen constat, Socratem Deos patrios religiose coluisse (i); omnes cultlis publici partes accurate peragebat , sacrificia , preces , divinationes, Eumque haec ex toto animo et non simulata pietate fecisse, non invidiae tantum detestandae causa,' declarat tota ejus indoles ; nam is , qui ne mortis quidem periculo se absterreri sinebat ab eo , quod rectum bonumque existimabat, certe nullo modo permoveri potuit, ut Deos coleret , quos non esse sibi persuasum haberet , et sic summo Numini cul- tils debiti partem detraheret. Praeterea , ut niox videbimus , non unum omnibus Deo cultura esse praestandum dicebat, sed variis varium, pro diver- sis civitatum legibus. E quibus probabile fit, Socratem pUires esse Deos credidisse. At vero cur Socrates, quum unam vim divi' nam , omnia agentem , ubique efficacem , agnosceret et persentirct, non item agnovit unam pcnonam Di- (i) Cf. Mcm. I. c. 1. 5. 2. T H E O L O G I C A. 77 Divinam ? quum unam viderer. providenriam , omnia , tam parva quam raagna, complectentera , cur sura- mo Deo alios subjunxit? Effecisse hoc videtur coramunis Graeciae opinio , ab omni inde tempore recepta et civitatis legibus firmata. NamSocra- tes confidebat viribus ingenii humani insitis , ita ut ea , quae diu apud multos recepta fuerant , naturae judicia haberet, de quorum veritate non facile esset dubitandum. Simul de sua scientia modice sentiebat ; quo fiebat, ut, quum civitates , rerum humanarum antiquissimae , et ii homines , qui.sapientia excellere solerent, opinionem illam ab omni inde tempore tenerent , ipse magnae temeri- tatis et arrogantiae loco habuisset , de ea suo nisu discedere velle. Hinc , uc supra jam vidimus , Deos i:es huraanas curare probat ex constanti et com- muni hominum opinione, vetustate confirmata. Eodem modo probare potuisset, plures esse Deos: certe haec sentiendi ratio fuisse videtur, quae efFecit , ut de ea opinione , quam apud omnes vigere et jam diu viguisse videbat; qua ipse jam a pueris inde imbutus fuerat; quaeque cum omni Graecorum vita civili et domestica, cum eorum poesi et cultu sacro arctissime cohaerebat , dubitare et inquirere non in raentem induxerit: „ Si enim „ falsa esset , quomodo fieri potuisset , ut per „ tantam temporis diuturnitatem homines eam „ pro ve-a habuissent, nec se decipi vidissent? „ Quomodo Dii opiKior.em existentiae suae et po- „ tcn- 78 COMMENTATIO „ tentiae hominiuii animis indidissent , si non es- „ sent?" CO- Forte etiam accessit Socratis studium , ut se Sophistis opponeret, religionis popularis con- temtoribus. Sophistae enim plerique, Deorum aut existentiam aut certe vim in res humanas ne- gantes, religionem popularem legislatorum arte exstitisse dicebant (2). Qua ratione inferiores illos Deos cum summo Deo conjunctos existimaverit Socrates, non li- quet. Nescimus , num eos a supremo Deo procre- atos habuerit , an vero semper suae naturae vi existentes ; num supremo illi subjectos ejusque mandata exscquentes , an vero ab illo non penden- tes et suo in rebus agendis consllio utentes. De his omnibus nihil constat: hoc unum ex loco illo IV. c. 3 , §.13, effici potest, Socratem his minorem quodammodo agendi vim, et efficaciam non ita late patentem tribuere , quam summo Deo , et illos huic aliquo modo subordinare. — Quod egregie confirmare videtur ea , quae diximus de causa , quae effecerit , ut Socrates hanc de plu- ribus Diis opinionem teneret, cum universa ejus doctrina mininie congriiam. Nam eam susceperat tan- (i) Cf. Mem. I. c. 4. ^.16. (2) Cf. Cicero, de Nat. Deor. I. 23, 42; Stobaei &jrm. Tit. XLI ; Sextns Empiricus, adfersus phy.. 6'icus , IX, §. x8j Imiii. Berger, Gasch. III. c. 1. T H E O L G I C A. 79 tantiimmodo , utpote omnium consensu confirma- tam , non diligenti et accurata inquisitione proba- imm>:, Hinc pertinet ad Socratis praxin, et in hanc modo vim habet; in doctrina ejus nullus est Diis inferioribus locus; ubi philosophatur, cogitat tantum de natura, summa vi et sapientia praedita , quae omnia effecit et continet. Quod autem Xenophon Deorum vocabulo ple- rumque utatur , hoc populariter et ex consueto loquendi more dictum est; quod certe nemo re- prehendet, quum id agat, ut magistrum ab im- pietatis et novandi aliquid in religione crim.ine liberet. Animadverti tamen potest , eum , ubi de mundi ortu et gubernatione sermo esr , unum sae- pius Deum memorare , interdum quoque aliis dic- tionibus uti , ut v. c. ;} iv Travri sed 'AeSfTWTaTOV XCti KxixpUTXTOV TrdVTUV %p".};««TWV; Cf. Reinhold , 1. 1. p. 55. not. 3. Tennemann, I. 1. p. 4o4. Cf. tamen etiam Degerando, 1.1. Tom. i. p. 365 ) qui contrariae seutentiae favet. (a) Hanc rem pulcherrime explicuit Fr.. Ifemsterhiiis^ Opp. Tom. I. p. 3S1, sq. , usus comparatione monuroeuti | in diversis lateribus diversarum linguarum inscriptioileii habenlis. F 9 84 C O M M E N T A T I O tur (i). Philosoplii et religionis doctores id agere tantLini debent , ut onines cogitationes terre- nae a Divino numine removeantur : ipse Deus Cpoig ohsT xTrpodiTOv , ov flSfy oyjf}? ccvdpccTruv , ouSf l^sTv duvcirai , ut dicit apostolus Paulus (2), ipsis fere verbis cum Socrate consentiens. Nec unqoam pliilosophi plus praestitere, quam ut omnia terrena a Divinae naturae notione removerent : notio enim Dei spiritils^ quod ad ipsam Dei naturam ac tsietitiam , tantum negativi c[\.\\A pronuntiat, nempe ab ea abesse omne corporeiim. Haec igitin- quum esset Socratis sententia , patet, nobis , in exponenda Socratis de rebus Divinis doctrina vcrsantibus , non inquirendum esse , quid statuerit de Deorum substantia, forma , habitu , de loco , ubi commorentur , de eorum simplicitate, libertate, reliquis, quae a Philosophis agitabantur , quaesrionibus : nam in has ipse non inquisivit. NulUis e doctrinae Socraticae interpretibus, quos consulere mihi licuit, vidit illam Socratis senten- tiam , tam luculenter patefactam , ita congruentem eins ingenio studioquc ; imo , quod mirum accidit, neglectis disertis Socratis verbis, aut a priori, aut e locis nonnuUis huc non pertinentibus elBciunt, quid (v) Dicta euim, qualia suut : ^eo? iari TTVsvfiii, aycCTrij , ^w? . spectant moralem , uon metapJiysicam Diviuae natu- rae rationem. (2) /. ad Tim. VI. vs. 16. — CL Joh. f. vs 18. r. 6. rs. 4G. T H E O L O G I C A. 85 quid Socrates hac de re cx'scimaverit. Ipsi ctraiTi antiqui videntur ferre non potuisse Socratis modestiam, ideoque sententiam ipsi hac de re tri- buunt, minime cum ipsius disertis efFatis congru- entem. Pseudo-Plutarchus (i) refert , Socra- tem habuisse Deum z^^pia-Tov fTSc? , i.e. aliqi/id ab omni materia sccretutn , et nulH permixttim pati- hili rei. Quaestionem hanc non attingunt Sweig- hauser(2) et Imm. Derger e^). Wiggers (4) monet, e modesto Socratis ingenio jara in an- tecessumprobabile esse, temeritatis, humani ingenii terminos transgredientis , eum duxisse , de Deorum substantia aliquid statuere velle. Tennemann item dicit , Socratem non id sibi sumere voluis- se , ut de substantia divinae naturae philosophare- tur ; etsi idem , parum sibi constans , dicat , S o- cratem divinam naturam habuisse immatcriakm (5). Ddg^rando (6) non dubitat asserere , agnovisse Socratem Deum ifnmaterialem ^ etsi in loco Xenophonteo , quem ad id probandura afFert , nihil inveniatur , quod buic sententiae faveat. Mei- ners (i) De plac. philosoph, I. 7. (2) Theologia Socraf. e Xenophontis Mem. excerpta , Opusc. Totn. 1. cf. §, i4. (3) Geschichte der Religionsphilosophie lil>. III. c 2- cf. p. Igi. (4) 1. 1. p. 199. (5) 1. I. Tom. II. p. 73. (6) 1. I. Toin. I. p. i58. 86 COMMENTATIO pers (i) probabiliorem dicit sententiam , qua So- crates statuitur mentero Divinam tamquam corpo- ream substantiam cogitasse , quia et Deos inferio- res, et hominum animos ex sumnii Numinis sinu effluxisse statuat. Primum illud ex eo probat , quod omnes deinceps Socraticl in ea opinione fue- rint , et quod non appareat , quo alio modo Deo- rum inferiorum originem sibi explicare potuerit. Ita vero e discipulorum sententiis ad sententias raagis- tri concluditur : quod liceat forte in Pythagoraeis , minime vero in Socraticis: nam Socrates non scholam philosophicam, certo systemati adhaeren- tem, condidit, sed homines instituit, et in viam deduxit , ut ipsi deinceps , suo quique modo , phi- losophari possent. Et quod attinet ad id, quod alio modo Dcorum inferiorum originem sibi expli- care non potuisse videatur: supra jam vidimus, So- cratem non cogitasse de horum origine explicanda. Loca autem , quae affert Meiners, ut probet , Socratem animos humanos e mente Divina de- cerptos esse dixisse, nempe Mcmor.l. c. 4. §.8. ct IV. c. 3. 5- 14« » iti minime probant (a). Haec, quam exposuimus, Socratis sententia cffecisse videtur, ut tam facile aliorum auctoritate, opinioni communitcr receptae fidem habens, plures esse (1) 1. 1. (). 368. sq({. (3) Cf. Moshcmius ad C u d wo r t. Ii ii Syvt, InleU. '4") Cf. Mcmor. I, c. 3. ^. i. 94 C M M E N T A T I O laedantur. Igitur rcligio etiam est chilis ; est institutum , quod , etiamsi non civitatis causa or- tum (i), taraen praecipue ad civitatem spectat , hujus constituit vinculum ac fundamentum , et de qua igitur civitati leges ferre licet. Hinc So- crates pium dicit esse eum, qui novit , quid leges erga Deos praecipiant , et ea observat (a). Quid autem lioc est , quod civicatis lex praeci- pit ? Lex ubivis praecipit , ut Diis pro viribus sacrificia ofFeras (3). Praeter haec ad cultum sacrum pertinebant preces et divinatio : has igitur nunquam negligebat Socrates, et aliis eas ob- servare suadebat (4). Precari autem simpliciter a Diis jubebat, ut bona nobis praebeant , omissis longis illis votorum enumerationibus , quibus illo tempore Deos fatigare solebant : nam Deos meli- us , quam homines ipsos , perspicere , quid ipsis eonducat , quum eventum plerarumque rerura ultra hominum perspicaciam posuerint (5). Itaque Deus , etsi sit oiuTxpnnq , tamen vult , ut sibi ab hominibus praestetur cultus, isque civitatis le- (i> Hoc Sophistae statuebaut , qui Deorum cullum cx legislatorum arte repefebant. Socrate^ coutra eum repetebat ex lege a Deo lata : prima euim est legum ciytciifm , quae jubet ut Deos colamus. (2) Cf. Mem, IV. c. fi. §. 4. (3) Cf. Mem. IV. c. 3. §. 16. (4) Cf. Mtm. I. c. 3. §. 1-4. (5) Cf. Mf^in. I. c. 3. ^. 2. coU. I. c. I. 5. 7 et 8. T H E L G I C A. 95 legibus constitutus. Ex quo declaratur , qualis sit, ex mente Socratis, pictatis mtun, Primum quidem est externa ^ posita non in animo Deo consecrando , sed in ritibus externis peragendis : nam Dii colendi sunt civitatis more; hic autem mos, ut sponte patet, externa tantum injungere potest. Negat Socrates, licere unicuique ex animi sententia, prouti velit, Deos colere: pietas est posita in observandis iis , quae leges erga Deos praecipiunt (i). Deinde , pietas potest esse sine justitia. Justus (honestus') est , qui observat tx TTsp) Toug (xvdpuTTOug vo[4,ii/,X9 qui in rebus huma- nis convenientter legibus versatur (a) : pius , qili observat rx Tsp) rovg deobg viSi4,i[jcx , qui legibus convenienter Deos colit (3). Qui igitur pro viri- bus Diis sacrificia offert, pius est, atque potest esse simul injustus et improbus, cum in rebus humanis non versetur convenienter legibus. Igitur pietas esse sine justitiapotest: etsi, quodnonomit- tendum , ea pietas, cui justitia deest, non sufficiat, ex Socratis sententia , ad Deorum favorem sibi conciliandum ; nam ut Deo grati simus , omnes divinas leges observare debemus(4). Haec Socra- tis de pietatis natura sententia accedit ad ratio- nem (0 Cf. Mem. IV. c. 6. i. 4. (2) Ibidem §. 5, 6. (3) Ibidem §. 2-5. (4) Cf. M^w. I. c. 3. §. 0. II. c. I. §. aS. III. c. 9. §. li. 96 COMMENTATIO nem jam diu explosam Moralistarum eonim , qai uno eodemque loco habent , et juxta se invi- cem ponunt officia erga Deum et officia erga ho* mines , ita ut alterum ofRciorum genus ex altero non pendeat : quo ipso fit , ui res moralis a re religiosa divellatur , gravissimo utriusque damno , et utraque fere ponatur in observandis quibusdam ofTiciorum praeceptis. §. 7- Judicium de ufiiversa Socratis doctrina; con- junctio , quae in ea est homines inter et naturam Divinam. — Conclusio. Jam in singulis Socratis de rebus Divinis sen^. tentiis diximus, quid de iis judicandum videatur. Constanter autem invenimus simplicitatem et so- brietatem, cutn in rebus ipsis, quas tractavit, negligens omnia ad ipsam Deorum essentiam per- tinentia , et in ea modo inquirens , quae Deorum naturam, quatenus nobiscum juncta est, spectant ; tum in forma , qua eas proposuit , non scholae sed vitae, non doctis modo, sed omnibus homini- bus apta. Quod tribuendum studio , quo Socra- tes ferebatur summo, ut horainum utilitatem cum privatam tum pnblicam promoverct , et vitae societ.atiqi!e humanae prodesset. Ex quo ipso pa- THEOLOGICA. 97 patet, id, consilii , quod sibi proposuerat, ratione habita, summopere esse laudandum. Invenimus multa apud eum praeclara. Sensus religiosus ad optima quaeque eum duxit. Mentem divinam veneratur omnium rerum auctorera ; pro- videntiam , ad singula descendentem , atque rerum humanarum regimen divinum agnoscit; videt at persentit sapientiam , benignitatem , justitiam divi- nam in omnibus , quae in rerum natura sunt , aut in societate humana fiunt. Deum habet natu- ram rationalem et moralem , nulla re indigentem. Ille in rebus moderandis fines a se ipso positos sequitur , et leges tulit hominibus omnibus obser- vandas. Sed haec praeclara conjuncta sunt cum gravibus erroribus, quibus aevi illius conditio ea inquinavlt. Etsi sensus eum ad optima quaeque ducit, ratio tamen nondum exutis aevi erroribus adhaeret ; hinc , etsi unam vim Divinam , eandem sapientiam benignitatem , justitiam ubique agnoscat, simul plures personas divinas colit. Hinc etiara supersti- tiosis raultis , e religione populari petitis , opini- onibus imbutus est, de divinatione ; de immediata Deorum in res humanas vi ; de cultu externo civi- tatis lege praestando , in quo pietas erga Deos posita sit. Haec singula jam vidimus. Nec tamen ita jam satis liquet , quonam pretio habenda sit doctrina Socratica. Nempe vidimus , quid judicandum sit GRAT. G ,le 9« C O M M E N T A T I O dc singnlis iis , quae in illa adsiint. Haec aiuem singiila speccasse , non suflicit: singula possunt esse laiidanda, et tamen in uniyersa doctrina multa deesse, multa inesse prava. Universam igitur Socratis doctrinam contemplari debemus, ut rite liqueat , quid de ea sit judicandum. Hoc autem optime facere possumus , si videmus , quaenam sit, in Socratis doctrlna, inter naturam divinam et homines conjunctio. Conjunctio enim hominum cum Deo varia est. Aliter profecto cum Deo se conjunctum sentit Graecus ^ qui Deum colit festis laetis et hilaribus , hidis gymnicis et musicis , cho- ris et saltationibus ; aliter Indus , qui omnibus mo- dis carnem excruciat omnesque vitae hujus delicias respuit, et, moerenssemper humanaequeinfirmitatis sensum prae se ferens , Deum colere sibi videtur. Hic autem varius conjunctionis modus pendet e variis de Divina natura notionibus. Indus Deum sibi proponit vim quandam infinitam , infinite po- rentem ; hanc autem infinitam vim , cui resisti nequit , sibi proponit ut hostilem et humanae Jelicitati invidcntem ; igitur hanc nietuit et propi- tiam sibi reddere conatur , abstinendo ab ipsis iis rebus, quae sibi gratissimae sunt. Graecus contra, Deos sibi proponit ut liomines , perfectiores qui- dem et prae hominibus excellences potentia et vita aeterna , scd tamen homines , qui, aeque ac ipsi, ddectentur ludis et choris. Quum igitur conjunc- tionis modus variiis pendeat e variis de natura Divina no- THEOLOGICA. 99 notionibus , liquet etiam , quo perfectiores sint alicui naturae Divinae notioms , eo perfectiorem ipsi esse conjunctionis cum Deo sensum. Ut igitur de universa doctrina Socratica judicium ferre tuto possimus, considerare debemus conjunctionem , quae in ea obtinet, hominum cum Deo.: nam quo perfectior haec sit, eo perfectiores etiam Socratis de natura Divina notiones dicendas esse , constat. Socrates existimabat, Deum hominibus leges praecepisse. Ea, quae hominum animis inditus boni malique sensus pronuntiat, quaeque adeo apud omnes populos sancita sunt , haec habebat leges Divinas , ideo nempe, quod qui eas violaret, semper a Deo puniretur (i). Etiam oraculorum efFata aut alias divinationes , quibus Deus homines admoneret de actione quadam suscipienda aut omit- tenda , legum divinarum instar Iiabebat, quibus obtemperandum esset ei , qui Deo gratus esse vellet. Sic per oraculum Delphicum praeceperunt, ut homines civitatis lege ipsos colerent (2). Liquet igitur, Deum sibi cogitasse Socratem ut hominum lcgislatorcm et judiccm , qui leges det , et poenis afiiciat eum , qui has violat. Jam videamus , quomodo homines sibi propone- ret respectu ad Deum habito. Docebat semper , ho- minibus obtemperandum esse hisce legibus. Cur au- tem (1) Cf. Mem. IV. c. 4. ^.19. sqq. (2) Cf. Mem. IV. c. 3. $. i6, coll. I. c. 3. ^. 4. G 2 loo COMMENTATIO tem his obtemperandum esse diceret , sponte liquet. Nam si Deus postulare aliquid dicitur ab homini- bus , tum sponte homines sibi esse jus existimant , iis expletis , praemia postulandi a Deo ; aliter id fieri nequit , simul ac Deus proponitur legislator , etiani a psrte hominum praemia postulantur (i). Hoc idem in Socrate luculenter cernimus: hic Deum homjnibus praemia dare existimabat , si leges divinas implerent, sin minus, poenas immittere. Talis igitur est conjunctio inter homines et De- um, ex mente Socratis, ut Deus officia prae- scribat, homines iis perfungantur et , iis perfuncti, praemia a Deo accipiant. Talis conjunctio dici legalis potest. In hac Deus non habetur is (a), „ qui ignorantibus beneficia dare incipiat , ingratis „ perseveret." Proponitnr quidem Deus ut poten- tissimus , sed tamen humano regi similis videtur, qui, eodem cum hominibus gradu constitutus , ab his poscit officia quaedarj , et iis , qui haec ob- (i) Hoc nor) lenicro dictnm esse , patet ex exemplo Judaeonitn, iiiter qiios vulgares cerfe lioraines puta— bant , sil)i . ulpote if^era divinom observnntibus , jus esse in beuehcia Dei , ita uf, existiraarent, Dco non licere , reli- (jaas gentes , legem nou observanfcs , regni divini parti- cipes rcddere , ita cnim siia laedi jura; Romano-Ca— tholicorura, qui inercri coelestem beatitatem operibus Ijesi divinae conseutaneis volebant ; omuiiim deuique eorum , qui Enaugelium legc aliqua , aut oliiciorum doc- Iriua , divinilus data contineri arbitranlur ; Kantii alioruraque philosophoruni. (-2) Verba suut Senecae, de Beuff. VII. 3l. T H E O L O G I C A. loi observant, benignitatem suatn ostendit: quasi non tanta sit divinae naturae benignitas , ut omnibus favere velit. Plane alius sic multoque ignobilior oritur animi sensus , quo homines Deum prosequuntur. Ipse Socrates indicat , quo sensu prosequeretur Numen Divinum. Dicit Euthydemo (i): „ Deus „ praecipit per oraculum, ut ipsum colamus lege „ civitatis : lex autem ubique est , sacrificiis pro „ opibus praestandis Deos sibi propitios reddere. „ Quomodo igitur melius quis Deos colat, quam „ si ea faciat, quae ipsi jubent ? Sed decet nihil „ de viribus remittere : qui enim hoc facit, osten- „ dit, se non vere Deos colerc. Quando autem „ nihil omittimus, et quantum possumus Deos „ colimus, bono esse animo debemus , et summa „ quaeque exspectare beneficia. Non cnim ab aliis „ merito majora bencficia exspcctare possumus , „ quam a Diis , fiec aliter^ quam si horum favo- „ rem nobis conciUayimus ; id autem nobis eo magis „ continget , quo magis ipsorum legibus obtempera- „ verimus.^'' Socrates igitur confidit quidem Divinae benignitati , sed ob obedientiam legibus divinis praestitam ; optima a Diis sperare jubet , ubi eos ita, uti praeceperunt, colimus. Itaque Socrates inferior est Platone, qui Deum 70 ccyocUv vocabat , Senecd, qui dicebat, Diis (i) Cf. Mem. IV. c. 5. f 16 et 17. / 102 C O M M E N T A T I O Diii causam beuefaciendi esse naturam , illos nocerc non posse (i). Talis demiim Dei notio vere excitat liduciae in Deo sensiun , araorem erga Deum , ani- niumque ei plane deditumj ex hac oritur animi tranqaillitas ea, qua homo in mediis rerum exter- narura fluctuationibus ad Deum erigitur, et Divini amoris sensu constans manet et serenus. Hic cala- mitates , quae ipsi accidunt , tranquillo fert animo, Socrates contra calamitates dicebat esse poenas Divinas (a), quarum igitur sensu non poterat non penitus dejici; simulac ingrati quid ipsi accideret , et rerum naturam externani , et Deum , sibi adver- sum cogitare debebat , et sic ab omni parte se ab hostibus sentire circumdatum. In adversa igitur tbrtuna non illud ei patebat refagium , quod omni- bus patet , qui melius de Deo sentire didicernnt, nempe ut ad Deura confugiant : hunc ipsum enim sibi adversum esse cogitat. At vero , obraoveri posset , in carcere tamen et mortis periculo S o- crates inconcussam animi tranquillitatem ostendit. Hic autem idem observamus, quod in Socrate jam saepius observavimus , et quod in omnibus horainibus cernitur , nempe a natura incorrupta vinci doc- trinam pravam. Si convenienter doctrinae suae vitam composuisset , non potuisset tranquille raor- tem adire (3), — Ea (1) Cf. Sencca , Ejust. g5. (2) Cf. Mem. IV. c. 4, §. 19. sqq. i3) Socrates , jiet sortem siinin nielius edo«t>us , sub vi- T H E O L O G I C A. lo Ea conjunctio honiinum cura natura divina , qua haec colitur, ut amore imprimis conspicua , quac spiritualis dici meretur, his iraprimis se patefacit animi sensibus, adorationis ^ amoris , grati ammi, fiduciae. Hi autem sensus in ea conjunctione, quam diximus legalem , qua Deus colitur legislator et judex , aut vix adsunt , aut oronino desunt. Nam qui ita Deum colunt, adorant non divinara natu- ram, sed potius Dei justitiam et legem ; grati animi sensu non ducuntur , quum non a Dei amore , sed ab ejus justitia omnia beneficia exspectent; fiduciam non vitae finein ratiocinium suum yidetur invertiijEe. Autea existimaverat , eum , qui Diis gratus esset , ab iis prospera sorte remunerari : unde sequebatur sponte , eum , autem. semper quam maxime Deorum voluntati obtempe— ra.d , ob quod ipsuiii hominum odia experior ; adeoque non possunt Dii mihi adversi esse ; — id enim ipsis OVXClXu^s^Ol, Memor. I. c. 3. J. 3. — et id, quod mihi nunc accidit , videtur forte malum-, sed ravera esse malurn non potest. Itaque sibi variis rationjbus persuadebat , mortem sibi non esse inrelicem , prouti et elus discipulus Xenophon cojjiosa oirtione ostenderc studet, ejus nioi'— tem fuisse fe licem , 5£(i0iK>j , benignitatis potiu» divinwe documeutum; el ita Socrati aut orta aut contirmata est vitae faturae felicioris spes, quam , testibus Platoue tt Cicerone, fovebat. Vid. Memor. IV. c. 8. P l a t. Apol. e. 17. ct conf. id quud :iu!eii Socrates dixit , Menior, 11. c. 2.. C». 3. 104 C M M E N T A T I O non habcnt , nam si oflicio suo desint , divino favorc se excidere censent ; amoreni omnino non habent, sed poiius metuunt Deum , judicem severum. Ad dijudicandum autem religionis doctrinae ali- cujus pretium , imprimis respiciendus est efFectus ejusacvis, quam habeat in hominis vitam moralem. Haec autem vis, ut sponte patet, diversa est pro vario conjunctionis inter Deum et homines modo. Quaenam esset vis doctrinae Socraticae in disci- pulorum animos , Xenophon expressit. „ Mihi „ quidem," inquit, „ eflicere videbatur Socrates, „ ut discipuli non tummodo, ubi inhominum con- „ spectu versarentur , abstinerent a malis, injustis, „ etturpibusagendis, sed et, ubi in deserto essent „ ab hominum conspectu remoti ; quandoquidem „ existimarent , nihileorum, quaeagcrent, Deosla- „ tere."(i). TaHs igitur erat haec vis, ut cogita- tione Dei omniscientis et severepunientisadigerentur ad bene vivendum. A perversis abstinebant , quia iis persuasum erat, nil mali seagere posse, quin id Deus videret , et severe puniret : adeoque ob causam exter- nam , non «uto;c/v^to/ , virtutem colebant(a). Ducit igitur haec notio naturae Divinae, quam Socrates sibi informabat , ad virtutem impuram , quando- quidem impura est virtus , quae ob causam exter- nam colitur , et ad legalem virtutem , i. e. eam , quae (i) Cf. Mtjn. I. c. 4. §.19. (2) Cujus rei exeinplum e.x Socratis vita .nircrt Xe- nojilion DL;m. I. c. 1. §. 18, 19. T H E O L G I C A. 105 quae colitur , ut Legi alicui satisfiat: legalis autem virtus semper imperfecta est, cum ipsi non Deus summe perfectus , nunquam attingendus , ut norma proponatur , sed lex aliqua , quae attingi potest ; plerumque etiam civilis , quia lex ista solet civilem habere rationem; — quod in Socrate obtinere, jam in Introitu vidimus. Non opus sane erit , multis exponere , quanto prae- stantior sit vis ea , quara in vitam hominum mora- lem exerceat talis Dei notio, qua habetur Toayadov, qua colitur , ut qui non possit nocere , qui natura sua ad benefaciendum ducatur. Talem Deum non possumus non amare ; sic enim fit illud , quod antiquitas dicebat : spai; oivTspuTx tIktsi ; Dei amor nos cogit, ut ipsum redamemus. Quem autem cum amemus, ei non possumus -non similes esse velle; hinc non studemus, ut legibus satisfa- ciamus, sed ut, quantum homini liceat, similes Deo fiamus. Sic oritur illa o^oiu(Tig tcj ^ec^, quam Plato tam magnifice celebravit, et virtus vere rcligiosa, quam Plato aliique philosophi jam spectabant. Haec neque impura amplius est, quura ob causam internam , ob amorem , colatur ; neque civilis , quum non civitatis ]eges , sed Dei perfec- tio ei proponatur norma (1). Re- (i) Haec bfioiuKTi? non iiiest in Socratis dicto , Memor. I. c. 6.^.10., ubi cst tantum sitnilitudo e.rterna , iu amictus et victus teuiiitate positn , non ipsins mentis animique simililudo. Praeterea tale quid repuguat lotius doc- io6 C O M M E N T A T I O Reliqiia etiam, quae jam supra vidimus minus probanda esse in Socratisde rebus divinis doc- trina, profecta sunt e ratione , qua Socrates Deum et homines conjunctos esse existimabat, quam kgalem dixinuis. — Primum quidem Socra- tem vidimus Dei benignitaiem restringere ad ho- mines , et ab ea excludere reliquam rerum naturam omnem ; nec mirum : ubi enim Deus leges praeci- pit, et pro impletis legibus beneficia rependit, reliqua animantia , quae non libere agunt , nec igitur possunt observare leges divinas , benignitatis divinae participes esse non possunt. — Deinde vidimus Socratem existimasse , Deos certura quendam cultum instituisse in singulis civitatibus, quem homines ipsis praestare deberent. Hoc etiam manavit ex illo conjunctionis modo legali. Nam in eo homines non divini amoris sensu ad Deum red- doctrinae Socraticae indoli ; quod optime illucescit , si conferamus Socratis dictum , Memor, III. c. g. §, i5., (ubi Deo gratissimum esse eum dicit , qiii civilia officia tene peragit) , cura iliis Platonis verbis : TrsifXffSxi Xpyj ivUv^s (psCysiv ori t o.xk^t «■ , (pyy*! os ofioibKnq ru fiew etc. Socrates omnino loquitur de quadam hominis cutn Deo similitudine , in eo iiempe posita, quod aniraus liu- manus corpus regat , nec tameu conspiciatur , prouti Deus universum regens ipse quoque non conspiciendura se prae- bct : sed haec est simiiitudo naturalis , uon moralis , ad quam homo recta ingeuii sui diviui explicalione pervenit. Couf. Mem. IV. c. 3. §. i4. I. c. 4. §. 17. Cf. van V e 1- z e n , Dissert. de hominis cum Deo similitudirie , Grouing. i835. p. g3 sqq. T H E O L G i C A. 107 redamandum adducuntur, sed Deum colunt , ut ille ipsis favere velit. Hinc non ex animi indi- gentia ad Deum accediint ; sed, ut legibus diviuis satisfiat , praestant Deo cultum externum , legibus praescriptum. li autem , qui Deum amant , interna vi amoris agente , ad Deum accedunt : haec ipsis est animi indigentia , cui sponte satisfaciunt , non legibus adacti ; hi non opus habent certa quadam norma, legibus constituta , externa , sed animo suo omni loco ac tempore Deum colunt (i). Lubet, breviter Kantium et Socratem inter se conferre. Uterque ea se ratione cum Deo conjunctum sentiebat, quae legalis dici potest; uterque non pro- greditur ultra legis observationem ; religionem habet uierque , non primario quodam loco , ut fundamen- tum fastigiumque simul omnis facultatum humanarum explicationis, sed postposuit rei morali, et ut hujus adjumentum , postulatum dixit ille , adhibuit. Conve- niunt igitur universa sua sentiendi ratione : sed in spe- cialibus sententiis longe inferior Kantio est Socra- tes. Hic a Deo reperebat etlegum moralium originem et justam retributionem; ille legem moralem (nam non amplius loquebatur de diversis legibus) ex ipsa ho- (1) Quam verum hoc sit , ceriiitur ex eo , quod So- crates, tlisserens de modo Deos colendi, uterctnr oraculi respoiiso. Ipse autcm dicebat, ad Deorum consiliuui nou recurreuduni esse , uisi in iis , quae ipsi non possimus ingenii nostri rite excuUi ope dijudicare; adeoque existima- Lat , liomines aliunde discere debere , quomodo Dii coleudi siut. Cfr. Mam. IV. 3. i6. coll. I. c. i. ^. 9. io8 C O M M E N T A T I O hominis natiira repetebat, a Deo id tantum vole- bat, ut justa retribueret hominibus. Kantius legem moralem observari volebat ipsius hujus legis reverentia, Socrates ob bona inde manantia, Quo cernitur , Kantium subhmius cogitasse de virtute, tamquam ipsi rationi humanae congruente. Praeterea Kantius causam invenit, in ipso Deo positam, ob quara hic debeat retribuere: Socra- tes non quaesivit de causa in Deo sita, qua hic adductus sit ad leges illas ferendas. Denique ipsa illa Kantii lex internam animi virtutem spec- tat : Socratis leges civilem rationem habent, et luiice actiones legibus consentaneas praecipiunt. Constat igitur, Socratis de rebus divinis doc- trinam in inferiore subsistere gradu, in eo , quo Deus habetur legislator et judex. Sed vel sic tamen multis de causis laudanda est. Deus in ea proponitur , ut qui res humanas juste moderetur , ut natura rationahs et morahs. Quae Dei notio, etsi, ut vidimus, procul a perfectione absit, tamen praestantior longe est , quara ea , quae tunc apud plerosque regnabat : qui Deum cogitabant humanis affectibus omnibus praeditum , qui raodo iratus esset hominibus ob levissima quaeque, ob hnguae V. c. in precura formuhs recitandis lapsum , modo placaretur et ad beneficia praebenda permoveretur sacrifi:iis et victimarura nidore. Socrates Deum cogitabat legislatorera et judicem justum , qiii leges suas severe tueatur, nec ullo modo decipi aui T H E O L G I C A. 109 aut corrumpi possit. Plerisque tura Deus habeba- tur quasi homo levis et inconstans , cui modo hoc , raodo illud placeret , qui aeque facile horai- nibus succenseret, et donis propitius redderetur. Socratis de rebus divinis doctrina ducebat, ut vidimus , ad virtutem civilem : sed id ipsum eo tempore jam magnum erat. Tum Sophistae evertere studebant, et apud permultos jam ever- ' terant virtutis et civitatis fundamenta. Socrates ea restituebat et confirmabat; illi legum praecepta et hominum inter se officia orta esse dicebant , vel casu diuturnavc consuctudine , vel legislatorum arte: hic ea repetebat a divino Numine , et vindicari sem- per ab eo dicebat. Talis divinae naturae notio non poterat non, eo tempore, quam maxime prodesse. Si ita sublimis fuisset, ac Platonica de rebus Divinis doctrina, longe minus profuisset. Tum in scholis philoso- phorum mansisset , nec extra eas vim exseruisset : nunc in vitam publicam vim habuit, et multos adduxit ad colendam , si non puram religiosamque, certe civilem virtutem ; ut sic aliquando ad pu- riorem et religionem et virtutem adduci pos- sent. Sic in Socrate videmus , quam vere Cle- mens Alexandrinus, Pauli apostoli mentem exprimens , dixerit (cujus verbis jam ut syinbolo utor) : „ ^ETnxitoLyuysi ^ 0i?,o(ro0iei to 'E?.?,>}vixbv , 1, ug T/0[/.og TOiJi'E{opxlcvg , ac XpnTTOv»" (^Slromat.. I. a.Sa. editionis Sylburgi'). IN- I N D E X. Introductio pag. 3 §. i, De Socrate ejusque philosophia, .... » i4 » 2. Quomodo Deos esse probaverit »35 » 5. Quaenam Dii agant. ........ »42 » 4. De Divinae Waturae proprietatibus. ... »66 » 5. Quamnam Socrates sibi informaverit Divinae uaturae notionem »^4 » 6. Cur et quomodo Dii colendi sint. Quid sit pietas »92 » 7. Judicium de universa Socratis doctrina ; conjunctio , qune in ea cst homioes inter et naturam Divinam. - Conclusio. .... »96 ^ i^ /.- "''^i"f .-^ \Av5 5^^.